1. Giriş

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (United Nations Framework Convention on Climate Change – UNFCCC) kapsamında düzenlenen Taraflar Konferansı (Conference of the Parties – COP) toplantıları, günümüzde yalnızca çevre politikalarının değil; uluslararası ticaretin, enerji güvenliğinin, yatırım rejimlerinin, teknoloji transferinin ve küresel diplomasinin de şekillendiği en önemli platformlardan biri hâline gelmiştir. Özellikle Paris Anlaşması sonrasında iklim değişikliğiyle mücadele, devletlerin yalnızca çevresel değil aynı zamanda ekonomik, siyasi ve jeostratejik politikalarının merkezine yerleşmiştir. Bu çerçevede Türkiye’nin 2026 yılında gerçekleştirilecek COP31’e ev sahipliği yapacak olması, ülkenin uluslararası görünürlüğü ve küresel iklim diplomasisindeki rolü bakımından tarihsel bir gelişme niteliği taşımaktadır.

UNFCCC tarafından yapılan açıklamalara göre COP31 Zirvesi, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştirilecektir. Türkiye’nin ev sahipliği, uzun yıllardır sürdürdüğü uluslararası diplomatik girişimlerin ve iklim müzakerelerinde daha görünür bir aktör olma arayışının sonucu olarak değerlendirilmektedir. Antalya’nın seçilmesi ise yalnızca turistik kapasiteyle değil; lojistik altyapı, uluslararası kongre deneyimi, ulaşım ağları ve güvenlik organizasyonu bakımından da stratejik bir tercihi ifade etmektedir.

COP31’in Türkiye açısından önemini artıran gelişmelerden biri de 22 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7579 sayılı “Tapu Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile getirilen yeni düzenlemelerdir. Söz konusu düzenleme kapsamında 2872 sayılı Çevre Kanunu’na eklenen Geçici Madde 5 ile COP31 organizasyonuna ilişkin önemli vergi, gümrük ve mali muafiyetler tanınmıştır.  Bu gelişme, Türkiye’nin COP31’i yalnızca diplomatik bir etkinlik olarak değil; aynı zamanda ekonomik, mali ve yönetsel açıdan özel bir uluslararası organizasyon statüsünde ele aldığını göstermektedir. Gerçekten de büyük ölçekli küresel organizasyonlarda devletlerin organizasyon süreçlerini kolaylaştırmak amacıyla özel hukuk rejimleri oluşturduğu görülmektedir. Olimpiyat oyunları, EXPO fuarları ve Dünya Kupası gibi mega etkinliklerde de benzer vergi ve gümrük muafiyetleri uygulanmaktadır. COP31 için getirilen düzenlemeler de bu yaklaşımın bir uzantısı niteliğindedir.

2. COP Sistemi ve Küresel İklim Yönetişimi

COP sistemi ilk olarak 1992 Rio Zirvesi sonrasında kabul edilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ile ortaya çıkmıştır. UNFCCC’nin temel amacı, atmosferdeki sera gazı yoğunluğunu iklim sistemi üzerinde tehlikeli insan etkisini önleyecek seviyede sabitlemektir (UNFCCC Convention Text, 1992). Taraflar Konferansı toplantıları ise bu hedef doğrultusunda taraf devletlerin yükümlülüklerini, azaltım hedeflerini ve finansman mekanizmalarını müzakere ettikleri temel karar organı işlevini görmektedir.

2.1. Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması’nın Etkisi

COP toplantılarının önemi özellikle Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması sonrasında daha da artmıştır. Kyoto Protokolü ile gelişmiş ülkeler açısından bağlayıcı emisyon azaltım yükümlülükleri öngörülmüş; Paris Anlaşması ile ise küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme göre 1,5°C ile sınırlandırılması hedeflenmiştir (Paris Agreement, 2015). Bununla birlikte Paris Anlaşması’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, iklim değişikliğiyle mücadeleyi yalnızca devlet politikası olmaktan çıkararak özel sektör, finans kuruluşları ve uluslararası yatırım sisteminin de merkezine yerleştirmesidir.

2.2. İklim Diplomasisinin Yeni Merkezi

Bugün COP toplantıları yalnızca çevresel konuların değil; karbon piyasalarının, yeşil finansmanın, enerji dönüşümünün, sürdürülebilir yatırım modellerinin ve uluslararası ticaret düzenlemelerinin tartışıldığı platformlara dönüşmüştür. Avrupa Birliği’nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması (CBAM) gibi uygulamaları, iklim politikalarının artık doğrudan ticaret hukuku ve rekabet politikalarıyla iç içe geçtiğini göstermektedir. Bu nedenle COP31 Antalya Zirvesi’nin Türkiye açısından yalnızca sembolik bir diplomatik başarı olarak değil; aynı zamanda ekonomik ve hukuki dönüşüm sürecinin parçası olarak değerlendirilmesi gerekir.

2.3. Türkiye’nin COP31 Sürecindeki Jeopolitik ve Diplomatik Konumu

Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, aynı zamanda ülkenin jeopolitik konumuyla da yakından ilişkilidir. Türkiye; Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya, Afrika ve Asya arasında köprü konumunda bulunan bir ülke olarak enerji güvenliği, göç hareketleri ve ticaret yolları bakımından kritik bir stratejik role sahiptir. Özellikle enerji koridorları üzerindeki konumu nedeniyle iklim politikaları ve enerji dönüşümü tartışmalarında daha aktif rol alma potansiyeline sahiptir.

2.4. “Road to Antalya” Süreci

UNFCCC tarafından kullanılan “Road to Antalya” ifadesi de bu sürecin yalnızca teknik bir hazırlık değil; küresel iklim diplomasisinin yeni bir aşaması olarak görüldüğünü ortaya koymaktadır . COP31’in, COP30 sonrası dönemde “uygulama ve finansman” odaklı bir konferans olması beklenmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanı talepleri, kayıp ve zarar fonu, enerji dönüşüm maliyetleri ve fosil yakıttan çıkış politikaları Antalya’daki müzakerelerin merkezinde yer alacaktır.

2.5. Türkiye’nin İklim Diplomasisindeki Pozisyonu

Türkiye’nin bu süreçte nasıl bir pozisyon alacağı önemlidir. Türkiye bir taraftan gelişmekte olan ülke statüsünün sağladığı finansal avantajlardan yararlanmak istemekte; diğer taraftan Avrupa ile ekonomik entegrasyonunu koruyabilmek amacıyla yeşil dönüşüm politikalarını hızlandırmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin iklim diplomasisinde hibrit bir pozisyon benimsemesine yol açmaktadır.

3. COP31 İçin Getirilen Yeni Yasal Düzenlemeler

3.1. 22 Mayıs 2026 Tarihli Kanun Değişikliği

COP31 kapsamında yapılan yasal düzenlemelerin ilk önemli boyutu damga vergisi istisnasıdır. 22 Mayıs 2026 tarihli ve 33261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7579 sayılı Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanunu’na Geçici Madde 5 eklenmiştir. Bu düzenleme ile COP31 organizasyonuna yönelik çok kapsamlı mali ve gümrük kolaylıkları sağlanmıştır.

3.2. Damga Vergisi İstisnası ve Hukuki Sonuçları

Geçici Madde 5’e göre, İklim Değişikliği Başkanlığı veya Başkanlıkça yetkilendirilen yüklenicilerin COP31 organizasyonu kapsamında gerçekleştireceği her türlü mal ve hizmet alımı, kiralama ve ihale işlemleriyle ilgili düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden istisna tutulmuştur. Damga vergisi, Türk vergi sisteminde özellikle sözleşmeler, ihale belgeleri ve ticari işlemler üzerinde mali yük oluşturan önemli bir vergi türüdür. Büyük ölçekli uluslararası organizasyonlarda yoğun sözleşme trafiği ve yüksek hacimli alımlar düşünüldüğünde bu istisnanın organizasyon maliyetlerini azaltmayı amaçladığı açıktır. Bununla birlikte bu tür muafiyetlerin kamu maliyesi ve kamu ihale hukuku açısından dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Özellikle “yetkilendirilen yükleniciler” kavramının kapsamı önem taşımaktadır. Bu ifadenin hangi şirketleri veya organizasyonları kapsadığı, yüklenicilerin seçilme usulleri ve denetim mekanizmaları ilerleyen süreçte hukuki tartışmalara konu olabilir. Büyük kamu organizasyonlarında şeffaflık, hesap verebilirlik ve rekabet ilkeleri, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından temel öneme sahiptir.

3.3. Gümrük ve İthalat Muafiyetleri

Düzenlemenin ikinci önemli boyutu ise gümrük ve ithalat muafiyetleridir. Geçici Madde 5 uyarınca COP31 kapsamında kullanılmak üzere ithal edilecek veya geçici ithal edilecek eşya; gümrük vergileri ile ithalatta alınan her türlü vergi, resim, harç ve fondan istisna tutulmuştur. Ayrıca bu eşyalar bakımından lisans, izin veya uygunluk belgesi aranmayacağı belirtilmiştir. Bu düzenleme, klasik gümrük hukuku bakımından olağanüstü nitelikte bir özel rejim oluşturmaktadır. Normal koşullarda ithalat işlemlerinde çok sayıda teknik mevzuat, uygunluk değerlendirmesi ve idari izin prosedürü uygulanmaktadır. Ancak COP31 gibi büyük uluslararası organizasyonlarda lojistik süreçlerin hızlandırılması amacıyla devletler özel muafiyet mekanizmaları geliştirmektedir. Benzer uygulamalara Olimpiyat oyunlarında, EXPO fuarlarında ve FIFA Dünya Kupası organizasyonlarında da rastlanmaktadır. Özellikle geçici ithalat rejimi kapsamında teknik ekipmanların, yayın araçlarının, konferans sistemlerinin ve iletişim altyapısının hızlı biçimde ülkeye sokulabilmesi organizasyonun başarısı açısından kritik öneme sahiptir.

3.4. Güvenlik ve Denetim Boyutu

Bununla birlikte lisans ve uygunluk belgesi muafiyetlerinin güvenlik ve denetim açısından dikkatli uygulanması gerekir. Özellikle yüksek teknoloji ürünleri, haberleşme sistemleri ve enerji ekipmanları bakımından ulusal güvenlik ve teknik standartların korunması önem taşımaktadır. Bu nedenle Ticaret Bakanlığı’na verilen düzenleme yetkisi uygulamanın sınırlarını belirleme bakımından kritik olacaktır.

3.4. Kurumlar Vergisi Stopaj Muafiyeti

Düzenlemenin üçüncü önemli boyutu ise kurumlar vergisi stopajına ilişkin istisnadır. Geçici Madde 5’e göre, işyeri ve kanuni merkezi Türkiye’de bulunmayan yabancı şirketlerden münhasıran COP31 kapsamında alınan hizmetlere ilişkin ödemeler üzerinden kurumlar vergisi kesintisi yapılmayacaktır. Bu düzenleme özellikle uluslararası organizasyon şirketleri, yabancı teknoloji sağlayıcıları, medya kuruluşları ve lojistik firmaları bakımından önemli bir mali avantaj sağlamaktadır. Büyük konferans organizasyonlarında çok sayıda uluslararası şirketin hizmet sunduğu dikkate alındığında, stopaj yükümlülüğünün kaldırılması yabancı şirketlerin Türkiye’de faaliyet göstermesini kolaylaştıracaktır.

Uluslararası vergi hukuku bakımından bu tür muafiyetler çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarıyla da ilişkilidir. Ancak COP31 düzenlemesi doğrudan ulusal mevzuat düzeyinde genel bir muafiyet getirdiği için uygulamada önemli kolaylık sağlayacaktır. Özellikle kısa süreli hizmet sunumlarında vergi prosedürlerinin azaltılması organizasyonel verimlilik bakımından önemlidir.

4. COP31’in Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri

4.1. Konferans ve Turizm Ekonomisi

COP31’in ekonomik etkileri oldukça kapsamlı olacaktır. Antalya’nın milyonlarca dolarlık konferans ekonomisi yaratması beklenmektedir. Otelcilik, turizm, ulaşım, güvenlik, lojistik ve teknoloji sektörleri bu süreçten doğrudan etkilenecektir. On binlerce katılımcının beklendiği zirve, Türkiye’nin kongre turizmi kapasitesini uluslararası ölçekte sergileme fırsatı sunacaktır.

4.2. Yabancı Yatırım ve Finansman Boyutu

Bunun yanında COP31’in Türkiye’nin uluslararası yatırım görünürlüğünü artırma potansiyeli bulunmaktadır. İklim zirveleri artık yalnızca devlet temsilcilerinin katıldığı diplomatik toplantılar değil; aynı zamanda büyük yatırım fonlarının, enerji şirketlerinin, teknoloji firmalarının ve uluslararası finans kuruluşlarının buluşma platformlarıdır. Bu nedenle COP31 süreci Türkiye açısından yeşil yatırım çekme fırsatı da yaratabilir.

5. Türkiye’nin İklim Politikaları Açısından COP31

5.1. Net Sıfır Hedefleri ve Yeşil Dönüşüm

Çevre ve iklim politikaları bakımından COP31, Türkiye’nin kendi iklim hedeflerini yeniden şekillendirmesi açısından da önemli olacaktır. Türkiye 2053 net sıfır emisyon hedefini açıklamış olmakla birlikte, enerji dönüşümü ve karbon azaltımı bakımından hâlen önemli zorluklarla karşı karşıyadır. Özellikle kömür bağımlılığı, sanayi emisyonları ve ulaşım sektörü kaynaklı karbon salımı temel tartışma alanlarıdır.

5..2. Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın Etkisi

Avrupa Birliği ile ekonomik ilişkiler dikkate alındığında yeşil dönüşüm artık yalnızca çevresel bir tercih değil; ekonomik zorunluluk hâline gelmiştir. Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması gibi uygulamalar, Türk ihracatçılar açısından yeni uyum yükümlülükleri doğurmaktadır. Bu nedenle COP31’in Türkiye’de iklim hukuku ve uyum politikalarının gelişimini hızlandırması muhtemeldir.

6. COP Süreçlerine Yönelik Eleştiriler ve Tartışmalar

6.1. COP Zirvelerinin Etkinliği Tartışması

COP süreçlerine yönelik eleştiriler de bulunmaktadır. Birçok akademisyen ve çevre örgütü, COP toplantılarının somut sonuç üretmekte yetersiz kaldığını savunmaktadır. Özellikle fosil yakıt kullanımının azaltılması konusunda devletler arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasındaki finansman tartışmaları da müzakerelerin en sorunlu alanlarından biridir.

6.2. Bağlayıcılık Sorunu

Ayrıca COP toplantılarının büyük ölçüde “soft law” karakteri taşıması, bağlayıcı yaptırım mekanizmalarının sınırlı olması nedeniyle eleştirilmektedir. Paris Anlaşması kapsamında devletlerin sunduğu ulusal katkı beyanlarının (NDC) büyük ölçüde gönüllülük esasına dayanması, uygulamada önemli sorunlar yaratmaktadır.

6.3. Türkiye Açısından Olası Tartışmalar

Türkiye açısından da bazı tartışmalar gündeme gelebilir. Özellikle enerji politikaları, kömür yatırımları ve fosil yakıt bağımlılığı bağlamında Türkiye’nin iklim politikalarının yeterliliği tartışılmaktadır. COP31 sürecinin bu tartışmaları daha görünür hâle getirmesi muhtemeldir.

7. Sonuç

COP31 Antalya Zirvesi, Türkiye açısından yalnızca uluslararası bir konferans organizasyonu değildir. Bu zirve; çevre hukuku, uluslararası diplomasi, ticaret politikaları, yatırım rejimleri, enerji dönüşümü ve kamu maliyesi bakımından çok boyutlu etkiler doğurabilecek tarihsel bir gelişmedir. 22 Mayıs 2026 tarihli yasal düzenleme ise devletin bu organizasyona stratejik önem atfettiğini açık biçimde göstermektedir.

Getirilen damga vergisi, gümrük ve kurumlar vergisi muafiyetleri; organizasyon süreçlerini kolaylaştırmayı, uluslararası katılımı artırmayı ve lojistik altyapıyı hızlandırmayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte bu süreçte şeffaflık, kamu denetimi ve hukuki öngörülebilirlik ilkelerinin korunması büyük önem taşımaktadır.

COP31’in Antalya’da düzenlenecek olması, Türkiye’nin küresel iklim diplomasisindeki görünürlüğünü artırabilecek önemli bir fırsat sunmaktadır. Ancak bu fırsatın kalıcı bir başarıya dönüşebilmesi için yalnızca başarılı bir organizasyon yeterli olmayacak; aynı zamanda Türkiye’nin kendi iklim politikalarında da somut ve sürdürülebilir dönüşümler gerçekleştirmesi gerekecektir.