Kesinleşmiş Mahkûmiyetin İnfazının Ülkeler Arası Devri

KISIM I – KAVRAMSAL ve TEORİK TEMELLER

1. Kesinleşmiş Mahkûmiyetin İnfazının Ülkeler Arası Devri Kavramı

Ceza yargılamasının uluslararası boyut kazanması, yalnızca suçların soruşturulması ve kovuşturulmasında değil, kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının yerine getirilmesinde de devletler arasında iş birliği yapılmasını gerekli kılmaktadır. Bir devlette verilen mahkûmiyet kararının başka bir devlette infaz edilmesi, ceza adaletinin sınır aşan etkinliğini sağlamaya yönelik önemli bir uluslararası adli iş birliği yöntemidir.

Kesinleşmiş mahkûmiyetin infazının ülkeler arası devri, bir devletin mahkemelerince verilen ve infaz edilebilir hâle gelen ceza mahkûmiyetinin, belirli hukuki şartlar altında başka bir devlet tarafından yerine getirilmesidir. Bu mekanizmada mahkûmiyet hükmünü veren devlet ile cezayı infaz eden devlet farklıdır. Bununla birlikte infazın devralınması, kural olarak mahkûmiyetin esasının yeniden yargılanması anlamına gelmez.

Türk hukukunda infazın devri, esas itibarıyla 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu‘nun 26-29. maddelerinde düzenlenmiştir. Kanun, yabancı devlet mahkemelerince verilen mahkûmiyetlerin Türkiye’de infaz edilmesi ile Türk mahkemelerince verilen mahkûmiyetlerin yabancı devlette infaz edilmesini ayrı usullere bağlamıştır. İnfazın devrinin temel amaçları, kesinleşmiş cezaların infazsız kalmasını önlemek, ceza adaletinin etkinliğini korumak, uluslararası iş birliğini geliştirmek ve uygun durumlarda hükümlünün toplumsal bağlarıyla uyumlu bir infaz rejimi oluşturmaktır.

2. Kesinleşme, İnfaz Edilebilirlik ve Yabancı Mahkûmiyet Kararının Hukuki Niteliği

İnfazın devri bakımından ilk temel koşul, yabancı devlet mahkemesince verilen mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olmasıdır. Kesinleşme, mahkûmiyet kararının olağan kanun yolları bakımından nihai hâle gelmesini ifade eder. Bununla birlikte kesinleşme ile infaz edilebilirlik kavramları birbirinden ayrılmalıdır. Bir karar kesinleşmiş olsa bile zamanaşımı, af, infazın ertelenmesi veya başka bir hukuki engel nedeniyle yerine getirilemeyebilir.

Yabancı mahkûmiyet kararının Türkiye’de infaz edilmesi, bu kararın kendiliğinden Türk mahkemesi kararı niteliğini kazanması anlamına gelmez. Kararın Türk hukukunda infaz edilebilir sonuç doğurması, uygulanabilir uluslararası sözleşme hükümlerine ve 6706 sayılı Kanun‘da öngörülen usule bağlıdır.

İnfazın devralınmasında Türk mahkemesi, yabancı mahkemenin yerine geçerek suçun işlendiğini yeniden belirleyen bir yargılama makamı değildir. İncelemenin kapsamı, yabancı mahkûmiyetin Türk hukukunda infaz edilebilirliğinin değerlendirilmesi ve gerektiğinde cezanın uyarlanmasıyla sınırlıdır. Bu sınır, hem yabancı devletin yargı yetkisine saygının hem de hükümlünün hukuki güvenliğinin gereğidir.

3. İnfazın Devrinin Diğer Uluslararası Adli İş Birliği Yöntemlerinden Ayrılması

İnfazın devri, suçluların iadesi, soruşturma veya kovuşturmanın devri ve hükümlülerin nakliyle yakından ilişkili olmakla birlikte bunlardan farklı bir hukuki kurumdur. Suçluların iadesinde esas olan, kişinin soruşturma, kovuşturma veya kesinleşmiş cezanın infazı amacıyla başka devlete teslim edilmesidir. İnfazın devrinde ise mahkûmiyet kararının başka devlette yerine getirilmesi söz konusudur. Soruşturmanın veya kovuşturmanın devri, henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmayan ceza muhakemesi süreçleriyle ilgilidir. İnfazın devri ise ceza muhakemesinin hükümle sonuçlanıp kararın kesinleşmesinden sonraki aşamaya ilişkindir. Hükümlülerin nakli ise özellikle ayırt edilmelidir. Hükümlü naklinde, cezasını bir devlette çekmekte olan kişinin başka bir devlete fiziksel olarak nakledilerek cezasının kalan kısmını orada çekmesi amaçlanır. 6706 sayılı Kanun‘da infazın devri 26-29. maddelerde, hükümlü nakli ise 30-33. maddelerde düzenlenmiştir. Bu iki kurumun şartları, karar makamları ve yargısal usulleri birbirinin yerine uygulanamaz. Nitekim Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 05.10.2023 tarihli, E.2023/7824, K.2023/8434 sayılı kararı, hükümlü nakli ile infazın devralınmasının farklı mekanizmalar olduğunu ortaya koymaktadır. Karar, hükümlü nakli kapsamında ayrıca 6706 sayılı Kanun’un 26/5. maddesine dayalı uyarlama yargılaması yapılması gerektiği yönündeki yaklaşımın benimsenemeyeceğini göstermesi bakımından önemlidir.

KISIM II – HUKUKİ KAYNAKLAR ve ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER

4. Türk Hukukunda Yabancı Mahkûmiyetlerin İnfazına İlişkin Düzenlemeler

Türk hukukunda uluslararası ceza adli iş birliğinin temel kanuni çerçevesini 6706 sayılı Kanun oluşturmaktadır. Kanun’un beşinci bölümünde infazın devri düzenlenmiştir. Bu kapsamda 26. madde yabancı mahkûmiyetin infazının devralınmasını, 27. madde Türkiye’de infazın sonuçlarını, 28. madde Türkiye’de verilen mahkûmiyetin yabancı devlete devredilmesini ve 29. madde yabancı devlette infazın sonuçlarını konu almaktadır. Bu düzenlemeler, uluslararası sözleşmelerden doğan yükümlülüklerle birlikte değerlendirilmelidir.

6706 sayılı Kanun‘un genel hükümleri, uluslararası antlaşmaların uygulanması, Merkezî Makamın yetkileri ve uluslararası adli iş birliğinin genel esasları bakımından da önem taşımaktadır. İnfazın devralınmasından sonraki aşamada Türk ceza ve infaz mevzuatı uygulanır. Bununla birlikte yabancı mahkûmiyetin içeriği, cezanın sınırları ve ilgili uluslararası sözleşmenin özel hükümleri göz ardı edilemez.

5. Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi

1970 tarihli Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi, yabancı ceza mahkûmiyetlerinin uluslararası düzeyde yerine getirilmesine ilişkin temel çok taraflı düzenlemelerden biridir. Sözleşme, yalnızca hürriyeti bağlayıcı cezalarla sınırlı olmayan bir sistem öngörmektedir. Sözleşmenin kapsamı içinde belirli koşullarla para cezaları, müsadere ve hak yoksunluklarına ilişkin yaptırımlar da yer almaktadır. Sözleşmenin uygulanması bakımından mahkûmiyetin infaz edilebilir olması, çifte cezalandırılabilirlik, talep koşulları ve ret nedenleri önemlidir. Sözleşmenin 5. maddesi, hüküm devletinin başka devletten infaz talep edebileceği durumları düzenlemektedir. Hükümlünün diğer devlette mutat olarak oturması, infazın topluma yeniden kazandırılma imkânlarını artırması veya hüküm devletinin cezayı kendisinin infaz edememesi gibi durumlar bu çerçevede önem taşıyabilir.

Sözleşmenin 6. maddesinde ise talebin reddedilmesine ilişkin nedenler düzenlenmiştir. Temel hukuk ilkelerine aykırılık, siyasi veya askerî suç niteliği, ayrımcı saikler, uluslararası yükümlülüklerle çatışma, zamanaşımı ve aynı fiile ilişkin başka işlemler bu değerlendirmede önem kazanabilir. Sözleşmenin gıyabi mahkûmiyetlere ilişkin özel usul hükümleri de ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu tür kararların infazında savunma hakkı, kararın tebliği, itiraz ve yeniden yargılama imkânları belirleyici olabilir.

6. Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme ve İlgili Uluslararası Düzenlemeler

1983 tarihli Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme, hükümlünün cezasını sosyal ve ailevi bağlarının bulunduğu devlette çekebilmesini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Sözleşmenin temel şartları arasında hükümlünün ilgili devletin vatandaşı olması, mahkûmiyetin kesinleşmesi, çifte cezalandırılabilirlik, kural olarak hükümlünün rızası ve belirli bir bakiye ceza süresinin bulunması yer almaktadır. Sözleşmenin 3/1(c) maddesinde, kural olarak nakil talebinin alındığı tarihte infaz edilecek en az altı aylık ceza veya belirsiz süreli mahkûmiyet aranır. Ancak 3/2. madde, istisnai durumlarda taraf devletlerin anlaşmasıyla daha kısa süreli cezalar bakımından da nakle imkân tanımaktadır. Sözleşmeye ek protokoller belirli durumlarda hükümlünün rızasına ilişkin özel hükümler içermektedir. Bunların uygulanması, ilgili devletler bakımından yürürlük ve bağlayıcılık durumuna bağlıdır.

Türkiye’nin taraf olduğu ikili anlaşmalar da hükümlü nakline ilişkin farklı koşullar öngörebilmektedir. Özellikle rıza, bakiye ceza süresi, af, zamanaşımı ve infazın sonuçları bakımından anlaşmalar arasında farklılıklar bulunmaktadır. Bununla birlikte hükümlü nakline ilişkin bu düzenlemeler, infazın devri hakkında doğrudan uygulanacak kurallar olarak değerlendirilmemelidir.

7. Uluslararası Antlaşmalar, Mütekabiliyet ve Normların Uygulanma Önceliği

Uluslararası adli iş birliğinde uygulanacak hukuki rejimin belirlenmesi, öncelikle Türkiye ile ilgili yabancı devlet arasında yürürlükte bulunan uluslararası antlaşmaların tespitini gerektirir. Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi hâlinde, Anayasa’da öngörülen özel öncelik kuralı uygulanır. Ancak bu özel öncelik kuralının bütün uluslararası adli iş birliği antlaşmalarına ayrım yapılmaksızın uygulanacağı söylenemez.

6706 sayılı Kanun’un uluslararası antlaşmalara ilişkin hükümleri ile uygulanabilir sözleşmelerin kendi düzenlemeleri birlikte değerlendirilmelidir. Birden fazla uluslararası antlaşmanın uygulanabilir olduğu durumlarda, antlaşmaların konu bakımından kapsamı, özel hükümleri, taraf devletlerin çekinceleri ve antlaşmalar arasındaki ilişki incelenmelidir.

Uluslararası antlaşmanın bulunmadığı hâllerde ise mütekabiliyet ve 6706 sayılı Kanun‘un uygulanabilir hükümleri çerçevesinde iş birliği imkânı değerlendirilebilir. Uluslararası sözleşmelerin yorumunda resmî Türkçe çeviriler ile sözleşmenin geçerli özgün metinleri arasında anlam farklılığı bulunup bulunmadığı da önemlidir.

KISIM III – YABANCI MAHKÛMİYET KARARININ TÜRKİYE’DE İNFAZI

8. Yabancı Mahkûmiyetin İnfazının Devralınmasının Şartları

6706 sayılı Kanun‘un 26. maddesi uyarınca yabancı devlet mahkemelerince verilen mahkûmiyet kararlarının Türkiye’de infaz edilebilmesi için kanunda öngörülen koşulların birlikte bulunması gerekir. Bu koşulların başında hükümlünün Türkiye’de bulunması gelmektedir. Bu şart, infazın devralınması ile yurt dışındaki hükümlünün Türkiye’ye nakli arasındaki temel ayrımlardan biridir. Mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması zorunludur. Mahkûmiyete konu fiilin Türk hukukuna göre suç oluşturması ve zamanaşımına uğramamış olması da aranır. Hürriyeti bağlayıcı cezalar bakımından, merkezî makamlarca aksi kararlaştırılmadıkça, talep tarihinde ceza infaz kurumunda infaz edilmesi gereken en az altı aylık cezanın bulunması gerekir. Ayrıca aynı suçtan dolayı Türkiye’de soruşturma veya kovuşturma yapılmamış olması şarttır. Bu koşullar, infazın devralınmasının hukuki ön şartlarını oluşturur. Koşulların varlığı, ilgili uluslararası sözleşmelerden doğan ek usul ve güvencelerin incelenmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

9. Türkiye’nin İnfazı Devralma Talebini Reddetmesi

İnfazın devralınması, yabancı devletin talepte bulunmasıyla kendiliğinden gerçekleşmez. 6706 sayılı Kanun‘un 26. maddesi kapsamında devir koşullarının bulunmadığının tespit edilmesi veya devrin Türkiye’nin millî güvenliği ve temel çıkarlarına uygun düşmeyeceğinin anlaşılması hâlinde talep Merkezî Makam tarafından reddedilir. Ret değerlendirmesi, kanuni şartların yanında uygulanabilir uluslararası sözleşmelerde yer alan özel düzenlemeleri de dikkate almalıdır. Özellikle aynı fiil nedeniyle daha önce yürütülen işlemler, zamanaşımı, savunma hakkı ve temel hukuk ilkeleri bakımından ortaya çıkabilecek sorunlar, ilgili hukuki rejime göre değerlendirilmelidir. Ret nedenlerinin yorumunda, infazın devri ile hükümlü nakline ilişkin ret nedenleri birbirine karıştırılmamalıdır.

10. İnfazın Devralınmasında Merkezî Makamın Rolü

Uluslararası ceza adli iş birliğinde Merkezî Makam, devletler arasındaki iletişimin ve taleplerin hukuki değerlendirilmesinin temel unsurudur. İnfazın devralınması talebinde, yabancı devlet makamlarından mahkûmiyet kararının onaylı sureti, hükme esas alınan kanun maddeleri, infaz edilmesi gereken bakiye cezayı gösteren belge ve gerekli diğer bilgi ve belgeler istenebilir. Gerektiğinde belgelerin tercümeleri de talep edilir. Merkezî Makamın değerlendirmesi, yalnızca belgelerin şekli olarak alınmasıyla sınırlı değildir. Talebin kanuni koşulları taşıyıp taşımadığı, ilgili devletle iş birliğinin hukuki dayanağı ve kamu yararına ilişkin kanuni ölçütler de önemlidir. Merkezî Makamın uygun bulduğu talepler, kanunda öngörülen yargısal usul çerçevesinde sonuçlandırılır.

11. Yabancı Mahkûmiyet Kararının Türk Hukukuna Uyarlanması

Yabancı mahkûmiyet kararının Türkiye’de infaz edilmesinde en önemli aşamalardan biri, cezanın Türk hukukuna uyarlanmasıdır. 6706 sayılı Kanun‘un 26/5. maddesi, yabancı mahkûmiyetin Türkiye’de infaz edilebilmesi için Ankara ağır ceza mahkemesince uyarlama kararı verilmesini öngörmektedir. Uyarlama, yabancı mahkûmiyetin esasını yeniden inceleme veya yeni bir suç yargılaması yapma yetkisi vermez. Türk mahkemesi, yabancı mahkemenin kabul ettiği maddi olay çerçevesini ve kanuni sınırları dikkate alarak cezanın Türk hukukunda nasıl yerine getirileceğini belirler. Uyarlamanın temel güvencelerinden biri, hükümlünün durumunun yabancı mahkûmiyetin sınırları dışında ağırlaştırılmamasıdır. Cezanın türü, süresi ve Türk hukukunda karşılığı belirlenirken hem 6706 sayılı Kanun’un hükümleri hem de uygulanabilir uluslararası sözleşmenin özel kuralları göz önünde bulundurulmalıdır.

12. Uyarlama Kararında Görevli Mahkeme, Usul ve Kanun Yolları

6706 sayılı Kanun’un 26/5. maddesi kapsamında uyarlama kararı vermeye görevli mahkeme Ankara ağır ceza mahkemesidir. Bu karar, yabancı mahkûmiyetin Türk hukukunda infazına ilişkin özel bir yargısal değerlendirmedir. Kanun’daki genel uyarlama usulü bakımından itiraz kanun yolu öngörülmektedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 20.09.2023 tarihli, E.2023/328, K.2023/459 sayılı kararı, 6706 sayılı Kanun’un 26/5. maddesine dayalı uyarlama kararlarında kanun yolunun belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır. Bununla birlikte, uygulanabilir uluslararası sözleşmenin özel bir usul ve kanun yolu öngördüğü durumlarda yalnızca iç hukukta yer alan genel düzenlemeyle yetinilemez. Özellikle Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi’nin gıyabi mahkûmiyetlere ilişkin hükümleri ve yargısal kararlara karşı başvuru düzenlemeleri ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle bütün infazın devralınması kararlarının, somut olayda uygulanacak uluslararası sözleşme incelenmeden tek bir kanun yolu rejimine tabi olduğu kabul edilmemelidir.

KISIM IV – TÜRKİYE’DE VERİLEN MAHKÛMİYETİN YABANCI DEVLETTE İNFAZI

13. Türkiye’den Yabancı Devlete İnfazın Devredilmesinin Şartları

Türk mahkemelerince verilen kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının yabancı devlette infaz edilmesi, 6706 sayılı Kanun‘un 28. maddesinde düzenlenmiştir. İnfazın devredileceği devlette bulunan hükümlünün o devletin vatandaşı olması veya o devletle güçlü sosyal bağlarının bulunması aranır. Mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması ve mahkûmiyete konu fiilin yabancı devlet hukukuna göre de suç oluşturması gerekir. Hapis cezaları bakımından, merkezî makamlarca aksi kararlaştırılmadıkça, talep tarihinde infaz edilmesi gereken en az altı aylık hapis cezasının bulunması şarttır. Merkezî Makamın olumlu görüşü de kanuni koşullar arasındadır. Kanun ayrıca denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilen cezaların da devredilebilmesine imkân tanımaktadır.

14. İnfazın Devredilmesi Talebinin Hazırlanması ve Gönderilmesi

Türkiye’de verilen mahkûmiyetin yabancı devlette infaz edilmesi, ilgili Cumhuriyet başsavcılığının talebiyle gündeme gelir. Talebin hazırlanmasında mahkûmiyet kararının onaylı sureti, hükme esas alınan kanun maddeleri, infaz edilmesi gereken bakiye ceza ve gerekli diğer belgeler önemlidir. Belgelerin gerektiğinde tercümeleri hazırlanır. Merkezî Makamın olumlu görüşü ve ilgili yabancı devletin talebi kabul etme koşulları, sürecin ilerlemesi bakımından belirleyicidir. İnfazın devredilmesi talebinde bulunulması, tek başına Türkiye’deki infaz işlemlerinin yürütülmesine engel değildir. Devrin gerçekleştirilebilmesi için yabancı devlette infazın nasıl yapılacağının bildirilmesi istenir. Bu bilgi, cezanın başka devlette yerine getirilmesinin hukuki sonuçlarının değerlendirilmesine imkân sağlar.

15. Yabancı Devletin İnfazı Üstlenmesinin Hukuki Sonuçları

İnfazın yabancı devlet tarafından üstlenilmesi, Türkiye’de verilen mahkûmiyetin hukuki varlığını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Yabancı devlet, kabul ettiği infaz yükümlülüğünü kendi hukuk düzeni ve uygulanabilir uluslararası sözleşme hükümleri çerçevesinde yerine getirir. 6706 sayılı Kanun‘un 29. maddesi uyarınca kararın tamamen infaz edilmesi veya infaz kabiliyetini kısmen ya da tamamen kaybetmesi, Türk hukuku bakımından da aynı sonuçları doğurur. Bu düzenleme, infazın devrinin aynı cezanın iki devlette mükerrer şekilde yerine getirilmesine yol açmaması bakımından önemlidir. İnfazın tamamlanması, hükümlünün firarı veya infaz sırasında ortaya çıkan önemli gelişmeler hakkında ilgili yabancı devletten bilgi istenmesi, sürecin takibi açısından gereklidir.

16. İnfazın Reddi, Kesintiye Uğraması veya Devreden Devlete Geri Dönmesi

İnfazın yabancı devlete devredilmesi talebi her durumda kabul edilmeyebilir. 6706 sayılı Kanun‘un 28. maddesi, devrin ceza adaletinin amaçlarına hizmet etmeyeceğinin veya Türkiye’nin millî güvenliği ve temel çıkarlarına uygun düşmeyeceğinin anlaşılması hâlinde Merkezî Makam tarafından ret kararı verilebilmesini öngörmektedir. Yabancı devletin infazı kabul etmemesi, üstlendiği infazı gerçekleştirememesi veya infazın sonradan kesintiye uğraması da hukuki sonuçlar doğurur. Kanun’un 29/3. maddesi uyarınca yabancı devletin kararı infaz etmemesi veya edememesi hâlinde infaz işlemlerine Türkiye’de devam edilir. Bu durumda daha önce yerine getirilen ceza kısmının ve yabancı devlette meydana gelen diğer hukuki sonuçların doğru biçimde tespit edilmesi gerekir.

KISIM V – HÜKÜMLÜNÜN HAKLARI VE İNFAZ HUKUKU SORUNLARI

17. Hükümlünün Rızası, Bilgilendirilmesi ve Hukuki Güvenceleri

Hükümlünün rızası, özellikle hükümlü nakli rejiminde temel şartlardan biridir. Buna karşılık infazın devri bakımından rızanın her durumda genel ve zorunlu bir koşul olduğu söylenemez. Bu nedenle somut olayda uygulanacak 6706 sayılı Kanun hükümleri ve ilgili uluslararası sözleşme ayrı ayrı incelenmelidir. Hükümlünün infazın devri sürecinden haberdar edilmesi, kararın hukuki sonuçlarını öğrenebilmesi, avukat yardımından yararlanabilmesi ve ilgili yargısal kararlara karşı etkili başvuru imkânına sahip olması temel güvenceler arasındadır. Özellikle gıyabi mahkûmiyetlerin infazında, hükümlünün yabancı yargılamadan haberdar olup olmadığı, savunma hakkını kullanma imkânı ve yeniden yargılama güvenceleri önem taşır.

18. Cezanın Türü, Süresi ve İnfaz Rejiminin Belirlenmesi

Yabancı mahkûmiyetin Türkiye’de infazında cezanın türü ve süresi, uyarlama değerlendirmesinin temel unsurlarındandır. Hürriyeti bağlayıcı cezalar bakımından yabancı mahkûmiyetin Türk hukukundaki karşılığının belirlenmesi gerekir. Cezanın infazı, Türk infaz hukukunun uygulanabilir hükümlerine göre gerçekleştirilir. Ancak yabancı hükmün bağlayıcı sınırları ve uluslararası sözleşmelerin özel düzenlemeleri korunmalıdır. İnfaz süresinin hesabında yabancı devlette daha önce yerine getirilen ceza kısmı, infaza ilişkin belgeler ve ilgili sözleşmenin mahsup hükümleri dikkate alınmalıdır. Para cezaları, müsadere ve hak yoksunlukları bakımından ise her yaptırımın infazın devri kapsamında kabul edilip edilemeyeceği ayrı değerlendirilmelidir.

19. Yabancı Mahkûmiyet Kararının Sonradan Değişmesi veya Ortadan Kalkması

İnfazın devralınmasından sonra yabancı mahkûmiyetin değiştirilmesi, kaldırılması veya cezanın infaz edilebilirliğini etkileyen yeni bir hukuki durumun ortaya çıkması mümkündür. 6706 sayılı Kanun’un 27. maddesi, mahkûmiyetin esasına ilişkin taleplerin hükmü veren devletin mahkemelerine yöneltilebilmesini ve bu kararların Türkiye’deki uyarlama üzerinde sonuç doğurabilmesini düzenlemektedir. İnfaz sırasında hüküm devletinde veya Türkiye’de genel ya da özel af kabul edilmesi veya suç ve cezayı ortadan kaldıran yahut hafifleten bir sebebin ortaya çıkması hâlinde hükümlünün hukuki durumu, kanunda öngörülen yetkili mahkeme tarafından değerlendirilir. Bu konuda uluslararası sözleşmelerin özel hükümleri de önemlidir. Özellikle ikili hükümlü nakli anlaşmalarında genel af ve özel affın etkilerinin farklı düzenlenmiş olması, her uluslararası adli iş birliği mekanizması için tek tip sonuç kabul edilmemesi gerektiğini göstermektedir.

20. İnsan Hakları, Adil Yargılanma ve İnfazın Temel Güvenceleri

Uluslararası infaz iş birliği, yalnızca devletler arasındaki yetki ve yükümlülüklerin paylaşılması meselesi değildir. Aynı zamanda hükümlünün temel haklarının korunmasını gerektirir. Adil yargılanma hakkı, savunma hakkı, etkili başvuru hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, ayrımcılık yasağı ve insan onuruna uygun infaz koşulları bu süreçte önem taşır. Yabancı mahkûmiyetin infazı talebi değerlendirilirken özellikle mahkûmiyetin hukuki dayanağı, hükümlünün savunma imkânları ve infazın doğuracağı sonuçlar incelenmelidir. İnfazın devri, temel hak güvencelerini bertaraf eden bir yöntem olarak kullanılamaz.

KISIM VI – YARGITAY İÇTİHATLARI ve UYGULAMA SORUNLARI

21. Yargıtay İçtihatlarında Yabancı Mahkûmiyetin İnfazı

Yargıtay içtihatları, yabancı mahkûmiyetlerin Türkiye’de infazına ilişkin kanuni düzenlemelerin uygulanması bakımından önemli bir yol göstericidir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 05.10.2023 tarihli, E.2023/7824, K.2023/8434 sayılı kararı, infazın devralınması ile hükümlü nakli arasındaki ayrımı açıklığa kavuşturmaktadır. Kararın temel önemi, hükümlü nakli rejimine tabi bir işlem bakımından 6706 sayılı Kanun’un 26/5. maddesindeki uyarlama usulünün kendiliğinden uygulanamayacağını göstermesidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 20.09.2023 tarihli, E.2023/328, K.2023/459 sayılı kararı ise uyarlama kararına karşı başvurulacak kanun yolunun belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır. Bunun yanında, Türkiye ve Romanya’nın taraf olduğu Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi’nin uygulanmasına ilişkin Yargıtay kararlarında, özellikle gıyabi mahkûmiyetlerde sözleşmenin öngördüğü usul güvencelerinin yerine getirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu içtihatlar birlikte değerlendirildiğinde, yabancı mahkûmiyetin infazı bakımından üç temel ilke ortaya çıkmaktadır:

• Birincisi, uygulanacak uluslararası adli iş birliği mekanizması doğru belirlenmelidir.
• İkincisi, yabancı mahkûmiyetin Türk hukukunda infaz edilebilmesi için öngörülen yargısal usul eksiksiz yerine getirilmelidir.
• Üçüncüsü, uygulanabilir uluslararası sözleşmenin özel usul ve kanun yolu hükümleri göz ardı edilmemelidir.

22. İnfazın Devrinde Uygulama Sorunları ve Çözüm Önerileri

İnfazın devrinde karşılaşılan sorunların önemli bir bölümü, uluslararası adli iş birliği mekanizmalarının birbirine karıştırılmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle hükümlü nakli ile infazın devrinin aynı usule tabi olduğu varsayımı, yanlış görevli makamın belirlenmesine veya gereksiz yargısal işlemler yapılmasına yol açabilir. İkinci önemli sorun, uluslararası sözleşmelerin uygulanabilirliğinin yeterince araştırılmamasıdır. İlgili devletlerin taraflık durumları, çekinceleri, ek protokoller ve özel hükümler incelenmeden yalnızca iç hukuk hükümleriyle sonuca ulaşılması hukuki hatalara neden olabilir. Üçüncü sorun, uluslararası sözleşmelerin Türkçe çevirilerinde karşılaşılan terminoloji farklılıklarıdır. Çeviri hatalarının uygulamayı etkileyebildiği durumlarda sözleşmenin geçerli özgün metinlerinin dikkate alınması önem taşır. Dördüncü sorun, yabancı mahkûmiyetin kesinleşmesi, infaz edilebilirliği ve bakiye ceza süresine ilişkin belgelerin eksik veya belirsiz olmasıdır. Beşinci sorun ise uyarlama kararının kapsamı ve uygulanacak kanun yolunun yanlış belirlenmesidir. Bu sorunların azaltılması için uluslararası adli iş birliği taleplerinde standart hukuki kontrol yöntemlerinin geliştirilmesi, görevli makamların açık biçimde belirlenmesi, antlaşma incelemesinin sistematik hâle getirilmesi ve yabancı kararların tercümelerinin uzman kişilerce değerlendirilmesi yararlı olacaktır.

KISIM VII – SONUÇ ve UYGULAMA REHBERİ

23. İnfazın Devrinde Hukuki Kontrol Listesi ve Genel Sonuç

Kesinleşmiş mahkûmiyetin infazının ülkeler arası devri, ceza adaletinin uluslararası düzeyde etkinliğini sağlayan önemli bir iş birliği yöntemidir. Ancak bu mekanizmanın uygulanması, yabancı mahkûmiyetin doğrudan ve koşulsuz olarak başka bir devletin hukuk düzeninde infaz edilebileceği anlamına gelmez. Her somut olayda öncelikle işlemin hukuki niteliği belirlenmelidir.

İnfazın devri, hükümlü nakli, suçluların iadesi ve soruşturma veya kovuşturmanın devri birbirinden ayrılmalıdır. İkinci aşamada uygulanabilir uluslararası antlaşmalar ve 6706 sayılı Kanun hükümleri belirlenmelidir. Üçüncü aşamada hükümlünün bulunduğu devlet, mahkûmiyetin kesinleşmesi, çifte suçluluk, zamanaşımı, bakiye ceza süresi ve diğer kanuni koşullar değerlendirilmelidir. Dördüncü aşamada görevli makamlar ve başvuru usulü tespit edilmelidir. Beşinci aşamada, yabancı mahkûmiyetin Türkiye’de infazının devralınması söz konusuysa uyarlama usulü ve uygulanabilir kanun yolu belirlenmelidir. Altıncı aşamada, infaz sırasında meydana gelebilecek af, cezanın değiştirilmesi, infazın tamamlanması, hükümlünün firarı veya infazın gerçekleştirilememesi gibi gelişmelerin sonuçları incelenmelidir. Son olarak hükümlünün temel hakları ve uluslararası sözleşmelerden doğan güvenceler bütün süreç boyunca korunmalıdır.

Türk hukukunda 6706 sayılı Kanun‘un 26-29. maddeleri, infazın devrinin temel kanuni çerçevesini oluşturmaktadır. Bununla birlikte bu hükümler, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve ilgili Yargıtay içtihatlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. İnfazın devri uygulamasında hukuki güvenliğin sağlanması, doğru hukuki mekanizmanın seçilmesine, uygulanabilir normların belirlenmesine ve ilgili yargısal güvencelerin eksiksiz yerine getirilmesine bağlıdır.

…

© 2026 Prof. Dr. Vahit Bıçak / Bıçak Hukuk Bürosu – Tüm hakları saklıdır. Bu makale, sayın Prof. Dr. Vahit Bıçak tarafından www.bicakhukuk.com sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.

Referans: Bıçak, Vahit (2026) “Kesinleşmiş Mahkûmiyetin İnfazının Ülkeler Arası Devri: Türk Hukukunda Şartları, Uyarlama ve İnfaz Usulü”,  https://www.bicakhukuk.com/kesinlesmis-mahkumiyetin-infazinin-ulkeler-arasi-devri/, Prgf . __., Erişim Tarihi: …,