İddianameyi hazırlayan isimlerden biri olan New York Güney Bölge Savcısı Geoffrey Berman, Halkbank’ın İran’ın çıkarına olacak şekilde, ABD yasaları uyarınca yaptırımlara tabi olmasını gerektiren bazı işlemler yaptığını iddia etti. Bu işlemler, „İran’ın petrol ve doğalgaz satışlarından elde ettiği ve Halkbank’ta tuttuğu paraların yapılan altın alımlarıyla İran Hükümeti’ne aktarılması, aynı paraların ‚ikili ticaret‘ kurallarına aykırı bir şekilde İran’a satılması yasak olan altının ihraç edilmesinde kullanılması ve İran’a sokulması yasak olan malların ihracatı için yaptırım kapsamı dışında kalan ilaç ve gıda alımı yapılmış gibi gösteren sahte işlemlere aracı olunması“ olarak sıralandı. İddianamede, bu yöntemlerle, Halkbank kısıtlamalara tabi olan 20 milyar dolarlık fonun İran’a yasadışı bir şekilde aktarımını yaptığı ifade ediliyor.

 Halkbank’a yöneltilen suçlamalar 

Suçlu bulunması halinde, Halkbank için usulsüz yaptığı ve para akladığı iddia edilen işlemlerin finansal boyutuna denk gelecek kadar para cezası kesilmesi talep edildi.

Yargıç Richard Berman

Halkbank’la ilgili davaya da daha önce Hakan Atilla’nın hüküm giydiği davaya bakan Yargıç Richard Berman bakması bekleniyor. Hakan Atilla’ya „ABD Hazine Bakanlığı’nı dolandırmak için kumpas kurma„, „IEEPA yasasını delmek için kumpas kurma„, „bankacılık sisteminde sahtekarlık yapma„, „bankacılık sisteminde sahtekarlık yapmak için kumpas kurma„, „kara para aklama“ ve „kara para aklamak için kumpas kurma“ suçlamaları yöneltildi.

12 Nisan 2021 Pazartesi günü telekonferans yoluyla yapılan istinaf duruşmasında; Halkbank’ın Amerikalı avukatları, banka hakkındaki iddianamenin The Foreign Sovereign Immunities Act (FSIA – Yabancı Egemenlerin Dokunulmazlık Yasası) uyarınca düşürülmesi gerektiğini içeren itirazlarını sundular.  Savunma avukatları mahkemelerin yabancı ülkelerle olan anlaşmazlıkların çözüldüğü yerler olmadığını, bu sorunların diplomatik yollarla veya ‚Tanrı Korusun“ diyerek “şiddet yolu ile“ de çözülebileceğini ifade ettiler.

Yargıç, savunma avukatlarına bazı sorular sordu. Halkbank’ın ticari bir banka olup, olmadığını soran yargıcın sorusuna karşılık Halkbank’ın avukatı, biraz durakladıktan sonra Halkbank’ın ticari banka olmanın dışında devlet adına vergi topladığını söyleyerek, devletin bir parçası olduğu argümanını güçlendirmeye çalıştı. Yargıç ise bu durumun “Halkbank’ın sadece devlet adına vergi toplamada bir araç olduğunu“ gösterdiğini ve aynı şeyi bir şeker dükkanının da yapabileceği kanaatini ifade etti. Halkbank avukatları bunun üzerine Halkbank’ın vatandaşlara krediler verdiğini ve devletin programlarını da yerine getirmek gibi başka faaliyetlerini saydılar. Yargıcın, ‚Halkbank ile Türk devleti eş anlamlı mı“ sorusuna, Halkbank avukatlarından ‚evet‚ cevabı geldi. Bunun üzerine Yargıç bu kez Halkbank çalışanlarının diplomatik dokunulmazlıktan yararlanıp, yararlanmadığını sordu. Halkbank’ın avukatı ise Halkbank çalışanlarının diplomatik dokunulmazlık sahibi olmadığını ifade etti. Yargıç bu kez, “nasıl olur da o zaman bankanın Türk Devleti ile aynı şey olduğunu iddia edersiniz?“ sorusu ile devam etti. Eğer Halkbank ile Türk Devlet eşanlamlı ise, Halkbank çalışanlarının da ‚devlet yetkilisi olması gerekir, onlar devlet yetkilisi mi?“ diye sordu. Bu kez de avukat bu konunun FSIA’nın konusu olmadığını söylemekle yetindi. Yargıç bu kez, daha önce de Halkbank çalışanlarının yargılanmasında, diplomatik dokunulmazlık argümanının ileri sürülüp sürülmediğini sordu. Savcılık daha önce banka çalışanlardan Hakan Atilla yargılamasında diplomatik dokunulmazlıktan yararlanma girişimi olmadığını, Türkiye hükümetinin de bu yönde bir talebi olmadığını ifade etti. Yargıç, tarafların sözlü argümanlarını dinlediklerini, ABD mahkemelerinin yargılama yetkisine sahip olup olmadığı konusundaki uyuşmazlıkta hemen bir karar açıklamayacağını, kararını daha sonra açıklayacağını ifade ederek duruşmaya son verdi.

Juri Huzurunda Duruşma

İstinaf mahkemesi heyeti tarafından ABD ceza adalet sisteminin yargılama yapmaya yetkili olmadığı argümanı kabul edilmemiştir. 

Yüksek Mahkeme Kararları

Uzlaşma ve Kovuşturmanın Ertelenmesi

2026 yılı Mart ayında Halkbank davasında kritik bir dönüm noktası yaşanmıştır. ABD Adalet Bakanlığı ile Halkbank arasında “Deferred Prosecution Agreement (Kovuşturmanın Ertelenmesi Anlaşması)” imzalanmış ve bu anlaşma ABD Güney New York Bölge Mahkemesi tarafından onay sürecine alınmıştır. Bu kapsamda dava süreci geçici olarak askıya alınmış olup, belirli şartların yerine getirilmesi halinde davanın tamamen düşürülmesi öngörülmektedir.

Anlaşmanın dikkat çekici yönlerinden biri, Halkbank’ın herhangi bir suç ikrarında bulunmaması ve para cezası ödememesi olmuştur. Bunun yerine banka, yaptırım uyum sistemlerini güçlendirmeyi ve bağımsız bir denetim mekanizmasına tabi olmayı kabul etmiştir. Bu gelişme, yaklaşık dokuz yıldır devam eden davanın fiilen sona ermesine yönelik güçlü bir adım olarak değerlendirilmektedir. Söz konusu uzlaşma, yalnızca hukuki değil, aynı zamanda siyasi ve diplomatik boyutları olan bir çözüm olarak da dikkat çekmektedir. ABD ile Türkiye arasındaki ilişkilerde son dönemde gözlenen yumuşama ve bölgesel gelişmelerin bu sonuca katkı sağladığı değerlendirilmektedir.

Uzlaşma Ne Anlama Geliyor?

Halkbank davasında 2026 yılında varılan uzlaşma, yalnızca somut uyuşmazlığın çözümü bakımından değil, aynı zamanda ABD yaptırım hukukunun evrimi ve uluslararası finansal sistemin işleyişi açısından da önemli sonuçlar doğurmaktadır. Bu gelişme, klasik cezalandırma yaklaşımının ötesine geçen daha esnek ve stratejik bir yaptırım uygulama modelinin benimsendiğini göstermektedir.

ABD Yaptırım Hukukunda Paradigma Değişimi

Geleneksel olarak ABD yaptırım hukukunun uygulanmasında yüksek miktarlı para cezaları ve ağır cezai yaptırımlar öne çıkmaktaydı. Özellikle büyük uluslararası bankalara yönelik olarak uygulanan yaptırımlarda, milyarlarca doları bulan cezalar dikkat çekmiştir. Ancak Halkbank ile varılan uzlaşma, bu yaklaşımın belirli ölçüde değiştiğine işaret etmektedir. Bu çerçevede, cezalandırma odaklı modelden ziyade, uyum (compliance) temelli bir çözüm yaklaşımına geçildiği görülmektedir. Bankanın herhangi bir suç ikrarında bulunmaksızın ve para cezası ödemeksizin, buna karşılık olarak uyum sistemlerini güçlendirme ve bağımsız denetime tabi olma yükümlülüğünü üstlenmesi, yaptırım hukukunda daha pragmatik bir yönelimin ortaya çıktığını göstermektedir. Bu durum, geçmişte uygulanan ve ağır finansal yaptırımlarla sonuçlanan bankacılık davalarından ayrışmakta; yaptırım uygulamasının yalnızca cezalandırıcı değil, aynı zamanda önleyici ve düzenleyici bir araç olarak yeniden konumlandırıldığını ortaya koymaktadır.

„Foreign Sovereign Immunity“ Tartışmasının Fiilen Kapanması

Halkbank davasının en önemli hukuki boyutlarından biri, bir devlet bankasının ABD yargısı önünde cezai sorumluluğa tabi tutulup tutulamayacağına ilişkin egemen bağışıklık (foreign sovereign immunity) tartışmasıydı. Bu mesele, ABD Yüksek Mahkemesi’ne kadar taşınmış ve uluslararası hukuk ile iç hukuk arasındaki sınırların yeniden değerlendirilmesine yol açmıştır. Ancak 2026 yılında varılan uzlaşma ile birlikte, bu tartışmanın yargısal bir içtihatla sonuçlanması ihtimali fiilen ortadan kalkmıştır. Başka bir ifadeyle, hukuki bir mesele olarak görülen bu tartışma, siyasi ve diplomatik bir çözümle sonuçlandırılmıştır. Bu durum, uluslararası ekonomik uyuşmazlıklarda, özellikle devlet bağlantılı kurumların taraf olduğu davalarda, yargısal süreçlerin tek başına belirleyici olmadığını; aksine, devletler arası ilişkilerin ve jeopolitik dengelerin nihai sonucu şekillendirebildiğini göstermektedir.

ABD’nin Yetki Alanının Genişlemesi (Extraterritorial Jurisdiction)

Her ne kadar uzlaşma ile dava sona erme aşamasına gelmiş olsa da, ABD’nin yaptırım hukukunu uygulama biçimi bakımından temel yaklaşımında bir değişiklik olduğu söylenemez. Aksine, bu süreç, ABD’nin küresel finansal sistem üzerindeki etkisini bir kez daha ortaya koymuştur. ABD, özellikle doların uluslararası rezerv para olması ve küresel finansal işlemlerin önemli bir kısmının ABD finansal altyapısı üzerinden geçmesi nedeniyle, kendi yaptırım rejimini fiilen küresel ölçekte uygulayabilmektedir. Bu bağlamda, ABD’nin extraterritorial (sınır ötesi) yetki iddiası, hukuki tartışmalara rağmen pratikte geçerliliğini korumaktadır. Halkbank davası, ABD ile doğrudan bağlantısı sınırlı olan işlemler bakımından dahi, finansal sistem üzerinden kurulan bu dolaylı bağlantıların yargı yetkisi için yeterli kabul edildiğini göstermesi bakımından önemlidir. Dolayısıyla, uzlaşma sağlanmış olsa dahi, ABD yaptırım hukukunun küresel etkisi ve kapsamı bakımından herhangi bir daralma söz konusu değildir.

Uyum (Compliance) Rejiminin Güçlenmesi

Halkbank davasının en önemli sonuçlarından biri de, uluslararası bankacılık sisteminde uyum mekanizmalarının merkezi rolünün daha da pekişmesi olmuştur. Günümüzde bankalar açısından yaptırım riski, yalnızca hukuki bir sorumluluk meselesi olmaktan çıkmış; aynı zamanda kurumsal yönetim, itibar ve operasyonel sürdürülebilirlik açısından kritik bir unsur haline gelmiştir. Bu çerçevede, özellikle OFAC yaptırımlarına uyum, müşteri tanıma (KYC) süreçleri ve kara para aklama ile mücadele (AML) mekanizmaları, bankaların risk yönetim sistemlerinin vazgeçilmez unsurları haline gelmiştir. Halkbank ile varılan uzlaşma, doğrudan bir cezai yaptırım öngörmese dahi, uyum sistemlerinin güçlendirilmesini ve bağımsız denetime tabi tutulmasını şart koşarak, yaptırım hukukunun fiilen “uyum zorunluluğu üzerinden işleyen bir denetim rejimine” dönüştüğünü göstermektedir. Bu bağlamda, günümüzde bankalar açısından en büyük risk, yalnızca bir yaptırım ihlali nedeniyle açılabilecek davalar değil; aynı zamanda yetersiz uyum sistemleri nedeniyle uluslararası finansal sistemden dışlanma ihtimalidir.