Hükümlülerin Ülkeler Arası Nakli

Giriş

Ceza adaletinin uluslararası boyut kazanması, yalnızca suçların soruşturulması ve kovuşturulmasında değil, kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının infazında da devletler arasında iş birliğini gerekli kılmaktadır. Bir kişinin yabancı bir devlette mahkûm edilmesi ve cezasını kendi vatandaşlığının veya güçlü sosyal bağlarının bulunduğu devlette çekmek istemesi, farklı hukuk sistemlerinin aynı mahkûmiyet üzerindeki yetkilerinin uzlaştırılmasını gerektirir.

Hükümlü nakli, kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararına dayanılarak ceza infaz kurumunda bulunan kişinin, cezasının kalan kısmını başka bir devlette çekebilmesi amacıyla gerçekleştirilen uluslararası adlî iş birliği yöntemidir. Kurumun temelinde hükümlünün sosyal rehabilitasyonu, aile ve toplum bağlarının korunması ve cezanın infazında insan odaklı bir yaklaşımın benimsenmesi bulunmaktadır. Bununla birlikte hükümlü nakli, hükümlünün istediği devlete gönderilmesini sağlayan koşulsuz bir hak veya yabancı mahkûmiyetin yeniden değerlendirilmesine imkân veren olağan bir kanun yolu değildir. Nakil işlemi; hüküm devletinin, infaz devletinin ve kural olarak hükümlünün iradelerini bir araya getiren, kanuni ve uluslararası koşullara bağlı bir süreçtir.

Türk hukukunda hükümlü nakli, esas olarak 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu‘nun 30–33. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu hükümler, Türkiye’ye hükümlü naklini, Türkiye’de infazı, Türkiye’den yabancı devlete nakli ve yabancı devlette infazın sonuçlarını ayrı ayrı ele almaktadır. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve ikili antlaşmalar da uygulanacak hukuki çerçevenin önemli parçalarıdır. Hükümlü nakline ilişkin uyuşmazlıklar, yalnızca nakil şartlarının bulunup bulunmadığıyla sınırlı değildir. Yabancı cezanın hukuki niteliği, infazın devamı ile uyarlama arasındaki sınır, birden fazla mahkûmiyetin birlikte infazı, müddetname, mahsup, koşullu salıverilme ve nakil öncesi bilgilendirme gibi konular uygulamada belirleyici önem taşımaktadır.

Bu çalışma, hükümlü naklini Türk hukuku ve uluslararası hukuk çerçevesinde incelemekte; mevzuat hükümlerini Yargıtay içtihatlarıyla birlikte değerlendirerek uygulamada karşılaşılan başlıca hukuki sorunlara çözüm odaklı bir yaklaşım geliştirmektedir.

KISIM I – HÜKÜMLÜ NAKLİNİN KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ

1. Hükümlü Nakli Kavramı ve Hukuki Niteliği

Hükümlü nakli, bir devlet mahkemesince hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı verilen ve ceza infaz kurumunda bulunan kişinin, cezasının henüz infaz edilmemiş kısmını başka bir devlette çekmesi amacıyla fiziken bu devlete gönderilmesidir. Bu ilişkide mahkûmiyet kararını veren devlet hüküm devleti, cezanın kalan kısmının infazını üstlenen devlet ise infaz devleti veya uluslararası sözleşmelerde kullanılan ifadeyle yerine getiren devlet olarak adlandırılır.

Naklin konusu, kural olarak kesinleşmiş mahkûmiyet kararına bağlı hürriyeti bağlayıcı cezanın infazıdır. Bu nedenle henüz hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunmayan tutuklunun başka bir devlete gönderilmesi, hükümlü nakli hükümleri kapsamında kendiliğinden değerlendirilemez. Hükümlü naklinin ayırt edici özelliği, mahkûmiyetin esasını değiştirmeden cezanın infaz edileceği devletin değişmesidir. Hüküm devleti tarafından verilen mahkûmiyet kararı hukuki varlığını sürdürür. İnfaz devleti ise kendisine tanınan yetki çerçevesinde cezanın yerine getirilmesini sağlar. Bu nedenle nakil, ne yeni bir mahkûmiyet kararı verilmesi ne de hükümlünün suçluluğunun yeniden belirlenmesi anlamına gelir. Bununla birlikte farklı ceza ve infaz sistemleri arasındaki uyuşmazlıklar, naklin sonuçlarının ayrıca hukuki değerlendirmeye tabi tutulmasını gerektirebilir.

2. Hükümlü Naklinin Diğer Adlî İş Birliği Yöntemlerinden Ayrılması

Uluslararası adlî iş birliği, cezaî konularda devletlerin adlî makamları arasında gerçekleştirilen çeşitli işlemleri kapsamaktadır. Bu çalışmanın dâhil olduğu altı makalelik seride adlî yardımlaşma, iade, soruşturmanın devri, kovuşturmanın devri, infazın devri ve hükümlü nakli ayrı inceleme konuları olarak ele alınmaktadır.

Hükümlü nakli ile suçluların iadesi arasındaki temel fark, işlemin amacı ve hukuki niteliğidir. İadede kişi, soruşturma, kovuşturma veya mahkûmiyetin infazı amacıyla talep eden devlete teslim edilir. Hükümlü naklinde ise kesinleşmiş mahkûmiyetin infazına başlanmıştır ve amaç cezanın kalan kısmının başka bir devlette yerine getirilmesidir.

Hükümlü nakli ile infazın devri arasındaki ayrım daha hassastır. Her iki kurum da yabancı bir mahkûmiyet kararının başka bir devletle bağlantılı olarak infaz edilmesine ilişkindir. Ancak hükümlü naklinde kişi, hüküm devletinde ceza infaz kurumunda bulunurken infaz devletine fiziken gönderilir. İnfazın devrinde ise mahkûmiyetin infaz yetkisinin devralınması söz konusu olabilir; kişinin mutlaka hüküm devletindeki ceza infaz kurumundan nakledilmesi gerekmez. Bu ayrım yalnızca kavramsal değildir. Türk hukukunda infazın devrine ilişkin 6706 sayılı Kanun‘un 26-29. maddeleri ile hükümlü nakline ilişkin 30-33. maddeleri farklı usuller öngörmektedir. Özellikle yabancı mahkûmiyetin uyarlanması konusunda bu farklılığın gözetilmesi zorunludur.

Soruşturmanın ve kovuşturmanın devrinde henüz kesinleşmiş bir mahkûmiyetin bulunması şart değildir. Hükümlü naklinde ise kesinleşmiş mahkûmiyet ve infaz aşamasına geçilmiş olması temel koşullardır.

3. Hükümlü Naklinin Amaçları ve Temel İlkeleri

Hükümlü naklinin başlıca amacı, hükümlünün sosyal rehabilitasyonuna katkı sağlamaktır. Kişinin dilini bildiği, ailesinin yaşadığı, sosyal ilişkilerini sürdürebileceği ve tahliye sonrasında yeniden topluma katılma imkânlarının daha güçlü olduğu bir devlette cezasını çekmesi, infazın iyileştirici ve topluma kazandırıcı işlevini destekleyebilir. Ancak hükümlünün vatandaşlığı veya aile bağları, naklin her durumda yararlı olacağını göstermez. Somut olayda kişinin yerleşik yaşamı, aile ilişkileri, sağlık durumu, toplumsal bağları ve tahliye sonrası yaşam koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Nakil, cezanın ortadan kaldırılması veya hükümlünün daha hafif bir cezaya kavuşması amacıyla düzenlenmiş değildir. Sosyal rehabilitasyon amacı ile kesinleşmiş mahkûmiyetin hukuki sonuçlarına saygı gösterilmesi birlikte gözetilmelidir. Kurumun diğer temel ilkeleri, devletler arası karşılıklı güven, hukuki güvenlik, hükümlünün bilgilendirilmesi, kural olarak rızasının alınması ve infazın hukuka uygunluğudur. Nakil kararının birden fazla devletin yetki alanını ilgilendirmesi, işlemin yalnızca hükümlünün bireysel tercihine bırakılamayacağını göstermektedir. Devletlerin ceza adaletine ilişkin meşru çıkarları ile hükümlünün temel hakları arasında adil bir denge kurulması gerekir.

KISIM II – HUKUKİ KAYNAKLAR ve UYGULANACAK HUKUK

4. Türk Hukukunda Hükümlü Naklinin Yasal Dayanakları

Türk hukukunda hükümlü naklinin temel yasal düzenlemesi, 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu‘dur. Kanun’un 30. maddesi yabancı devletten Türkiye’ye hükümlü naklinin şartlarını ve karar usulünü; 31. maddesi Türkiye’de infazın sonuçlarını; 32. maddesi Türkiye’den yabancı devlete nakli; 33. maddesi ise yabancı devlette infazın Türkiye bakımından sonuçlarını düzenlemektedir. Kanun’un genel hükümleri de önemlidir. Adalet Bakanlığı merkezî makam olarak görev yapmakta; uluslararası adlî iş birliği taleplerinin uygunluğunu değerlendirmekte ve yabancı devletlerle iletişimi yürütmektedir.

Hükümlünün Türkiye’ye naklinden sonra cezanın infazı bakımından 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile ilgili diğer infaz hükümleri uygulanır. Mahsup konusunda Türk Ceza Kanunu’nun 63. maddesi, infaz işlemlerinin denetimi bakımından ise ilgili infaz hukuku düzenlemeleri önem kazanabilir.

6706 sayılı Kanun‘dan önce hükümlü nakline ilişkin uygulamada 3002 sayılı Türk Vatandaşları Hakkında Yabancı Ülke Mahkemelerinden ve Yabancılar Hakkında Türk Mahkemelerinden Verilen Ceza Mahkûmiyetlerinin İnfazına Dair Kanun önemli yer tutmaktaydı. Eski mevzuat döneminde verilen kararlar, güncel düzenlemenin yorumlanmasında tarihsel bir karşılaştırma imkânı sunar. Bununla birlikte eski Kanun dönemindeki uyarlama veya dönüştürme uygulamalarının, 6706 sayılı Kanun‘un hükümlü nakline ilişkin hükümleri bakımından doğrudan geçerli olduğu kabul edilemez.

Adalet Bakanlığının 20 Kasım 2024 tarihinde yürürlüğe giren 185 sayılı Genelgesi de adlî mercilerin hükümlü nakli işlemlerinde dikkate alacağı idari uygulama çerçevesinin bir parçasıdır. Genelgeler, kanun ve uygulanabilir uluslararası antlaşmaların yerine geçmez; bu normların uygulanmasında idari koordinasyon ve usul bakımından işlev görür.

5. Hükümlülerin Nakline Dair Avrupa Sözleşmesi ve Ek Protokolleri

21 Mart 1983 tarihli Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme (ETS No.112), hükümlü nakli alanındaki başlıca çok taraflı uluslararası düzenlemelerden biridir. Sözleşme, mahkûmiyetin kesinleşmesi, ilgili devletlerin anlaşması, hükümlünün vatandaşlık bağı, karşılıklı cezalandırılabilirlik, kural olarak belirli bir bakiye cezanın bulunması ve rıza gibi koşulları düzenlemektedir. Sözleşmenin en önemli özelliklerinden biri, nakilden sonra infaz devletinin izleyeceği yöntemleri birbirinden ayırmasıdır.

İnfazın devamı, hüküm devletince verilen cezanın hukuki niteliği ve süresi esas alınarak infazın sürdürülmesidir. Sözleşmenin 10. maddesine göre infaz devleti, kural olarak hüküm devletinin belirlediği cezanın niteliği ve süresiyle bağlıdır. Bununla birlikte cezanın niteliğinin veya süresinin infaz devleti hukukuyla bağdaşmaması yahut iç hukukun bunu gerektirmesi durumunda, aynı madde belirli sınırlar içerisinde yaptırımın uyarlanabilmesine imkân tanımaktadır. Bu işlem, yaptırımı ağırlaştıramaz ve infaz devletinin ilgili suç için öngördüğü üst sınırı aşamaz.

Cezanın dönüştürülmesi ise Sözleşmenin 11. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yöntemde yabancı mahkûmiyet, infaz devletinin hukukunda öngörülen yaptırıma dönüştürülür. Dönüştürme işlemi de hükümlünün cezaî durumunu ağırlaştıramaz; özgürlüğünden yoksun bırakılarak geçirilen sürelerin dikkate alınması gerekir.

Dolayısıyla Sözleşmenin infazın devamı ve dönüştürme yöntemlerini tanıması, taraf devletlerin her somut olayda bu yöntemlerden herhangi birini sınırsız biçimde seçebileceği anlamına gelmez. Devletlerin beyanları, uygulanabilir antlaşma hükümleri ve iç hukukları birlikte değerlendirilmelidir. Sözleşmeye ek protokoller, özellikle hüküm devletinden kaçan veya sınır dışı edilme tedbirine tabi bulunan hükümlüler bakımından özel nakil rejimleri öngörebilmektedir. Bu rejimlerde rıza şartına ilişkin istisnalar bulunabilmekle birlikte, bunların uygulanabilmesi ilgili protokolün devletler bakımından yürürlükte olmasına ve varsa çekince veya beyanlara bağlıdır. Bu nedenle rızanın her durumda vazgeçilmez olduğu veya hiçbir koşulda aranmayabileceği şeklindeki mutlak değerlendirmelerden kaçınılmalıdır.

6. İkili Adlî İş Birliği Antlaşmaları ve Normların Birlikte Uygulanması

Türkiye’nin hükümlü nakli alanındaki uluslararası yükümlülükleri yalnızca Avrupa Sözleşmesi ile sınırlı değildir. İlgili devletle yürürlükte bulunan ikili adlî iş birliği antlaşmaları da naklin şartlarını ve sonuçlarını etkileyebilir. Türkiye – İran ve Türkiye – Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasındaki hukuki iş birliği uygulamaları, farklı antlaşma düzenlemelerinin ve infaz sistemlerinin önemini göstermektedir. İkili antlaşmalar, cezanın infazı, yetkili makamlar, belgeler, rıza, uyarlama veya infazın devamı gibi konularda özel hükümler içerebilir. Bu nedenle bir hükümlünün nakli değerlendirilirken önce ilgili devletler arasında yürürlükte bulunan antlaşma tespit edilmeli; ardından 6706 sayılı Kanun ve diğer ilgili hükümlerle ilişkisi incelenmelidir. 6706 sayılı Kanun‘un 1. maddesinde Türkiye’nin taraf olduğu adlî iş birliğine ilişkin milletlerarası antlaşmaların saklı tutulması, antlaşma hükümlerinin dikkate alınmasını gerekli kılar. Ancak bu durum, her antlaşma hükmünün bütün kanun hükümlerine karşı koşulsuz üstün olduğu biçiminde genellenemez. Somut norm çatışması, Anayasa’nın 90. maddesi ve ilgili düzenlemelerin niteliği çerçevesinde değerlendirilmelidir. Uluslararası antlaşma bulunmayan durumlarda karşılıklılık ilkesi önem kazanabilir. Bununla birlikte karşılıklılık, kanunun açıkça aradığı koşulların kendiliğinden ortadan kalkması sonucunu doğurmaz.

KISIM III – YABANCI DEVLETTEN TÜRKİYE’YE HÜKÜMLÜ NAKLİ

7. Türkiye’ye Naklin Maddi Şartları

6706 sayılı Kanun‘un 30. maddesi, yabancı devlet mahkemesince mahkûm edilmiş ve ceza infaz kurumunda bulunan hükümlünün Türkiye’ye nakledilebilmesi için birlikte gerçekleşmesi gereken koşulları belirlemektedir. İlk koşul, hükümlünün Türk vatandaşı olması veya Türkiye ile güçlü sosyal bağlarının bulunmasıdır. Kanun’un vatandaşlığa alternatif olarak güçlü sosyal bağları kabul etmesi, kurumun yalnızca millî aidiyete değil, sosyal rehabilitasyon amacına da dayandığını göstermektedir.  İkinci koşul, hükümlünün veya kanuni temsilcisinin nakle rıza göstermesidir. Uygulanabilir uluslararası antlaşmalardaki özel hükümler ayrıca değerlendirilmek kaydıyla, rıza Türkiye’ye naklin temel şartlarından biridir. Üçüncü koşul, mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olmasıdır. Henüz kesinleşmemiş bir hükme dayanılarak nakil yapılması, hükümlü naklinin kesinleşmiş mahkûmiyetin infazına ilişkin niteliğiyle bağdaşmaz. Dördüncü koşul, mahkûmiyete konu fiilin Türk hukukuna göre suç teşkil etmesidir. Karşılıklı cezalandırılabilirlik değerlendirmesinde, yabancı devletin kullandığı suç adının Türk hukukundaki suç adıyla birebir örtüşmesi zorunlu değildir. Esas olan, mahkûmiyete konu fiilin Türk hukukunda da cezalandırılabilir olmasıdır. Beşinci koşul, merkezî makamlarca aksi kararlaştırılmadıkça, talep tarihinde en az altı aylık infaz edilmesi gereken hapis cezasının bulunmasıdır. Kanun, bu süre koşulunun merkezî makamlarca farklı şekilde kararlaştırılabilmesine imkân tanımaktadır. Bu şartların varlığı naklin otomatik olarak kabul edilmesi sonucunu doğurmaz. Nakil, ayrıca kanuni değerlendirme ve karar sürecine tabidir.

8. Nakil Talebinde Bulunabilecek Kişiler ve Başvuru Usulü

Türkiye’ye nakil süreci, hükümlünün, kanuni temsilcisinin veya yakınının talebiyle başlatılabilir. Kanun’un yakınlara da başvuru imkânı tanıması, hükümlünün yabancı bir ceza infaz kurumunda bulunmasından kaynaklanan fiilî güçlüklerin aşılmasına katkı sağlamaktadır. Bununla birlikte yakının başvuru yapabilmesi, hükümlünün veya kanuni temsilcisinin gerekli rızasının aranmamasını sağlamaz. Başvurunun ardından merkezî makam olan Adalet Bakanlığı, ilgili yabancı devlet makamlarıyla gerekli yazışmaları yürütür. Naklin şartları, belgelerin yeterliliği, hükümlünün hukuki durumu ve işlemin ceza adaletinin amaçlarına uygunluğu değerlendirilir. Başvurunun hazırlanmasında yalnızca vatandaşlık ve mahkûmiyet bilgilerine yer verilmesi yeterli olmayabilir. Hükümlünün Türkiye ile sosyal bağları, aile ilişkileri, yerleşim durumu, sağlık ihtiyaçları ve tahliye sonrası rehabilitasyon imkânları da somutlaştırılmalıdır. Başvurunun yapılması, nakil talebinin kabul edileceği veya belirli bir süre içinde sonuçlandırılacağı yönünde hukuki güvence oluşturmaz. Süreç, iki devletin makamları arasında bilgi ve belge alışverişini gerektirebilir.

9. Nakil Dosyasında Bulunması Gereken Belgeler

6706 sayılı Kanun’un 30/2. maddesi, Türkiye’ye nakil talebinde yabancı devlet makamlarından istenecek başlıca belgeleri düzenlemektedir. Bunlar mahkûmiyet kararının onaylı sureti, hükme esas alınan kanun maddelerinin metni, hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rıza belgesi ve infazı gereken cezayı gösteren belgedir. Gerekli görüldüğünde sağlık raporları, hastalığın tedavisine ilişkin tavsiyeler ve belgelerin tercümeleri de talep edilir. Uygulamada belgelerin yalnızca şeklen mevcut olması yeterli değildir. Mahkûmiyetin hangi fiillere dayandığı, kesinleşme durumu, infaz edilmiş süre, bakiye ceza ve birden fazla mahkûmiyet bulunup bulunmadığı anlaşılabilir olmalıdır. Özellikle birden fazla hapis cezası bulunan hükümlüler bakımından, cezaların eş zamanlı mı yoksa ardışık mı infaz edildiği açıklığa kavuşturulmalıdır. Bu bilgi, Türkiye’de hazırlanacak müddetnamenin doğruluğu açısından önem taşır. Belgelerdeki çelişkiler veya eksiklikler, nakil işleminin sonraki aşamalarında özgürlüğün kısıtlanma süresini etkileyebilecek uyuşmazlıklara yol açabilir.

10. Nakil Talebinin İncelenmesi, Ret Sebepleri ve Karar Yetkisi

6706 sayılı Kanun’un 30/3. maddesi, merkezî makamın belirli durumlarda nakil talebini reddedebilmesine imkân tanımaktadır. Nakil koşullarının bulunmaması, naklin hükümlünün sosyal rehabilitasyonuna katkı sağlamayacağının anlaşılması, ceza adaletinin amaçlarına hizmet etmemesi veya Türkiye’nin millî güvenliği ile temel çıkarlarına uygun düşmemesi ret değerlendirmesinde dikkate alınabilecek sebeplerdir. Bu düzenleme, hükümlü naklinin yalnızca şekli koşullardan ibaret olmadığını göstermektedir. Kanun, devletin naklin amacına ve kamu yararına ilişkin değerlendirme yapmasına da olanak tanımaktadır. Bununla birlikte takdir yetkisinin varlığı, kararların hukuki gerekçeden bağımsız olduğu anlamına gelmez. Özellikle sosyal rehabilitasyona ilişkin değerlendirmelerde somut olgulara dayanılması, benzer durumların tutarlı biçimde ele alınması ve temel hakların gözetilmesi gerekir. Kanun’un 30/4. maddesine göre hükümlülerin nakline Adalet Bakanı karar verir. Bu karar yetkisi, merkezî makamın başvuruyu inceleme ve uygunluk değerlendirmesi yapma işlevinden ayrılmalıdır. Naklin şartları ve devletler arası kabul tamamlanmadan, yalnızca başvuru yapılmış olmasına dayanılarak hükümlünün Türkiye’ye getirilmesi talep edilemez.

11. Nakil Öncesi İnfaz Süresinin Bildirilmesi ve Tarafların Kabulü

Türkiye’ye hükümlü naklinde en önemli güvencelerden biri, hükümlünün Türkiye’de ceza infaz kurumunda kalacağı sürenin nakilden önce açıklığa kavuşturulmasıdır. 6706 sayılı Kanun’un 31/1. maddesi uyarınca, hükümlünün nakline karar verilmesi üzerine ceza infaz kurumlarında kalacağı süre hükümlüye ve yabancı makamlara bildirilir. Yabancı devlet ile hükümlünün nakli kabul etmesinin ardından hükümlü Türkiye’ye getirilir. Bu düzenleme, hükümlünün naklin sonuçlarını bilerek karar vermesini ve hüküm devletinin Türkiye’deki infaz koşullarını değerlendirmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 15.05.2026 tarihli, E.2025/1204, K.2026/3998 sayılı kararı, bu yükümlülüğün uygulamadaki önemini ortaya koymaktadır. İngiltere’de ömür boyu hapis cezasına mahkûm edilen ve Türkiye’ye nakledilen hükümlü hakkındaki uyuşmazlıkta, Türkiye’de düzenlenen müddetnameye yönelik itiraz incelenmiştir. Yargıtay, nakilden önce hazırlanan müddetnamenin hükümlüye ve İngiltere makamlarına bildirilip bildirilmediğinin ve belirtilen infaz süresinin her iki tarafça kabul edilip edilmediğinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Karar, nakil öncesi bildirim ve kabul belgelerinin infazın hukuka uygunluğunun denetlenmesinde belirleyici olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte Yargıtay’ın bu kararı, yabancı devlette verilen her ömür boyu hapis cezasının Türkiye’de mutlaka belirli bir müebbet hapis türüne karşılık geldiği yönünde genel bir hüküm olarak okunmamalıdır. Bozmanın temel gerekçesi, somut olayda bildirim ve kabul sürecinin yeterince araştırılmamış olmasıdır. Nakil gerçekleştikten sonra hükümlü, nakil dosyasıyla birlikte Cumhuriyet başsavcılığına teslim edilir. Cumhuriyet başsavcılığı, infazına başlanan karara ilişkin bilgileri Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne bildirir.

KISIM IV – TÜRKİYE’DE CEZANIN İNFAZI ve HUKUKİ SORUNLAR

12. İnfazın Devamı İlkesi ve Türk İnfaz Hukukunun Uygulanması

6706 sayılı Kanun’un 31/2. maddesine göre, Türkiye’ye nakledilen hükümlü hakkında verilen mahkûmiyet kararı Türk kanunlarına göre infaz edilir. Bu hüküm, yabancı mahkûmiyetin ortadan kalktığı veya Türk mahkemelerince yeniden mahkûmiyet kararı verileceği anlamına gelmez. Yabancı mahkûmiyet, infazın hukuki dayanağı olmaya devam eder. İnfazın devamı ilkesi, hüküm devletinin mahkûmiyet kararına saygı gösterilmesi ile infaz devletinin kendi infaz hukukunu uygulaması arasında bir denge kurar. 1983 tarihli Avrupa Sözleşmesi’nin 9 ve 10. maddeleri, infazın devamı yöntemini düzenlemektedir. Bu yöntemde infaz devleti, kural olarak hüküm devletince belirlenen yaptırımın hukuki niteliği ve süresiyle bağlıdır. Bununla birlikte infazın devamı, yabancı devletin ceza infaz hukukunun bütün ayrıntılarının Türkiye’de uygulanması anlamına gelmez. İnfazın yürütülmesi, uygulanabilir antlaşma hükümleri ve Türk infaz mevzuatı çerçevesinde gerçekleştirilir. Burada önemli olan, hüküm devletinin mahkûmiyetine bağlılık ile infaz devletinin infaz rejimine ilişkin yetkilerinin birbirine karıştırılmamasıdır. İnfazın devamı ilkesi, hem cezanın keyfî biçimde ağırlaştırılmasını önlemeli hem de nakil yoluyla mahkûmiyetin esasının yeniden tartışılmasına imkân tanımamalıdır.

13. Hükümlü Naklinde Uyarlama Kararı Verilip Verilemeyeceği

Hükümlü nakli uygulamasının en önemli hukuki sorunlarından biri, yabancı mahkûmiyet hakkında Türkiye’de ayrıca uyarlama kararı verilip verilemeyeceğidir. 6706 sayılı Kanun’un 26/5. maddesinde infazın devralınmasına ilişkin uyarlama mekanizması öngörülmüş olmakla birlikte, hükümlü nakline ilişkin 30–33. maddelerde aynı usul açıkça düzenlenmemiştir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 05.10.2023 tarihli, E.2023/7824, K.2023/8434 sayılı kararı, bu ayrımı açıklığa kavuşturan önemli bir içtihattır. Somut olayda İran’da mahkûm edilen ve Türkiye’ye nakledilen hükümlü hakkında, yabancı mahkûmiyetin Türk hukukuna uyarlanması talep edilmiştir. Yargıtay, infazın devri ile hükümlü naklinin farklı hukuki kurumlar olduğunu vurgulamış ve hükümlü nakli kapsamında ayrıca uyarlama kararı verilmesini gerektiren bir düzenleme bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Daire, hükümlü naklinin amacının cezanın yeniden belirlenmesi veya hafifletilmesi değil, sosyal rehabilitasyonun desteklenmesi olduğunu da belirtmiştir. Bu karar, 6706 sayılı Kanun’un 26/5. maddesindeki uyarlama usulünün hükümlü nakline kıyas yoluyla uygulanamayacağını göstermektedir. Ancak uluslararası hukuk bakımından konu daha geniştir. Avrupa Sözleşmesi’nin 10. maddesi, belirli koşullarda infazın devamı yöntemi içinde yaptırımın uyarlanmasına; 11. maddesi ise cezanın dönüştürülmesine ilişkin ayrı bir yöntem öngörmektedir. Dolayısıyla Türk hukukundaki hükümlü nakli rejiminin ayrıca uyarlama kararı öngörmemesi ile uluslararası sözleşmelerin farklı infaz yöntemlerine izin vermesi birbirinden ayrılmalıdır. Somut olayda uygulanabilir antlaşma ve devletlerin ilgili beyanları incelenmeden genel bir sonuç çıkarılmamalıdır.

14. Yabancı Mahkûmiyetin Hukuki Niteliği ve Cezanın Ağırlaştırılmaması

Yabancı bir mahkûmiyetin Türkiye’de infazı sırasında, cezanın yabancı hukuk sistemindeki niteliği ile Türk hukukundaki karşılığının belirlenmesi güçlük yaratabilir. Özellikle ömür boyu hapis cezaları bakımından farklı devletlerin koşullu salıverilme, asgari ceza infaz süresi ve tahliye sistemleri önemli ölçüde değişebilmektedir. Türk hukukunda müebbet hapis ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları farklı hukuki ve infaz sonuçlarına sahiptir. Yabancı hukukta ömür boyu hapis olarak adlandırılan bir cezanın, yalnızca kullanılan terimden hareketle bu iki ceza türünden birine karşılık geldiğinin kabul edilmesi yeterli değildir. Cezanın hukuki niteliği, hüküm devletinin kararının içeriği, infazın devamı ilkesi, uygulanabilir antlaşma hükümleri ve Türk hukukundaki infaz sonuçları birlikte değerlendirilmelidir. Avrupa Sözleşmesi’nin 10. maddesinde öngörülen sınırlı uyarlama imkânı, cezanın niteliği veya süresi itibarıyla ağırlaştırılmaması güvencesiyle bağlantılıdır. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 15.05.2026 tarihli kararında, İngiltere’de verilen ömür boyu hapis cezasının Türkiye’de ağırlaştırılmış müebbet hapis olarak değerlendirilmesine yönelik itiraz gündeme gelmiştir. Ancak Yargıtay, uyuşmazlığın çözümünde öncelikle nakil öncesi müddetname ve kabul belgelerinin araştırılmasını gerekli görmüştür. Bu nedenle kararın, yabancı ömür boyu hapis cezalarının Türk hukukundaki karşılığını bütün durumlar bakımından kesinleştirdiği söylenemez. Hukuki güvenliğin sağlanması için hükümlünün nakilden önce hangi infaz sonuçlarıyla karşılaşacağını öngörebilmesi gerekir.

15. Birden Fazla Mahkûmiyetin İnfazı ve Cezaların Birlikte Değerlendirilmesi

Hükümlünün yabancı devlette birden fazla suçtan mahkûm edilmesi, nakil sonrasında infaz edilecek toplam cezanın belirlenmesini karmaşıklaştırabilir. Bazı hukuk sistemlerinde birden fazla hapis cezası eş zamanlı infaz edilebilirken, diğerlerinde cezaların ardışık infazı söz konusu olabilir. Bu farklılık, toplam infaz süresi üzerinde doğrudan etkilidir. Türkiye–KKTC uygulamasına ilişkin araştırmamız, bu sorunun önemini ortaya koymaktadır. Yargıtay (Kapatılan) 15. Ceza Dairesinin 19.04.2021 tarihli, E.2020/12195, K.2021/4462 sayılı kararı, KKTC Girne Ağır Ceza Mahkemesince verilen mahkûmiyetin Türkiye’deki uyarlama işlemlerine ilişkin uyuşmazlığı konu almaktadır. Somut olayda sahte mail order formlarıyla menfaat temin edilmesine ilişkin eylemler, Türk mahkemesince özel belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık olarak değerlendirilmiş; birden fazla hapis ve adli para cezası belirlenmiştir. Kanun yararına bozma isteminde, eylemlerin bütün hâlinde TCK m.245 kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve KKTC’deki infaz sistemine göre en ağır cezanın infaz edilmesiyle diğer cezaların da infaz edilmiş sayılmasının hükümlü lehine sonuç doğurduğu ileri sürülmüştür. Yargıtay 15. Ceza Dairesi, ihbarnamedeki düşünceyi yerinde bularak itirazın reddi kararını bozmuştur. Bu kararın önemi, nakle konu yabancı mahkûmiyetin kapsamının ve hüküm devletindeki ceza birleştirme veya birlikte infaz kurallarının göz ardı edilmesinin hükümlü aleyhine sonuç doğurabileceğini göstermesidir. Ancak karar, her hükümlü naklinde ayrıca uyarlama yapılması gerektiği biçiminde yorumlanamaz. Somut dosyada uyarlama yargılaması yapılmış olması, 6706 sayılı Kanun’un 30–31. maddeleri bakımından genel bir uyarlama zorunluluğu oluşturmaz. Aynı dosyada Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 16.11.2020 tarihli, E.2018/5129, K.2020/2856 sayılı görevsizlik kararıyla dosyayı 15. Ceza Dairesine göndermiş olması da kararların usul geçmişi bakımından dikkate alınmalıdır.

16. Müddetname, Mahsup ve Koşullu Salıverilme

Hükümlü naklinin fiilî sonuçlarını belirleyen en önemli belgelerden biri müddetnamedir. Müddetname, infazın başlangıcı, ceza infaz kurumunda geçirilecek süre, koşullu salıverilme ve ilgili tahliye tarihlerinin hesaplanması bakımından önem taşır. Yabancı mahkûmiyetin Türkiye’de infazı söz konusu olduğunda, yabancı devlette geçirilen sürelerin doğru belirlenmesi ayrıca gereklidir. Mahsup, hükümlünün özgürlüğünden yoksun bırakılarak geçirdiği ve hukuken dikkate alınması gereken sürelerin cezasından indirilmesidir. Türk Ceza Kanunu’nun 63. maddesi, hüküm kesinleşmeden önce kişisel özgürlüğü sınırlayan belirli sürelerin mahsubuna ilişkin temel düzenlemeyi içermektedir. Bununla birlikte her yabancı tutukluluk süresinin aynı mahkûmiyetten yeniden indirilmesi mümkün değildir. Sürenin hangi dosyaya ilişkin olduğu, daha önce başka bir cezanın infazında dikkate alınıp alınmadığı ve ilgili hukuki şartlar araştırılmalıdır. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 15.05.2026 tarihli kararında, başka bir mahkûmiyetin infazında zaten dikkate alınmış olan 310 günlük tutukluluk süresinin yeniden mahsup edilmesi gerektiği kabul edilmemiştir. Bu tespit, mahsup incelemesinde hem hükümlünün özgürlüğünün korunması hem de aynı sürenin mükerrer biçimde hesaba katılmaması gerektiğini göstermektedir. Koşullu salıverilme bakımından da infaz devletinin hukukunun uygulanması ilkesi önemlidir. Ancak yabancı mahkûmiyetin niteliği, nakil öncesinde bildirilen infaz süresi ve ilgili antlaşma hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Belçika’dan Türkiye’ye nakledilen hükümlüye ilişkin uygulama örneği, özellikle eski mevzuat dönemindeki uyarlama işlemleri ve koşullu salıverilme hesaplamalarının farklı sonuçlar doğurabildiğini göstermektedir. Bu tür tarihsel örnekler, güncel hukuki rejimle özdeşleştirilmeden incelenmelidir.

17. İnfaz İşlemlerinin Yargısal Denetimi ve Yetkili Merciler

Hükümlü nakli sonucunda Türkiye’de infazın başlaması, infaz işlemlerinin yargısal denetim dışında kalması anlamına gelmez. Cumhuriyet başsavcılığı, infazın yürütülmesinde ve ilgili belgelerin düzenlenmesinde görev yapar. Müddetnameye, mahsup hesabına veya diğer infaz işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar, konusuna göre infaz hâkimliği ve ilgili yargısal merciler önüne getirilebilir. Bununla birlikte infaz işlemlerinin denetlenmesi ile yabancı mahkûmiyetin esasının yeniden incelenmesi birbirinden ayrılmalıdır. 6706 sayılı Kanun’un 31/3. maddesi, mahkûmiyetin esasına ilişkin taleplerin hükmün esası hakkında karar veren devlet mahkemelerine yöneltilebileceğini düzenlemektedir. Dolayısıyla Türkiye’deki infaz hâkimliği, sırf infaz işlemini denetlediği için yabancı mahkemenin suçluluk tespitini yeniden değerlendirme yetkisi kazanmaz. Öte yandan infazın süresi, mahsup, müddetname veya kanunen yetkili kılınan mercilerin alacağı kararlar, mahkûmiyetin esasına müdahale edilmeksizin denetlenebilir. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2026 tarihli kararı, bu ayrımın somut örneğidir. Daire, yabancı mahkûmiyetin esasını yeniden incelemek yerine, nakil öncesinde infaz süresinin bildirilip bildirilmediğinin ve kabulün belgelenip belgelenmediğinin araştırılmasını istemiştir. Bu nedenle hükümlü naklinde yargısal denetimin temel işlevi, yabancı mahkûmiyeti yeniden kurmak değil, Türkiye’de gerçekleştirilen infazın hukuki dayanaklara ve usul güvencelerine uygunluğunu sağlamaktır.

KISIM V – TÜRKİYE’DEN YABANCI DEVLETE HÜKÜMLÜ NAKLİ

18. Türkiye’den Naklin Maddi Şartları

Türkiye’den yabancı devlete hükümlü nakli, 6706 sayılı Kanun’un 32. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, Türk mahkemelerince hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı verilen ve ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü, belirli koşulların birlikte gerçekleşmesi hâlinde yabancı devlete nakledilebilir. Hükümlünün nakledileceği devletin vatandaşı olması veya bu devletle güçlü sosyal bağlarının bulunması gerekir. Hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rızası, mahkûmiyetin kesinleşmiş olması ve mahkûmiyete konu fiilin naklin istendiği devlet hukukuna göre suç teşkil etmesi diğer koşullardır. Kural olarak talep tarihinde en az altı aylık infaz edilmesi gereken hapis cezası bulunmalıdır. Merkezî makamların farklı bir süre üzerinde anlaşması mümkündür. Türkiye’den nakilde ayrıca, hükümlü hakkında başka bir suçtan dolayı Türkiye’de soruşturma veya kovuşturma bulunmaması şartı aranmaktadır. Bu son koşul, Türkiye’ye nakle ilişkin 30. maddede aynı şekilde düzenlenmemiştir. Dolayısıyla iki yöndeki nakil şartları birbirinin tamamen aynısı değildir. Başka bir suçtan yürütülen soruşturma veya kovuşturmanın bulunup bulunmadığı, Türkiye’den nakil talebinin değerlendirilmesinde ayrıca araştırılmalıdır.

19. Nakil Talebi, Belgeler ve Merkezî Makamın İncelemesi

Türkiye’den yabancı devlete nakil talebi hükümlü, kanuni temsilcisi veya yakını tarafından yapılabilir. 6706 sayılı Kanun’un 32/2. maddesi uyarınca, ilgili yabancı devlet makamlarına mahkûmiyet kararının onaylı sureti, hükme esas alınan kanun maddeleri, rıza belgesi ve infaz edilmesi gereken bakiye cezayı gösteren belge gönderilir. Gerekli görüldüğünde sağlık raporları, tedaviye ilişkin tavsiyeler ve tercümeler de dosyaya eklenir. Nakil dosyasının hazırlanmasında hükümlünün infaz durumu, başka soruşturma veya kovuşturmasının bulunup bulunmadığı, mali yükümlülükleri ve yabancı devletle sosyal bağları değerlendirilmelidir. Merkezî makam, kanuni şartları ve naklin amacını inceleyerek yabancı devletle gerekli iletişimi yürütür. Naklin sosyal rehabilitasyona katkı sağlamaması, ceza adaletinin amaçlarına hizmet etmemesi veya Türkiye’nin millî güvenliği ve temel çıkarlarıyla bağdaşmaması gibi durumlarda talep reddedilebilir. Bu değerlendirmede hükümlünün kişisel koşulları ile devletin ceza adaletine ilişkin meşru çıkarları birlikte gözetilmelidir.

20. Adlî Para Cezaları, Yargılama Giderleri ve Naklin Mali Şartları

Türkiye’den yabancı devlete hükümlü naklinde, hapis cezasının yanında adlî para cezası veya yargılama giderleri bulunması özel önem taşır. 6706 sayılı Kanun’un 32/4. maddesi, hapis cezasıyla birlikte hükmedilen adlî para cezaları bakımından özel bir düzenleme içermektedir. Adlî para cezasının ödenmemesi durumunda, kanunda öngörülen usule göre hapse çevrilmesi ve buna ilişkin infaz süresinin nakil dosyasında dikkate alınması gerekir. Bu nedenle adlî para cezasının her durumda nakilden önce mutlaka nakden ödenmesi gerektiği söylenemez. Adlî para cezasının hapse çevrilmesinin hükümlünün toplam infaz yüküne etkisi, ilgili infaz mevzuatı ve nakil belgeleri çerçevesinde belirlenmelidir. Yargılama giderleri bakımından da kanuni ödeme yükümlülüğü ve hükümlünün ödeme gücü değerlendirilir. Ödeme gücü bulunmayan hükümlüye ilişkin kanuni istisnalar göz ardı edilmemelidir. Mali yükümlülüklerin doğru belirlenmesi, hem naklin hukuki şartlarının değerlendirilmesi hem de infaz devletine iletilecek bilgilerin doğruluğu bakımından gereklidir.

21. İnfaz Devletinin Bildirimi, Hükümlünün Kabulü ve Nakil Kararı

Türkiye’den nakilde yalnızca hükümlünün yabancı devlete gitmek istemesi yeterli değildir. Naklin gerçekleştirileceği devletin, mahkûmiyetin kendi ülkesinde nasıl infaz edileceğini ve hükümlünün ceza infaz kurumunda geçireceği süreyi bildirmesi gerekir. Bu bilgiler, hükümlünün naklin hukuki sonuçlarını anlayabilmesi bakımından önem taşır. Hükümlü, yabancı devlette uygulanacak infaz rejimi hakkında yeterince bilgilendirilmeden verdiği rızanın sonuçlarını tam olarak değerlendiremeyebilir. 6706 sayılı Kanun’un 32. maddesi, infaz devletinden gelen bilgilerin hükümlüye bildirilmesini ve kabul sürecinin tamamlanmasını öngörmektedir. İlgili devletin kabulü ve kanuni koşulların gerçekleşmesi üzerine nakle Adalet Bakanı tarafından karar verilir. Nakil kararı, hükümlünün Türkiye’deki ceza infaz kurumundan yabancı devlet makamlarına teslim edilmesiyle fiilen uygulanır. Teslim işlemleri, yetkili kurumlar arasında koordinasyonu gerektirir. Bu süreçte özellikle teslim tarihi, infaz edilmiş süre, bakiye ceza ve hükümlünün sağlık durumuna ilişkin bilgilerin doğru aktarılması önemlidir.

22. Yabancı Devlette İnfazın Sonuçları ve Türkiye’nin Yetkileri

Türkiye’den yabancı devlete nakledilen hükümlünün cezasının infazı, ilgili devletin hukuku ve uygulanabilir uluslararası antlaşma hükümleri çerçevesinde sürdürülür. 6706 sayılı Kanun’un 33. maddesi, yabancı devlette gerçekleştirilen infazın Türkiye bakımından sonuçlarını düzenlemektedir. Merkezî makam, infaz sırasında ortaya çıkan önemli gelişmeler, infazın tamamlanması veya hükümlünün firarı gibi durumlar hakkında yabancı devletten bilgi isteyebilir. Yabancı devlette cezanın tamamen infaz edilmesi veya infaz kabiliyetinin sona ermesi, Türk hukukunda da dikkate alınması gereken sonuçlar doğurur. Buna karşılık yabancı devletin mahkûmiyet kararını infaz etmemesi veya edememesi durumunda, kanunun öngördüğü koşullarda Türkiye’de infaza devam edilebilir. Bu durumda daha önce yabancı devlette infaz edilmiş sürelerin doğru belirlenmesi, hükümlünün aynı ceza bakımından hukuken gerekenden fazla özgürlüğünden yoksun bırakılmaması açısından önem taşır. Türkiye’den nakil, mahkûmiyet kararının Türkiye ile bütün hukuki bağlarının kesildiği anlamına gelmez. İnfazın tamamlanması, sona ermesi veya yeniden Türkiye’de sürdürülmesi bakımından devletler arasındaki bilgi alışverişi devam edebilir.

KISIM VI – HÜKÜMLÜNÜN HAKLARI, ULUSLARARASI GÜVENCELER ve İÇTİHATLAR

23. Hükümlünün Rızası, Bilgilendirilmesi ve İstisnai Nakil Rejimleri

Hükümlü naklinde rıza, kişinin cezasının hangi devlette infaz edileceği konusunda iradesinin dikkate alınmasını sağlayan temel güvencelerden biridir. 6706 sayılı Kanun’un 30 ve 32. maddeleri, kural olarak hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rızasını aramaktadır. Ancak hukuken geçerli rızanın yalnızca bir belgeye imza atılmasından ibaret olmadığı kabul edilmelidir. Hükümlünün naklin sonuçlarını, infaz süresini, uygulanacak infaz rejimini ve özellikle tahliye bakımından ortaya çıkabilecek farklılıkları anlayabilmesi gerekir. 1983 tarihli Avrupa Sözleşmesi’nin 7. maddesi, rızanın gönüllü olarak ve hukuki sonuçları bilinerek verilmesini güvence altına almaktadır. Hüküm devletinin bu koşulları sağlaması ve infaz devletine rızanın doğruluğunu denetleme imkânı tanıması öngörülmüştür. Rızanın özgür iradeye dayanması, özellikle dil engelleri, sağlık sorunları veya hukuki temsil ihtiyacı bulunan hükümlüler bakımından daha da önemlidir. Bununla birlikte bazı uluslararası protokoller, hüküm devletinden kaçma veya sınır dışı edilme tedbirleriyle bağlantılı özel durumlarda rıza aranmaksızın nakle imkân tanıyabilmektedir. Bu istisnaların uygulanması, ilgili protokolün devletler bakımından yürürlükte bulunmasına, uygulanabilir maddelerine ve varsa çekincelere bağlıdır. Dolayısıyla her somut olayda yalnızca iç hukuk hükmünün değil, ilgili devletler arasındaki antlaşma rejiminin de incelenmesi gerekir.

24. Naklin Anayasal ve İnsan Hakları Boyutu

Hükümlü nakli, ceza infaz hukukunun yanı sıra anayasal haklar ve uluslararası insan hakları güvenceleriyle de ilişkilidir. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı, cezanın hukuka uygun biçimde infaz edilmesini gerektirir. Nakil sonrasında infaz süresinin yanlış hesaplanması, mahsup edilmesi gereken sürelerin dikkate alınmaması veya cezanın hukuki niteliğinin hatalı belirlenmesi, hükümlünün özgürlüğü üzerinde doğrudan sonuç doğurabilir. Aile hayatına saygı hakkı da hükümlü naklinin sosyal rehabilitasyon amacıyla bağlantılıdır. Hükümlünün ailesine yakın bir devlette cezasını çekebilmesi, aile ilişkilerinin sürdürülmesine katkı sağlayabilir. Ancak aile hayatına saygı hakkı, tek başına her nakil talebinin kabul edilmesini gerektiren mutlak bir hak olarak yorumlanamaz. Türk vatandaşının yurda girme hakkı ile yabancı devletteki hapis cezasının Türkiye’de infaz edilmesini istemesi arasında da ayrım yapılmalıdır. Anayasal olarak yurda girme hakkının korunması, yabancı devlette kesinleşmiş bir mahkûmiyetin Türkiye’de infaz edilmesini sağlayacak nakil işleminin bütün koşullarının kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez. Bu ayrım, nakil talebinin reddedilmesinin anayasal denetimi bakımından önem taşımaktadır. Etkili başvuru hakkı ve hukuki güvenlik ilkeleri, nakil ve infaz işlemlerinin hukuki dayanaklarının açık olmasını, hükümlünün sonuçlardan haberdar edilmesini ve kanunen denetlenebilir işlemlere karşı uygun başvuru yollarının işletilmesini gerektirir. Özellikle nakil öncesi infaz süresinin bildirilmesi, bu güvencelerin uygulamadaki somut görünümüdür.

25. Af, Cezanın Değişmesi ve Mahkûmiyetin Yeniden İncelenmesi

Hükümlünün başka bir devlete nakledilmesi, mahkûmiyet kararının sonradan değişmesi veya infaz kabiliyetinin ortadan kalkması ihtimalini ortadan kaldırmaz. 1983 tarihli Avrupa Sözleşmesi’nin 12. maddesi, taraf devletlerin kendi hukuklarına uygun olarak af veya cezanın hafifletilmesine ilişkin işlemler yapabilmesini düzenlemektedir. Sözleşmenin 13. maddesi ise mahkûmiyet kararının yeniden incelenmesi konusunda hüküm devletinin yetkisini esas almaktadır. Türk hukukunda 6706 sayılı Kanun’un 31/3. maddesi, mahkûmiyetin esasına ilişkin taleplerin hükmü veren devlet mahkemelerine yöneltilebileceğini öngörmektedir. Kanun’un 31/4. maddesine göre, infaz sırasında hüküm devletinde veya Türkiye’de genel ya da özel af kabul edilmesi yahut suç veya cezayı ortadan kaldıran veya hafifleten bir nedenin ortaya çıkması durumunda, hükümlünün hukuki durumu hakkında bulunduğu yer ağır ceza mahkemesince karar verilir. Bu düzenleme, hüküm devletinin mahkûmiyetin esasına ilişkin yetkisi ile Türkiye’deki infazın hukuki sonuçlarının değerlendirilmesini birbirinden ayırmaktadır. Örneğin hüküm devletinde mahkûmiyetin ortadan kaldırılması veya cezanın azaltılması hâlinde, bu gelişmenin Türkiye’deki infaza etkisinin değerlendirilmesi gerekir. Benzer şekilde Türkiye’de kabul edilen bir af düzenlemesinin somut yabancı mahkûmiyete etkisi, uygulanabilir kanun ve antlaşma hükümleri çerçevesinde belirlenmelidir. Burada temel ilke, hükümlünün hukuki durumunu etkileyen gelişmelerin devletler arasında zamanında bildirilmesi ve infazın geçerli hukuki dayanağa uygun sürdürülmesidir.

26. Yargıtay İçtihatlarının Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi

Hükümlü nakline ilişkin Yargıtay kararları, kurumun farklı hukuki boyutlarını ortaya koymaktadır. Araştırma kapsamında incelenen dört kararın birlikte değerlendirilmesi, özellikle uyarlama, cezanın hukuki niteliği, müddetname ve infazın denetlenmesi konularında önemlidir.

Birinci karar: Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 16.11.2020, E.2018/5129, K.2020/2856: Bu karar, KKTC’den Türkiye’ye nakledilen hükümlü hakkında yapılan uyarlama yargılamasına ilişkin kanun yararına bozma dosyasında verilmiştir. Daire, inceleme görevinin Yargıtay 15. Ceza Dairesine ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Dolayısıyla kararın önemi, uyuşmazlığın esası hakkında hukuki ilke ortaya koymasından değil, aynı dosyanın sonraki Yargıtay incelemesine bağlanmasını sağlamasından kaynaklanmaktadır.

İkinci karar: Yargıtay (Kapatılan) 15. Ceza Dairesi, 19.04.2021, E.2020/12195, K.2021/4462:  Bu karar, aynı KKTC dosyasında verilmiştir. Kanun yararına bozma isteminde, suçun Türk hukukundaki nitelendirilmesinin hatalı olduğu ve uyarlama sonucunda hükümlünün aleyhine infaz sonuçları ortaya çıktığı ileri sürülmüştür. Daire, ihbarnamedeki düşünceyi yerinde bularak itirazın reddi kararını bozmuştur. Karar, yabancı mahkûmiyetin kapsamının ve hüküm devletindeki infaz sisteminin dikkate alınmasının önemini göstermektedir. Bununla birlikte Dairenin ayrıntılı ve bağımsız bir esas gerekçesi kurmadığı, ihbarnamedeki değerlendirmeyi benimsediği unutulmamalıdır.

Üçüncü karar: Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 05.10.2023, E.2023/7824, K.2023/8434: İran’dan Türkiye’ye nakledilen hükümlüye ilişkin bu kararda, hükümlü nakli ile infazın devri arasındaki fark açıklanmıştır. Yargıtay, 6706 sayılı Kanun’un hükümlü nakline ilişkin hükümlerinin ayrıca uyarlama kararı verilmesini öngörmediğini belirterek kanun yararına bozma istemini reddetmiştir. Bu kararın temel katkısı, infazın devamı ilkesini ve hükümlü naklinin yabancı mahkûmiyetin yeniden belirlenmesi yöntemi olmadığını vurgulamasıdır.

Dördüncü karar: Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 15.05.2026, E.2025/1204, K.2026/3998: İngiltere’den Türkiye’ye nakledilen hükümlüye ilişkin kararda, nakil öncesi müddetnamenin hükümlüye ve hüküm devletine bildirilmesi ile her iki tarafın kabulünün araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Yargıtay, eksik incelemeyle verilen kararı kanun yararına bozmuştur. Mahsup talebine ilişkin olarak ise başka mahkûmiyetin infazında zaten dikkate alınmış sürenin yeniden mahsup edilmesi gerektiği sonucuna ulaşmamıştır. Bu karar, nakil işleminin tamamlanmış olmasının infaz süresine ilişkin hukuki denetimi gereksiz kılmadığını göstermektedir.

Kararların birlikte değerlendirilmesi: 2021 ve 2023 tarihli kararlar arasında ilk bakışta bir farklılık bulunmaktadır. Birincisinde yapılmış olan uyarlama yargılamasının sonuçları denetlenmiş; ikincisinde hükümlü naklinde ayrıca uyarlama kararı verilmemesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak kararların farklı devletlerle yapılan nakillere, farklı antlaşmalara ve farklı usul geçmişlerine ilişkin olması nedeniyle doğrudan içtihat çatışması bulunduğu sonucuna varılması isabetli değildir. 2026 tarihli karar ise farklı bir soruna odaklanmaktadır: Nakil öncesi infaz süresinin bildirilmesi ve kabulün belgelendirilmesi. Bu üç esas karar birlikte ele alındığında, hükümlü nakli bakımından şu yaklaşım ortaya çıkmaktadır: Yabancı mahkûmiyetin esası yeniden belirlenmemeli; infazın devamı ilkesi korunmalı; ancak Türkiye’deki infaz işlemleri, süre hesaplamaları ve nakil öncesi usul güvenceleri hukuki denetime açık olmalıdır. Bu yaklaşım, hüküm devletinin yargı yetkisine saygı ile hükümlünün özgürlüğünün korunması arasında dengeli bir çözüm sunmaktadır.

KISIM VII – UYGULAMA, DEĞERLENDİRME ve SONUÇ

27. Hükümlü Naklinde Uygulama Sorunları ve Kontrol Listesi

Hükümlü nakli dosyalarının sağlıklı yürütülmesi, yalnızca başvuru şartlarının incelenmesine değil, nakil öncesinde ve sonrasında ortaya çıkabilecek infaz sorunlarının öngörülmesine de bağlıdır. Uygulamada öncelikle ilgili devletler arasında yürürlükte bulunan çok taraflı veya ikili antlaşma tespit edilmelidir. Antlaşmanın uygulanabilirliği, taraf devletlerin beyanları ve varsa çekinceleri incelenmelidir. Ardından hükümlünün vatandaşlığı veya sosyal bağları, mahkûmiyetin kesinleşme durumu, karşılıklı cezalandırılabilirlik, bakiye hapis cezası ve rıza şartı değerlendirilmelidir. Türkiye’den yabancı devlete nakilde, hükümlü hakkında başka bir suçtan soruşturma veya kovuşturma bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Mahkûmiyet belgeleri incelenirken özellikle birden fazla cezanın bulunması, cezaların eş zamanlı veya ardışık infazı, daha önce mahsup edilen süreler ve koşullu salıverilme koşulları belirlenmelidir. Nakil öncesinde hükümlünün infaz devletinde karşılaşacağı hukuki sonuçlar açıklığa kavuşturulmalı; ceza infaz kurumunda kalacağı süre ilgili taraflara bildirilmeli ve kabul belgeleri dosyada muhafaza edilmelidir.

Uygulayıcılar için kontrol listesi

1. İlgili devletler arasında yürürlükte bulunan antlaşma ve uygulanabilir hükümler belirlendi mi?
2. Hükümlünün vatandaşlık veya güçlü sosyal bağ koşulu karşılanıyor mu?
3. Mahkûmiyet kesinleşmiş mi ve hükümlü ceza infaz kurumunda bulunuyor mu?
4. Fiil, infaz devletinin hukukuna göre de suç teşkil ediyor mu?
5. Bakiye ceza süresi ve varsa altı aylık süreye ilişkin istisna değerlendirildi mi?
6. Hükümlünün veya kanuni temsilcisinin rızası hukuken geçerli biçimde alındı mı?
7. Mahkûmiyet kararı, uygulanan kanun hükümleri ve infaz belgeleri eksiksiz mi?
8. Birden fazla mahkûmiyet varsa bunların birlikte infazına ilişkin kurallar açık mı?
9. Mahsup edilmiş süreler ve daha önce infaz edilen cezalar doğrulandı mı?
10. Nakil öncesi infaz süresi hükümlüye ve ilgili devlete bildirildi mi?
11. Bildirilen sürenin kabulüne ilişkin belgeler dosyada bulunuyor mu?
12. Türkiye’den nakilde başka suçtan soruşturma veya kovuşturma koşulu incelendi mi?
13. Adlî para cezaları ve yargılama giderleri kanuna uygun biçimde değerlendirildi mi?
14. Nakil sonrasında müddetname ve infaz işlemleri ilgili mevzuata göre denetlendi mi?
15. Af, cezanın değiştirilmesi, firar veya infazın tamamlanması gibi gelişmeler için devletler arası bildirim düzeni oluşturuldu mu?

Bu kontrol listesi, her dosyanın özelliklerine göre tamamlanmalıdır. Özellikle ağır hapis cezaları, birden fazla mahkûmiyet ve farklı koşullu salıverilme sistemleri içeren dosyalarda nakil öncesi infaz değerlendirmesi daha ayrıntılı yapılmalıdır.

28. Genel Değerlendirme ve Sonuç

Hükümlü nakli, uluslararası ceza adaletinin yalnızca devletlerin cezalandırma yetkisine değil, hükümlünün sosyal rehabilitasyonuna da önem veren bir iş birliği yöntemidir.

Türk hukukunda 6706 sayılı Kanun’un 30–33. maddeleri, Türkiye’ye ve Türkiye’den hükümlü naklinin temel koşullarını ve infazın sonuçlarını düzenlemektedir. Bu düzenlemeler, uluslararası sözleşmeler ve ikili antlaşmalarla birlikte uygulanmaktadır.

Hükümlü naklinin amacı, kesinleşmiş mahkûmiyetin yeniden değerlendirilmesi veya cezanın kendiliğinden hafifletilmesi değildir. Kurum, mahkûmiyetin infazının hükümlünün sosyal bağları bakımından daha uygun olabilecek bir devlette sürdürülmesine imkân tanımaktadır. Bununla birlikte nakil işleminin hukuki sonuçları, farklı devletlerin ceza ve infaz sistemleri nedeniyle karmaşık hâle gelebilmektedir. Yabancı cezanın hukuki niteliği, birden fazla mahkûmiyetin infazı, koşullu salıverilme, mahsup ve müddetname konuları bu sorunların başında gelmektedir.

Yargıtay içtihatları, özellikle üç temel noktaya işaret etmektedir. İlk olarak hükümlü nakli ile infazın devri birbirinden ayrılmalı; bir kurum için öngörülen uyarlama usulü diğerine kendiliğinden uygulanmamalıdır. İkinci olarak yabancı mahkûmiyetin Türkiye’de infazı sırasında hükümlünün hukuki durumunu ağırlaştırabilecek hesaplama ve nitelendirme sorunları dikkatle incelenmelidir. Üçüncü olarak nakil öncesinde infaz süresinin bildirilmesi ve hükümlü ile hüküm devletinin kabulünün belgelenmesi, yalnızca idari bir formalite olarak görülmemelidir. Bu güvenceler, hükümlünün özgürlüğü ve hukuki güvenliğiyle doğrudan bağlantılıdır. Hükümlü nakli alanında etkili bir uygulama, merkezî makamın koordinasyonu, adlî mercilerin doğru infaz hesaplamaları, hükümlünün yeterli biçimde bilgilendirilmesi ve devletler arasındaki düzenli bilgi alışverişi sayesinde mümkün olabilir.

Sonuç olarak hükümlü nakli, hüküm devletinin kesinleşmiş mahkûmiyetine saygı, infaz devletinin hukuki yetkileri ve hükümlünün temel hakları arasında denge kurulmasını gerektiren çok boyutlu bir uluslararası adlî iş birliği kurumudur. Bu dengenin korunması, hem ceza adaletinin amaçlarına hizmet edecek hem de hükümlünün sosyal rehabilitasyonunu destekleyecektir.

…

© 2026 Prof. Dr. Vahit Bıçak / Bıçak Hukuk Bürosu – Tüm hakları saklıdır. Bu makale, sayın Prof. Dr. Vahit Bıçak tarafından www.bicakhukuk.com sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.

Referans: Bıçak, Vahit (2026) “Hükümlülerin Ülkeler Arası Nakli: Türk Hukukunda Şartları, Usulü ve İnfazın Hukuki Sonuçları”, https://www.bicakhukuk.com/hukumlulerin-ulkeler-arasi-nakli/, Prgf . __., Erişim Tarihi: …,