Günlük dilde “borsa manipülasyonu” denilen fiiller, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nda (SPKn) piyasa dolandırıcılığı adıyla düzenlenmiştir. Kanunun 107. maddesi iki ayrı suç tipi öngörür. İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı; alım-satım, emir verme, emir iptali veya değiştirilmesi ve hesap hareketleriyle fiyat, fiyat değişimi, arz veya talep hakkında yanlış ya da yanıltıcı izlenim oluşturmayı amaçlayan davranışları cezalandırır. Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı ise fiyatları, değeri veya yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış ya da yanıltıcı bilgi, söylenti, haber, yorum veya rapor üreten ya da yayan ve bu yolla menfaat sağlayan kişileri konu alır. Her fiyat yükselişi, fon zararı, likidite sorunu veya başarısız yatırım kararı suç değildir. Piyasa ekonomisi kazanç ihtimali kadar zarar ihtimalini de içerir. Ceza hukukunu harekete geçiren unsur; piyasa riskinden farklı olarak, kanunda tanımlanan kasıtlı işlem veya bilgi davranışlarının somut delillerle ortaya konulmasıdır.

Eylül 2026’da kamuoyuna yansıyan fon soruşturmasında Sermaye Piyasası Kurulu, yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar vermiştir. Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarına göre bu fonlarda 455.758 tekil yatırımcı bulunmaktadır. Ancak bu sayı, zararı kesinleşmiş veya ceza hukuku anlamında suç mağduru olduğu belirlenmiş kişi sayısı değildir. Fon tasfiyesi, ceza soruşturması, idarî yaptırım, malvarlığı tedbirleri ve yatırımcıların tazminat talepleri birbirinden farklı hukukî süreçlerdir. Bu çalışma, önce güncel fon olayını olgusal düzeyde ortaya koymakta; ardından SPKn m.104, 106–110 ve 115 ile bağlantılı ceza hukuku, delil ve muhakeme sorunlarını incelemektedir.

1. Manipülasyon, Piyasa Dolandırıcılığı ve Spekülasyon

1.1. Kanunî terim: piyasa dolandırıcılığı

“Borsa manipülasyonu” kamuoyunda yerleşmiş bir ifade olsa da SPKn m.107’nin kullandığı kanunî terim “piyasa dolandırıcılığı”dır. Bununla birlikte uygulamada manipülasyon sözcüğü; yapay fiyat veya hacim görüntüsü yaratılması, arz-talep dengesinin gerçeğe aykırı gösterilmesi yahut yatırımcı kararlarının yanıltıcı bilgiyle yönlendirilmesi anlamında kullanılmaya devam etmektedir.

Piyasa dolandırıcılığı, Türk Ceza Kanunu’ndaki klasik dolandırıcılıktan farklı ve sermaye piyasasına özgü bir suçtur. Klasik dolandırıcılıkta hileli davranışla bir kişinin aldatılması, bunun sonucunda mağdurun zararına fail veya başkası yararına menfaat sağlanması aranır. İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında ise belirli bir yatırımcının fiilen aldatılması veya zarar etmesi zorunlu değildir. Korunan değer, doğru fiyat oluşumunun ve piyasa güveninin de içinde bulunduğu sermaye piyasasının dürüst işleyişidir.

1.2. Spekülasyon neden tek başına suç değildir?

Bir yatırımcının kamuya açık verileri değerlendirerek bir payın yükseleceğini öngörmesi, risk alması ve bu beklentiyle işlem yapması meşru spekülasyon alanındadır. Yatırımcı yanılabilir, fiyat düşebilir veya yüksek kazanç elde edebilir. Bunların hiçbiri tek başına suç oluşturmaz. Suç bakımından belirleyici olan, işlemin ekonomik sonucundan ziyade kanundaki fiil ve amaçtır. Görünüşte hukuka uygun alım-satımlar, önceden anlaşılmış kişiler ve hesaplar arasında koordineli biçimde yürütüldüğünde yanlış arz, talep veya fiyat görüntüsü oluşturabilir. Buna karşılık yüksek hacimli ya da başarılı bir işlem, sırf fiyatı etkiledi diye otomatik olarak manipülasyon sayılamaz. İşlemin ekonomik gerekçesi, piyasa koşulları, hesaplar arasındaki ilişkiler ve failin amacı birlikte değerlendirilmelidir.

1.3. Her yatırım zararı suç değildir

Bir fon yöneticisi öngörüsünde yanılabilir; portföydeki varlıklar değer kaybedebilir; piyasa likiditesi daralabilir ve yatırımcı yüksek getiri beklentisiyle üstlendiği riskin sonucunda zarar edebilir. Ceza hukuku, kötü yatırım kararlarını veya ticari başarısızlığı kendiliğinden suç hâline getirmez. Ancak yatırımcıya gerçeğe aykırı bilgi verilmesi, fon değerinin yapay işlemlerle yüksek gösterilmesi, müşteri ya da fon varlıklarının açıklanan amaç dışında kullanılması veya ilişkili hesaplar arasında yanıltıcı işlem düzeni kurulması hâlinde mesele artık normal piyasa riskiyle sınırlı olmayabilir. Bu ayrım, hem yatırımcı haklarının korunması hem de meşru risk alma ve portföy yönetimi faaliyetlerinin kriminalize edilmemesi için zorunludur.

Serbest piyasa; dolandırıcılık, sahtecilik veya manipülasyon serbestisi değildir. Özel mülkiyet, sözleşme özgürlüğü, gönüllü işlem ve doğru bilgi piyasanın temelidir. Bununla birlikte yatırım başarılı olduğunda kazancın yatırımcıya, başarısız olduğunda her zararın kamuya yüklenmesi de sürdürülebilir değildir. Hukuk, olağan piyasa riski ile hile sonucu oluşan hak ihlalini ayırmalıdır.

2. Olgu Analizi: 2026 Fon Soruşturması

2.1. Kapsam ve yöntem

Bu bölümde, 25 Eylül 2026 tarihine kadar resmî açıklamalara, KAP ve MKK verilerine, şirket beyanlarına ve basına yansıyan bilgilere dayanılarak olayın görünümü ortaya konulmaktadır. Buradaki anlatım bir iddianame, bilirkişi raporu veya mahkeme hükmü değildir. Kimin hangi suçu işlediği, ancak kişiselleştirilmiş delillerin yetkili yargı mercilerince değerlendirilmesi sonucunda belirlenebilir. 

Kaynaklar aynı ağırlıkta değildir. SPK bültenleri ve açıklamaları, MKK verileri, KAP bildirimleri ve yargı kararları birincil kaynaklardır. Haberler, uzman yorumları ve şirket açıklamaları ise olayın farklı yönlerini anlamaya yardım eder; fakat resmî tespit veya kesin hüküm yerine geçmez.

2.2. Fon piyasası nasıl işler?

Yatırım fonu, katılma payları karşılığında yatırımcılardan toplanan paralarla pay sahipleri hesabına oluşturulan malvarlığıdır. Fon portföyü, yetkili portföy yönetim şirketi tarafından fonun yatırım stratejisi, ihraç belgesi, içtüzüğü ve ilgili mevzuat çerçevesinde yönetilir. Fonun malvarlığı, kurucunun ve portföy yönetim şirketinin kendi malvarlığından ayrıdır.

Merkezi Kayıt Kuruluşu yatırımcı ve katılma payı kayıtlarında; Takasbank ve ilgili piyasa altyapıları takas ve fon platformu işlemlerinde; portföy saklama kuruluşları ise varlıkların saklanması ile belirli uygunluk ve kontrol görevlerinde rol oynar. Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS), kapsama giren fonların alım-satımına ortak bir dağıtım kanalı sağlar.

Fonun birim pay değeri portföydeki varlıkların değerine göre hesaplanır. Yatırımcı fona girerken katılma payı alır; çıkmak istediğinde iade emri verir. Portföyde kolay satılamayan veya fiyatı sağlıklı oluşmayan varlıkların ağırlığı arttığında, yoğun iade taleplerini karşılayabilmek zorlaşabilir. Böyle bir likidite sorunu, kendi başına suç tespiti değildir; fakat varlık değerlerinin yapay işlemlerle oluştuğu veya mevzuata aykırı yoğunlaşma bulunduğu iddiasıyla birleştiğinde ayrıntılı inceleme gerektirir.

2.3. Düzenleyici kronoloji

SPK’nın 18 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre Kurul, belirli portföy yönetim şirketlerinin yönettiği fonların fiilî dolaşımı düşük paylarda ekonomik gerçeklik ve temel finansal büyüklüklerle açıklanamayan fiyat hareketlerine yol açtığını 2025’in son çeyreğinde gözlemledi. Konu, 2 Aralık 2025 tarihli Finansal İstikrar Komitesi toplantısında ele alındı; ertesi gün ilgili kurumların katılımıyla bir çalışma grubu oluşturuldu. Aralık 2025’ten 2026 yazına kadar nitelikli yatırımcı eşiği, TEFAS işlemleri, fon değerlemesi ve portföy sınırlamalarına ilişkin adımlar atıldı. 28 Ağustos 2026’da Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber’de yapılan değişikliklerle fon portföylerindeki yoğunlaşma ve fiilî dolaşımı düşük paylara ilişkin sınırlamalar güçlendirildi. Fonların yeni kurallara uyum sağlamak için ellerindeki bazı varlıkları satması gerekmesi, piyasa likiditesi ve fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu.

Eylül ortasında bazı fonlarda iade taleplerinin karşılanamadığı ve likidite sıkıntısı yaşandığı haberleri yayımlandı. Kamu kurumları ve düzenleyiciler devreye girerken soruşturma kapsamı şirket ve gerçek kişilere doğru genişledi. SPK’nın 17 Eylül tarihli kararlarıyla yedi portföy yönetim şirketinin fonları için alım-satım ve tasfiye tedbirleri açıklandı. Kurulun bülten ve duyuruları, tasfiye bankalarını, mutabakat işlemlerini, varlıkların nakde çevrilmesini ve yatırımcılara yapılacak dönemsel dağıtımların esaslarını belirledi. Başlangıçta üç ay olarak açıklanan azamî tasfiye süresi, Kurul Karar Organının 20 Eylül 2026 tarihli ve 59/1710 sayılı kararıyla altı aya çıkarıldı. SPK, bu değişikliğin fon varlıklarının portföy yapısı ve piyasa koşulları dikkate alınarak mümkün olduğunca uygun koşullarda satılabilmesi amacıyla yapıldığını; tasfiyenin mutlaka altı ay süreceği anlamına gelmediğini belirtti. SPK’nın 23 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre tasfiye kararı yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonu kapsamaktadır. MKK kayıtlarındaki tekil yatırımcı sayısı 455.758’dir.

Başlıca olayların kronolojisi

2.4. İddia edilen fon – hisse geri besleme mekanizması

Kamuoyuna yansıyan temel iddia, bazı fonların fiilî dolaşımı düşük ve işlem derinliği sınırlı paylarda yoğun alım yapmasıyla ilgilidir. Yoğun alım fiyatı yükselttiğinde, aynı payları taşıyan fonların portföy değeri ve geçmiş getiri görünümü de yükselir. Dikkat çekici getiri yeni yatırımcıları fona çekebilir; yeni kaynaklar aynı veya ilişkili varlıklara yöneldiğinde döngü bir süre daha devam edebilir. Bu mekanizmanın tersine dönmesi ise daha sert olabilir. Düzenleme değişikliği, yatırımcıların iade talepleri veya güven kaybı satış zorunluluğu doğurduğunda, işlem derinliği düşük paylarda yeterli alıcı bulunamayabilir. Pay fiyatındaki düşüş fon değerini azaltır; azalan değer yeni iade taleplerini ve yeni satışları tetikleyebilir. Bu şema, bir ekonomik risk modelidir. Belirli kişi veya fon bakımından m.107 suçunun oluştuğunu tek başına göstermez. Ceza sorumluluğu için hangi işlemin kim tarafından, hangi hesaplar üzerinden, ne zaman, hangi amaçla yapıldığı; emirlerin ve fon yatırım kararlarının koordineli olup olmadığı; pay değerlemesinin hangi verilere dayandığı ve kimlerin menfaat sağladığı kanıtlanmalıdır.

2.5. Aktörler ve işlevsel rolleri

Soruşturmanın kamuoyundaki görünümü Pusula, Tera, Hedef ve Bulls gruplarıyla bağlantılı portföy yönetim şirketleri, yatırım kuruluşları, holdingler ve yöneticiler üzerinde yoğunlaşmıştır. Resmî SPK bültenleri bazı pay işlemleri nedeniyle gerçek ve tüzel kişiler hakkında suç duyurusu, işlem yasağı ve lisans tedbirleri açıklamıştır. Basına yansıyan soruşturma haberlerinde ise gözaltı, tutuklama, adlî kontrol ve malvarlığı dondurma tedbirlerine başvurulduğu belirtilmiştir. 

Aktörleri yalnız isimleriyle sıralamak, ekonomik ve hukukî ilişkiyi açıklamaz. Fon yöneticileri yatırım kararlarının alınması ve uygulanmasında; portföy yönetim şirketlerinin yönetim organları gözetim ve organizasyonda; aracı kurumlar emirlerin alınması ve piyasaya iletilmesinde; ihraççı şirketler kamuyu aydınlatma ve şirket faaliyetlerinde; portföy saklayıcıları varlıkların saklanması ve mevzuatın yüklediği kontrollerde farklı roller üstlenir. Hesap sahibi, finansman sağlayan, para veya pay aktaran kişiler ise ancak somut katkıları, bilgileri ve iradeleri ortaya konulduğunda ceza hukuku bakımından sınıflandırılabilir.

Bir holding veya şirketle ortaklık, yönetim ya da aile bağlantısı bulunması tek başına iştirak delili değildir. Aynı şekilde kişinin gözaltına alınması veya hakkında malvarlığı tedbiri uygulanması, isnadın ispatlandığı anlamına gelmez. Buna karşılık emir kayıtları, fon yatırım komitesi belgeleri, para ve pay virmanları, haberleşme içerikleri ve menfaat akışı birlikte değerlendirildiğinde aktörlerin işlevsel rolleri belirlenebilir.

2.6. Tasfiye ne anlama geliyor?

Tasfiye, fon portföyündeki varlıkların belirlenen usulle nakde çevrilmesi, fon borçlarının ödenmesi ve kalan tutarın hak sahiplerine payları oranında dağıtılması sürecidir. Tasfiye kararı, yatırımcıların başlangıçta yatırdıkları tutarın veya ekranda görülen son fon değerinin tamamını alacağı garantisini vermez. Gerçekleşecek ödeme; fon varlıklarının fiilen hangi fiyatla satılabildiğine, borçlara, giderlere ve ödeme sırasına bağlıdır. Tasfiye ayrıca ceza yargılamasının yerine geçmez. Bir fonun tasfiyesi için mahkûmiyet aranmadığı gibi, tasfiye kararı belirli yöneticilerin suçlu olduğunu da göstermez. Benzer biçimde ceza soruşturmasında suçtan elde edilen menfaatin araştırılması veya malvarlığına tedbir konulması, fon tasfiyesindeki yatırımcı ödemesinden farklı amaç ve kanunî dayanaklara sahiptir.

2.7. Karşı açıklamalar ve sistemik risk tartışması

İlgili şirket ve yöneticilerden bazıları sorunun geçici likidite sıkıntısı olduğunu, piyasanın planlı bir spekülatif saldırıyla karşılaştığını veya şirket faaliyetlerinin ekonomik temellere dayandığını ileri sürdü. Kamu makamları ise sorunun fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığını ve finansal sistemin geneline yayılmış yapısal bir risk bulunmadığını açıkladı. Bu beyanlar olgu analizinin parçasıdır; doğrulukları bağımsız delillerle değerlendirilmelidir. “Sistemik risk yoktur” tespiti, belirli fon yatırımcılarının zarar etmeyeceği anlamına gelmez. Aynı şekilde ciddi yatırımcı zararı bulunması da tek başına ülke finansal sisteminin sistemik risk altında olduğunu göstermez.

2.8. Doğrulanan olgular ve açık sorular

3. Korunan Hukukî Değer ve Düzenleyici Çerçeve

SPKn’nın amacı, sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi biçimde işlemesini ve yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunmasını sağlamaktır. Piyasa dolandırıcılığı suçları yalnız tek tek yatırımcıların malvarlığını değil; fiyatların gerçek arz ve talep koşullarında oluşmasına duyulan kamusal güveni korur. Ceza hukuku bu alandaki tek araç değildir. SPKn m.104 ve VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği idarî yaptırım alanını; m.106 bilgi suistimalini; m.107 piyasa dolandırıcılığını; m.108 suç sayılmayan meşru işlemleri; m.109 izinsiz sermaye piyasası faaliyetini; m.110 fon veya müşteri varlıklarının kötüye kullanılması dâhil özel fiilleri; m.115 ise belirli suçlarda Kurulun yazılı başvurusuna ilişkin muhakeme şartını düzenler.

Fon mevzuatı, portföy sınırlamaları, değerleme, risk yönetimi, saklama ve kamuyu aydınlatma yükümlülükleri de incelemenin parçasıdır. Bir davranış fon mevzuatına aykırı olduğu hâlde m.107’deki suçun bütün unsurlarını taşımayabilir. Tersinden, görünüşte tek tek hukuka uygun işlemler, koordinasyon ve özel amaç nedeniyle birlikte değerlendirildiğinde piyasa dolandırıcılığı oluşturabilir.

4. İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı – SPKn m.107/1

4.1. Seçimlik hareketler

SPKn m.107/1; sermaye piyasası araçlarının fiyatları, fiyat değişimleri, arz ve talepleri hakkında yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla:

• alım veya satım yapanları,
• emir verenleri,
• emir iptal edenleri,
• emir değiştirenleri veya
• hesap hareketleri gerçekleştirenleri

cezalandırır. Düzenleme yalnız gerçekleşmiş alım-satımları değil, emir aşamasındaki davranışları ve hesap hareketlerini de kapsar.

4.2. Yanlış veya yanıltıcı izlenim ve elverişlilik

Fiilin fiyat, fiyat değişimi, arz veya talep hakkında yanlış yahut yanıltıcı bir piyasa görüntüsü oluşturmaya elverişli olması gerekir. İşlem miktarı için kanunda asgarî bir sınır yoktur. Piyasanın derinliğine ve işlem zamanına göre küçük bir emir bile kapanış fiyatını veya görünür talebi etkileyebilir; başka bir durumda yüksek hacimli işlem meşru ekonomik gerekçeye dayanabilir. Kendinden kendine işlemler (wash sales), önceden anlaşılmış karşılıklı emirler (matched orders), işlem hacmi görüntüsü yaratma, kapanış fiyatını belirli seviyeye taşıma, çok sayıda ilişkili hesap üzerinden koordineli işlem yapma ve yoğun emir verip iptal etme klasik örneklerdir. Ancak liste sınırlı değildir. Ceza sorumluluğu, kullanılan yöntemin adından değil, somut fiilin kanunî amaç ve elverişliliğinden doğar.

4.3. Özel kast

Suç, yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırma amacı gerektirir. Bu nedenle doğrudan ve özel kast aranır. Hatalı emir, operasyonel yanlışlık veya salt ihmal m.107/1 için yeterli değildir. Failin amacı çoğu kez doğrudan bir itirafla değil; işlem örüntüsü, hesap bağlantıları, emir zamanlaması, ekonomik rasyonalite, iletişim kayıtları ve sonraki para hareketlerinden çıkarılır. Ekonomik menfaat sağlama amacı m.107/1’in ayrıca yazılı bir unsuru değildir. Menfaat elde edilmemiş olsa bile yanlış veya yanıltıcı izlenim yaratma amacıyla elverişli seçimlik hareketin yapılması suçun oluşumu bakımından yeterli olabilir. Elde edilen menfaat ise adlî para cezasının belirlenmesinde ve etkin pişmanlıkta özel önem taşır.

4.4. Tehlike suçu

İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı bir tehlike suçudur. Fiyatın gerçekten değişmesi, belirli bir yatırımcının aldanması veya somut zarar doğması aranmaz. Kanun, yanlış veya yanıltıcı piyasa izlenimi oluşturabilecek davranışın yarattığı tehlikeye müdahale eder. Bu nitelik, ispat yükünü ortadan kaldırmaz. Savcılık, yalnız olağan dışı fiyat hareketini değil; sanığın gerçekleştirdiği seçimlik hareketi, bu hareketin elverişliliğini ve yanıltıcı izlenim yaratma amacını ispatlamalıdır. “Fiyat yükseldi, öyleyse manipülasyon vardır” biçimindeki sonuç ceza hukukunun kanunilik ve kusur ilkeleriyle bağdaşmaz.

4.5. Yaptırım

M.107/1’de üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adlî para cezası öngörülmüştür. Hükmedilecek adlî para cezasının toplam tutarı, suçun işlenmesiyle elde edilen menfaatten az olamaz. Bu kuralın uygulanabilmesi için menfaatin fail bazında ve güvenilir yöntemle belirlenmesi gerekir.

5. Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı – SPKn m.107/2

5.1. Fiiller ve bilgi konusu

M.107/2; sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan, rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayan kişileri cezalandırır. Bilgi; sosyal medya paylaşımı, televizyon yorumu, internet haberi, araştırma raporu, mesajlaşma grubu, yatırımcı sunumu veya başka bir iletişim biçimiyle açıklanabilir. Belirleyici olan iletişim aracından çok, içeriğin yalan, yanlış veya yanıltıcı niteliği; etkileme amacı ve bu suretle menfaat sağlanmasıdır.

5.2. Amaç ve menfaat

Failin fiyatı, değeri veya yatırımcı kararını etkileme amacıyla hareket etmesi gerekir. Ayrıca tamamlanmış suç bakımından yanıltıcı fiil yoluyla menfaat sağlanmış olmalıdır. Kanundaki “bu suretle” ibaresi, bilgi fiili ile menfaat arasında bağlantı arandığını gösterir. Menfaatin sağlanması, suçun tamamlanmış şeklinin unsurudur. “Menfaat sağlamaya teşebbüs” tamamlanmış suçun alternatif unsuru değildir. Somut olayda teşebbüs hükümlerinin uygulanıp uygulanamayacağı, icra hareketlerinin niteliği ve suçun yapısı dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

5.3. Sosyal medya, yatırım kanalları ve çıkar çatışması

Bir kişinin halka açık verileri yorumlaması, bir şirket hakkındaki kanaatini açıklaması veya ekonomik tahminde bulunması tek başına suç değildir. Bununla birlikte açıklama yapan kişinin ilgili araçta pozisyon sahibi olması, paylaşım öncesi alım yapması, takipçilerin talebi yükseldikten sonra satış gerçekleştirmesi ve çıkar ilişkisini gizlemesi delil değerlendirmesinde önem taşır. Kapalı mesaj grupları ve “finfluencer” faaliyetlerinde paylaşımın kim tarafından hazırlandığı, hesapların birlikte yönetilip yönetilmediği, ücret veya komisyon ilişkisi, paylaşımla işlem zamanlaması ve yatırımcıya sunulan bilginin kaynağı araştırılmalıdır. Yanlış çıkan her tahmin yanıltıcı bilgi değildir; bilginin açıklandığı andaki doğrulanabilir temeli ve failin bilgisi belirleyicidir.

5.4. Yaptırım

Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı için üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası öngörülür. M.107/1’deki 5.000-10.000 gün aralığı ile “adlî para cezası menfaatten az olamaz” kuralı, kanunda m.107/2 için aynı şekilde düzenlenmemiştir. İki fıkranın yaptırım rejimi birbirine karıştırılmamalıdır.

5.5. İki suç tipinin karşılaştırılması

6. Piyasa Bozucu Eylem ile Suç Arasındaki Sınır

SPKn m.104, makul bir ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan ve piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylem ve işlemlere idarî yaptırım uygulanmasına imkân verir. Ayrıntılar VI-104.1 sayılı Piyasa Bozucu Eylemler Tebliği’nde yer alır. Piyasa bozucu eylem ile m.107’deki suç aynı şey değildir. Suç için kanunî tipteki fiil, özel amaç ve ilgili fıkraya göre menfaat gibi unsurların ceza muhakemesi standardında ispatlanması gerekir. İdarî yaptırım alanında ise farklı kanunî ölçütler ve usul uygulanır. SPK’nın idarî para cezası, işlem yasağı veya başka bir tedbir uygulaması ceza mahkemesini otomatik olarak bağlamaz. Aynı olayın idarî ve cezaî süreçlere konu olması, yaptırımların niteliği ve amaçlarına göre ne bis in idem tartışması doğurabilir. Ancak bu değerlendirme soyut olarak değil; fiilin aynılığı, kararın kesinliği ve uygulanan yaptırımın cezalandırıcı niteliği üzerinden somut olayda yapılmalıdır.

7. Bilgi Suistimali ve Meşru Piyasa İşlemleri

7.1. Bilgi suistimali – SPKn m.106

Bilgi suistimali, henüz kamuya açıklanmamış ve açıklandığında sermaye piyasası aracının fiyatını veya yatırımcı kararını etkileyebilecek nitelikteki bilgiye dayanarak işlem yapılmasıyla ilgilidir. Burada sorun bilginin yalan olması değil; gerçek fakat kamuya açık olmayan içsel bilginin haksız avantaj sağlamak için kullanılmasıdır. Piyasa dolandırıcılığında ise yapay işlem veya yanıltıcı bilgi yoluyla piyasa görüntüsüne müdahale söz konusudur.

7.2. SPKn m.108’de suç sayılmayan hâller

Kanun, bazı meşru işlemleri bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı kapsamı dışında bırakır. Para ve döviz politikası, kamu borç yönetimi veya finansal istikrar amacıyla yetkili kamu kurumlarının yaptığı işlemler; Kurul düzenlemelerine uygun geri alım programları ve çalışanlara pay edindirme uygulamaları; yine düzenlemelere uygun fiyat istikrarı sağlayıcı işlemler ve piyasa yapıcılığı bunlar arasındadır.

İstisna sınırsız değildir. Geri alım, fiyat istikrarı veya piyasa yapıcılığı görünümü altında mevzuat sınırlarının dışına çıkılması, işlemin otomatik olarak m.108 korumasından yararlanacağı anlamına gelmez. Programın dayanağı, izahname ve kamuyu aydınlatma belgeleri, işlem sınırları, süre, raporlama ve gerçek ekonomik amaç birlikte incelenmelidir.

M.107/1’de bağımsız bir “menfaat kastı” unsuru bulunmadığından, m.108 kapsamı da yalnız kişisel menfaat bulunmadığı gerekçesiyle açıklanmamalıdır. Esas olan işlemin kanunda ve Kurul düzenlemelerinde tanımlanan meşru programın şartlarına uygunluğudur.

8. Piyasa Dolandırıcılığı Dışındaki Muhtemel Suçlar

Güncel fon soruşturmasını yalnız m.107 üzerinden değerlendirmek eksik olabilir. İncelenen fiilin niteliğine göre izinsiz sermaye piyasası faaliyeti, fon veya müşteri varlıklarının kötüye kullanılması, nitelikli dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, belge suçları veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama gündeme gelebilir. Bununla birlikte aynı olayda çok sayıda suç adının telaffuz edilmesi, bunların gerçekleştiği anlamına gelmez. Her suçun fiili, kastı, faili ve koruduğu hukukî değer ayrı ayrı incelenmelidir.

8.1. İzinsiz sermaye piyasası faaliyeti  – SPKn m.109

Yatırım hizmet ve faaliyetlerinin düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak yürütülebilmesi için kural olarak Kuruldan izin alınması gerekir. Yetkisiz biçimde başkalarından para toplayarak portföy yönetmek veya sermaye piyasası faaliyeti yürütmek, somut şartlarına göre m.109 kapsamına girebilir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 13 Mayıs 2025 tarihli, E.2023/18152, K.2025/7328 sayılı kararında, izinsiz sermaye piyasası faaliyeti yürüten esas faile üçüncü kişilerden para toplayıp aktaran sanıkların durumu incelenmiştir. Kararda; çok sayıda kişiden para toplanması, paraların aynı gün ve aynı tutarda ana aktöre aktarılması, transfer açıklamalarındaki “forex” ibareleri, kişilerin gelir düzeyiyle bağdaşmayan hesap hareketleri, yakınların hesaplarının kullanılması, para gönderenlerin anlatımları ve Kurula verilen yazılı cevaplar birlikte değerlendirilmiştir. Yargıtay, izinsiz faaliyeti bizzat yürütmeyen fakat faaliyette kullanılacak paraları temin eden kişilerin TCK m.39/2-b uyarınca yardım eden olarak sorumlu tutulması gerektiği sonucuna varmıştır. Bu karar m.107 piyasa dolandırıcılığının unsurlarına doğrudan emsal değildir. Ancak güncel olayda para veya pay transfer zincirinde yer alan kişilerin rolünün nasıl araştırılabileceğini gösterir. Salt para transferi iştirak için yeterli sayılamaz; kişinin ana faaliyeti bilmesi, isteyerek katkı sunması ve fiilinin suça yardımı somut delillerle ortaya konulmalıdır.

8.2. Fon veya müşteri varlıklarının kötüye kullanılması – SPKn m.110

Sermaye piyasası kurumlarının, müşterilerine veya yönettikleri fonlara ait varlıklar üzerinde sahip oldukları yetki sınırsız değildir. Kendilerine tevdi edilen veya yönetimleri altında bulunan varlıkların kanunî ve sözleşmesel amaç dışında kullanılması, şartları oluştuğunda SPKn m.110 kapsamındaki özel suçları gündeme getirebilir. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 12 Şubat 2026 tarihli, E.2021/24479, K.2026/1555 sayılı kararı, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma olarak yürüyen bir dosyada iddianamedeki fiil anlatımının suç tarihinde yürürlükteki 2499 sayılı Kanun m.15/son ve bunun güncel karşılığı SPKn m.110/1-b kapsamında değerlendirilebileceğini belirtmiştir. Daire esas hakkında hüküm kurmamış; hukukî tavsife göre temyiz inceleme görevinin Yargıtay 7. Ceza Dairesine ait olduğuna karar vermiştir. Kararın gösterdiği temel nokta, iddianamenin başlığı veya sevk maddesinden ziyade anlatılan fiilin esas alınmasıdır. Fon varlıklarının yatırım stratejisi dışında kullanıldığı ileri sürülüyorsa varlığın kime ait olduğu, hangi sıfatla yönetildiği, yetkinin sınırları ve amaç dışı tasarruf somutlaştırılmalıdır. Fonun zarar etmesi, likidite sorunu yaşaması veya yatırım tercihinin başarısız olması tek başına m.110 suçunu oluşturmaz.

8.3. Nitelikli dolandırıcılık

Yatırımcılara gerçeğe aykırı yüksek getiri vaadinde bulunulması, bu hileyle para alınması ve paranın açıklanan amaç dışında kullanılması klasik veya nitelikli dolandırıcılık hükümlerini gündeme getirebilir. Burada piyasa dolandırıcılığından farklı olarak belirli kişilerin hileyle aldatılması, malvarlığı tasarrufu, zarar ve yarar bağlantısı araştırılır. Dolandırıcılık suçunun hile, zarar, menfaat ve bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması unsurları hakkında ayrıntılı açıklama için Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası başlıklı çalışmamıza bakılabilir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 1 Nisan 2024 tarihli, E.2021/15789, K.2024/3604 sayılı kararında sanıkların internet sitesi üzerinden borsa yorumu yaparak irtibat kurdukları kişilerden yatırımlarını kısa sürede katlayacakları vaadiyle para topladıkları ve paraları kendilerinin kullandıkları iddiası incelenmiştir. Daire, eylemlerin TCK m.158/1-f kapsamındaki bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturabileceğini; bu daha ağır suç ihtimaline ilişkin delil değerlendirmesinin Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğunu belirterek hükmü görev yönünden bozmuştur. Karar, suçun kesin olarak oluştuğuna değil, doğru suç vasfı ve görevli mahkemenin belirlenmesine ilişkindir.

8.4. Güveni kötüye kullanma, sahtecilik ve aklama

Varlığın belirli amaçla teslim edildiği fakat zilyetliği devralan kişi tarafından amaç dışında tasarruf edildiği olaylarda güveni kötüye kullanma; fon kayıtları, değerleme belgeleri, hesap dökümleri veya şirket belgelerinde gerçeğe aykırılık varsa belge suçları; suçtan elde edilen değerin kaynağını gizlemek veya meşru görünüm kazandırmak üzere ayrıca işlemler yapılmışsa aklama suçu tartışılabilir. Ancak sermaye piyasasına özgü özel norm bulunduğunda genel suçla ilişki, kanunların içtimaı ve özel norm ilkeleri gözetilmelidir. Aklama bakımından öncül suçun ve aklama hareketinin ayrı ayrı ispatı gerekir; suç geliri olduğu ileri sürülen paranın yalnız hesaplar arasında dolaşması her durumda aklama değildir.

9. Fail, İştirak, Teşebbüs ve Tüzel Kişi Bağlantısı

9.1. Ceza sorumluluğunun kişiselleştirilmesi

Portföy yönetim şirketinin veya aracı kurumun organizasyon şemasında yer almak tek başına m.107’den sorumluluk doğurmaz. Ceza sorumluluğu gerçek kişi bakımından fiil, kast, bilgi ve katkı temelinde belirlenir. Yönetim kurulu üyeliği, genel müdürlük, yatırım komitesi üyeliği, fon yöneticiliği veya müşteri temsilciliği; kişinin görev alanını gösterebilir fakat kanunî unsurların ispatının yerine geçmez. İşlem bazlı suçta emri kimin verdiği, hesabı fiilen kimin yönettiği, farklı hesapların kim tarafından koordine edildiği ve hesap sahibinin düzeni bilip bilmediği önemlidir. Bilgi bazlı suçta içeriği kimin hazırladığı, kimin yaydığı, hangi amaçla hareket edildiği ve menfaatin kime ulaştığı araştırılır.

9.2. Birlikte faillik ve yardım etme

Birlikte faillik için suçun icrası üzerinde ortak hâkimiyet; yardım etme için suça bilerek ve isteyerek maddi veya manevi katkı aranır. Hesap kullandırma, para temin etme, emirleri iletme veya yanıltıcı içeriği yayma somut olaya göre iştirak niteliği taşıyabilir. Ancak hesap sahibinin adı, akrabalık ilişkisi veya para transferinin varlığı tek başına yeterli değildir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin E.2023/18152 sayılı dosyasında vurgulanan transfer örüntüleri, tanık anlatımları ve yazılı kabuller; iştirak kastının tek bir göstergeden değil, birleşen delillerden çıkarılması gerektiğini göstermektedir.

9.3. Başkasına ait hesaplar ve vekâleten yönetim

Piyasa işlemleri, başkaları adına açılmış hesaplar veya aynı vekilce yönetilen çok sayıda hesap üzerinden yürütülebilir. Bu durumda hukukî hesap sahibi ile hesabı fiilen yöneten kişi ayrılmalıdır. Telefon emir kayıtları, oturum ve cihaz verileri, IP bilgileri, vekâletnameler, para kaynakları, kıymet virmanları ve iletişim kayıtları fiilî kontrolü göstermede kullanılabilir. SPK’nın yatırımcı bilgilendirmeleri de aracı kurumların aynı vekil tarafından yönetilen hesaplarda belirli kıymetlere yoğunlaşma ve tekrarlanan işlem kalıplarına dikkat etmesi gerektiğini belirtmektedir. Hesabın hukukî sahibi ile hesabı fiilen kullanan kişi arasındaki ayrım ve hesap kullandırmanın doğurabileceği ceza hukuku riskleri, Banka Hesabını Başkalarına Kullandırma Davranışı başlıklı yazımızda ayrıca incelenmiştir.

9.4. Teşebbüs ve zincirleme suç

M.107/1 bir tehlike suçu olmakla birlikte icra hareketlerinin ne zaman başladığı ve elverişli hareketin tamamlanıp tamamlanmadığı somut olayda tartışılabilir. M.107/2’de menfaat sağlama tamamlanmış suçun unsuru olduğundan, yanıltıcı bilgi yayılmış fakat menfaat elde edilememişse teşebbüs hükümlerinin uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir. Çok sayıda emir, alım-satım veya yayın bulunması otomatik olarak her hareket için ayrı suç ya da tek bir zincirleme suç sonucu doğurmaz. Suç işleme kararı, zaman aralığı, mağdur veya korunan değer, kesintiler ve fiiller arasındaki bütünlük incelenmelidir.

9.5. Tüzel kişiler

Ceza sorumluluğu şahsîdir; şirket tüzel kişisi gerçek kişi gibi hapis cezasına mahkûm edilmez. Bununla birlikte kanunun öngördüğü hâllerde tüzel kişi hakkında izin iptali veya müsadere gibi güvenlik tedbirleri, ayrıca idarî yaptırımlar ve özel hukuk sorumluluğu gündeme gelebilir. Şirket hakkında uygulanan tedbir ile yöneticinin ceza sorumluluğu birbirinden ayrılmalıdır.

10. Menfaat, Adlî Para Cezası, Müsadere ve Etkin Pişmanlık

10.1. Menfaat nasıl belirlenir?

Menfaat; gerçekleşmiş malvarlığı artışını ve somut bir zarardan kaçınmayı kapsayabilir. Fakat henüz gerçekleşmemiş, varsayımsal fiyat artışı ceza miktarının tabanı yapılmamalıdır. Alış ve satış zamanları, komisyon ve finansman giderleri, pay virmanları, ilişkili hesaplar ve kazancın fiilen kime ulaştığı incelenmelidir. Yargıtay 19. Ceza Dairesinin E.2019/8372, K.2019/6880 sayılı kararında menfaatin her sanık bakımından kişiselleştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Toplam kazancın sanık sayısına bölünmesi, ceza sorumluluğunun şahsiliğiyle bağdaşmaz. Bir sanık işlem kazancının tamamını, diğeri yalnız komisyon veya hizmet bedelini elde etmiş olabilir; bir başka sanık hiç menfaat sağlamamış fakat icraya katkıda bulunmuş olabilir. Menfaat belirlenemediğinde, kaynağı ve yöntemi gösterilmeyen bir “asgari menfaat varsayımı”yla cezanın ağırlaştırılması doğru değildir. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi, ekonomik hesaplamalar için de geçerlidir.

10.2. Adlî para cezası

M.107/1 için gün sayısı 5.000-10.000 arasındadır ve toplam ceza elde edilen menfaatten az olamaz. M.107/2’de ise kanun 5.000 güne kadar adlî para cezası öngörür. TCK m.52 uyarınca bir gün karşılığı adlî para cezası, güncel düzenlemede 100 TL ile 500 TL arasında belirlenir. Suçun işlendiği tarih farklıysa lehe kanun ilkesi ayrıca uygulanır. Gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar farklı ölçütlere göre belirlenir. Mahkeme önce temel gün sayısını, ardından kişinin ekonomik ve şahsî hâllerine göre bir gün karşılığı miktarı tespit eder. M.107/1’de menfaat alt sınırı ayrıca gözetilir. Bu özel kuralın 10.000 günlük üst sınır ve TCK m.52 sistemiyle somut olayda nasıl bağdaştırılacağı gerekçeli biçimde gösterilmelidir.

10.3. Adlî para cezası, müsadere ve tazmin aynı şey değildir

Adlî para cezası Devlete ödenen ceza yaptırımıdır. Müsadere, suçtan elde edilen veya suçta kullanılan değerlerin kanunî şartlarla failin malvarlığından çıkarılmasıdır. Tazminat ise zarar görenin zararını gidermeye yöneliktir. Fon tasfiyesinde yatırımcıya yapılan dağıtım da fon malvarlığının tasfiye kurallarına göre paylaştırılmasıdır. Bu mekanizmalardan birinin uygulanması diğerinin amacını kendiliğinden gerçekleştirmez. Devlete adlî para cezası veya etkin pişmanlık ödemesi yapılması, yatırımcının zararının ödendiği anlamına gelmez.

10.4. SPKn m.107/3 etkin pişmanlık

Etkin pişmanlık hükmü yalnız m.107/1’deki işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı için uygulanır. Failin, 500.000 TL’den az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katını Hazineye ödemesi gerekir. Ödeme:

• soruşturma başlamadan önce yapılırsa ceza verilmemesi,
• soruşturma evresinde yapılırsa cezanın yarı oranında indirilmesi,
• kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar yapılırsa cezanın üçte bir oranında indirilmesi

sonucunu doğurur. Ödeme mağdura değil Hazineye yapılır; bu nedenle yatırımcı zararının tazmini değildir. SPK’nın 2026/59 sayılı Bülteninde bazı kişiler bakımından m.107/3 ödemesine ilişkin belirtilen 15 günlük uygulama süresinin, kanundaki soruşturmanın başlangıç anı ve m.115 yazılı başvuru şartıyla ilişkisi somut dosyada ayrıca incelenmelidir.

11. SPK’nın Yazılı Başvurusu ve Soruşturma Usulü – SPKn m.115

11.1. İzin değil, muhakeme şartı

SPKn m.115, m.106 ve m.107’deki suçlar nedeniyle soruşturma yapılmasını Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlar ve bu başvurunun muhakeme şartı olduğunu açıklar. Bu mekanizma teknik anlamda “SPK’nın soruşturma izni” değildir. Ayrıca m.109 ve m.110 dâhil Kanundaki bütün suçlar için geçerli genel bir Kurul başvurusu şartı olarak sunulmamalıdır. Yargıtay 19. Ceza Dairesinin E.2018/3124, K.2018/7129 sayılı kararı m.115’teki şartın muhakeme sürecindeki önemini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte başvuru bulunmadan yapılan her araştırma işleminin veya elde edilen bütün delillerin kendiliğinden “hukuka aykırı delil” sayılacağı biçiminde kategorik bir sonuç kurulmamalıdır. Muhakeme şartının yokluğunun soruşturma ve dava şartlarına etkisi ile her delil toplama işleminin hukukiliği ayrı değerlendirmelerdir.

11.2. SPK bilirkişi değildir

SPK, sermaye piyasasını düzenleyen ve denetleyen idarî otoritedir. Kanunda öngörülen yazılı başvuruyu yapan, idarî tedbir ve yaptırım uygulayan ve şartları oluştuğunda ceza muhakemesine katılabilen kurumsal aktördür. Bu konumu nedeniyle SPK’yı tarafsız “teknik bilirkişi mercii” olarak nitelendirmek doğru değildir. Kurul inceleme raporları; emir, hesap, fiyat, hacim ve bağlantı analizleri bakımından önemli teknik veriler içerebilir. Ancak mahkeme raporla bağlı değildir. Raporun dayandığı ham veriler, kullanılan yöntem, alternatif ekonomik açıklamalar ve sanık bazındaki çıkarımlar tartışılabilmelidir. Savunma, uzman mütalaası sunabilir; mahkeme gerektiğinde bağımsız bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

11.3. SPK’nın katılma ve kanun yolu yetkisi

SPK’nın kurumsal konumu, bağlantılı her genel suç bakımından doğrudan zarar gören ve otomatik katılan olduğu anlamına gelmez. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin E.2021/15789, K.2024/3604 sayılı kararında, suç tarihi ve incelenen suçlar bakımından SPK ve Hazinenin aklama ve dolandırıcılık hükümleri yönünden doğrudan zarar görmediği, bu nedenle temyiz yetkilerinin bulunmadığı kabul edilmiştir. Katılma ve kanun yolu yetkisi, isnat edilen suç ve kanunî düzenleme temelinde ayrı ayrı incelenmelidir.

11.4. Uzmanlık filtresi ve etkin soruşturma dengesi

M.115’in gerekçesi, teknik sermaye piyasası değerlendirmelerinin ceza soruşturmasına filtre sağlamasıdır. Buna karşılık Kurulun geç harekete geçmesi veya başvuru yapmaması ihtimalinde savcının yetkisi, delillerin korunması ve yatırımcıların etkili başvuru imkânı bakımından eleştiriler doğmaktadır. “Savcıya kelepçe” gibi ifadeler, varsa öğretideki eleştiriyi aktarmak için kullanılabilir; kanunun teknik tanımı yerine geçmez. Reform tartışmasında Kurulun uzmanlığı ile savcılığın bağımsız soruşturma görevi, delillerin hızla korunması ve yargısal denetim birlikte değerlendirilmelidir.

12. Deliller ve İspat Mimarisi

Piyasa dolandırıcılığı dosyaları çoğu zaman milyonlarca emir, çok sayıda hesap ve uzun bir zaman dilimini içerir. Büyük veri yığını, tek başına ispat değildir. Deliller, kanunî unsur ve kişi bazında yapılandırılmalıdır.

12.1. Emir ve piyasa verileri

Emir defteri, alış-satış kayıtları, iptal ve değişiklikler, zaman damgaları, fiyat kademeleri, gerçekleşme oranları ve kapanış seansı verileri incelenir. Analiz, yalnız şüpheli kişinin toplam işlem hacmini değil; piyasanın derinliğini, diğer yatırımcıların davranışını ve karşı emir sahiplerini de dikkate almalıdır.

12.2. Hesaplar, para ve kıymet hareketleri

MKK, Takasbank, banka ve aracı kurum kayıtları; nakit ve kıymet virmanlarını, fon kaynağını ve kazancın nihai yararlanıcısını gösterebilir. Aynı cihazdan erişilen hesaplar, aynı vekilin yönettiği portföyler, üçüncü kişinin sağladığı teminat ve müşterinin mali gücüyle bağdaşmayan işlemler özellikle araştırılır. Finansal kayıtların tek başına suçun ispatı sayılamayacağı; verilerin yöntem, bağlam ve kişi bazında anlamlandırılması gerektiği konusunda Finansal İzlerin Kurumsal İncelemesi, Analizi ve Yorumu başlıklı çalışmamız tamamlayıcı niteliktedir.

12.3. Dijital deliller

Telefon emir kayıtları, mesajlar, e-postalar, sosyal medya içerikleri, kapalı grup yazışmaları, IP ve cihaz verileri koordinasyon ve amaç bakımından önem taşıyabilir. Dijital delilin elde edilmesi, kopyalanması, bütünlüğünün korunması ve kişiyle ilişkilendirilmesi ceza muhakemesi kurallarına uygun olmalıdır. Ekran görüntüsü tek başına içeriğin kaynağını ve bütünlüğünü her zaman kanıtlamaz.

12.4. Kurumsal belgeler

Fon yatırım komitesi kararları, yönetim kurulu tutanakları, risk yönetimi raporları, değerleme kayıtları, saklayıcı bildirimleri, iç kontrol ve teftiş belgeleri, KAP açıklamaları ve yatırımcı bilgilendirmeleri; kararın kurumsal süreçte nasıl alındığını gösterebilir. Belgenin bulunması kadar gerçekte uygulanıp uygulanmadığı da araştırılmalıdır.

12.5. İspatta sorulması gereken temel sorular

• İncelenen işlem ekonomik ve finansal gerekçeyle açıklanabiliyor mu?
• Hesaplar, emirler veya fon yatırım kararları arasında koordinasyon var mı?
• İşlem yanlış ya da yanıltıcı piyasa izlenimi oluşturmaya elverişli mi?
• Failin özel amacı hangi doğrudan veya dolaylı delille gösteriliyor?
• Bilgi bazlı suçta içerik neden yalan, yanlış veya yanıltıcıdır?
• Menfaat kim tarafından, ne zaman ve hangi işlem sonucunda elde edilmiştir?
• Şüpheli görünen davranış için masum ve doğrulanabilir alternatif açıklama var mı?

13. Görev, Yer Bakımından Yetki ve Zaman Bakımından Uygulama

13.1. Görevli mahkeme

Görev, iddianamede kullanılan suç adından ibaret değildir; anlatılan fiil ve uygulanması muhtemel yaptırım dikkate alınır. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin E.2021/15789 sayılı kararında internet üzerinden yüksek getiri vaadiyle para toplama eyleminin nitelikli dolandırıcılık oluşturabileceği gerekçesiyle delil değerlendirme görevinin Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğu belirtilmiştir. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin E.2021/24479 sayılı görevsizlik kararı da Yargıtay daireleri arasındaki görevde sevk maddesinden çok iddianame tavsifinin esas olduğunu gösterir.

13.2. Yer bakımından yetki

İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığında emirlerin Borsa İstanbul sistemine ulaşması ve eşleşmesi yer bakımından yetki tartışmasında önem taşır. Yargıtay 5. Ceza Dairesinin E.2016/8614, K.2016/8871 sayılı kararı, işlem bazlı fiiller bakımından Borsa İstanbul’un bulunduğu yeri esas alan önemli bir kaynaktır. Bununla birlikte bütün m.107 dosyalarının her durumda İstanbul’da görülmesi gerektiği sonucu otomatik kurulmamalıdır. Bilgi bazlı suçlarda içeriğin hazırlanması ve yayımlanması, menfaatin elde edilmesi, failin ve yayın kuruluşunun bulunduğu yer ile dijital yayının niteliği ayrıca değerlendirilmelidir. Bağlantılı suçlar ve birden fazla yetkili yer ihtimali de CMK hükümleri çerçevesinde ele alınır.

13.3. Eski ve yeni kanun

Fiil 6362 sayılı Kanun’dan önceki döneme uzanıyorsa 2499 sayılı mülga Kanun ile yeni Kanun arasında unsurlar ve yaptırım bakımından lehe kanun karşılaştırması yapılmalıdır. Karşılaştırma, farklı kanunların lehe parçalarını birleştiren karma bir uygulama şeklinde değil, somut sonuçlar bütün hâlinde değerlendirilerek yapılır.

13.4. Zamanaşımı

Zamanaşımı; suçun hukukî vasfına, cezanın üst sınırına, suç tarihine ve kesilme veya durma nedenlerine göre dosya bazında hesaplanır. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin E.2021/15789, K.2024/3604 sayılı kararında eski Kanun kapsamındaki belirli isnatlar yönünden 12 yıllık olağanüstü zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmiştir. Bu süre güncel m.107 dosyalarına doğrudan taşınamaz.

14. Basın, Sosyal Medya ve İfade Özgürlüğü

14.1. Ekonomi haberciliği ile manipülatif yayın arasındaki sınır

Sermaye piyasasının sağlıklı işlemesi, doğru ve eleştirel bilgi akışını gerektirir. Gazeteciler, akademisyenler ve piyasa yorumcuları şirketleri, fonları ve düzenleyici kurumları eleştirebilir. Sert veya rahatsız edici görüşler de ifade özgürlüğünün koruma alanında olabilir. Bir yayının m.107/2 kapsamında değerlendirilmesinde içeriğin yalan, yanlış veya yanıltıcı olup olmadığı; hangi olgusal temele dayandığı; fiyatı, değeri veya yatırımcı kararını etkileme amacı; failin çıkar ilişkisi ve bu suretle menfaat sağlayıp sağlamadığı araştırılır. Yalnız bir kişi veya şirket hakkında “manipülasyon” tartışması yürütülmesi m.107/2’nin bütün unsurlarını oluşturmaz.

14.2. “Manipülatör” ifadesine ilişkin Yargıtay kararı

Yargıtay 4. Ceza Dairesinin E.2021/9774, K.2023/20467 sayılı kararında “manipülatör” ifadesi, hakaret suçu ve basın özgürlüğü bağlamında değerlendirilmiştir. Karar, haberin bütünü, hedefe yönelmişlik ve eleştiri sınırları bakımından önemlidir. Ancak bu dosyada m.107/2’nin unsurları yargılanmadığından, karardan doğrudan bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı için genel bir beraat standardı çıkarılmamalıdır.

14.3. Unutulma hakkı ve piyasa şeffaflığı

Yargıtayın 16 Kasım 2020 tarihli kanun yararına bozma kararı, geçmiş sermaye piyasası haberleri bakımından kişilik hakları, güncellik ve yatırımcıların bilgi alma yararı arasındaki dengeye ilişkindir. Resmî SPK bültenlerine dayanan, doğru bağlamı koruyan ve yatırımcı bakımından güncel kamusal yararı bulunan içeriklerin erişilebilir kalması gerekebilir. Buna karşılık kişi hakkında süresiz damgalama yaratan, güncelliğini ve bağlamını kaybetmiş yayınlar unutulma hakkı yönünden farklı değerlendirilebilir.

14.4. Finfluencer faaliyetleri

Sosyal medyada genel piyasa yorumu ile yetkiye tabi yatırım danışmanlığı ayrılmalıdır. Takipçiye belirli aracı alması için kişiselleştirilmiş yönlendirme, ücret veya gizli çıkar ilişkisi, önceden alınan pozisyonun takipçilere açıklanmaması ve talep oluştuktan sonra satış yapılması hem sermaye piyasası düzenlemeleri hem de ceza hukuku bakımından risk yaratır. Her dosyada paylaşımın içeriği, hedef kitlesi, sürekliliği, karşılığı ve işlem bağlantısı incelenmelidir.

15. Yatırımcıların Hakları ve Başvuru Yolları

15.1. Belgelerin korunması

Yatırımcılar fon alım ve iade emirlerini, hesap ekstrelerini, işlem dekontlarını, kendilerine sunulan bilgilendirme ve reklam metinlerini, mesajları, risk bildirimlerini ve şikâyet kayıtlarını saklamalıdır. Zarar hesabı, yalnız yatırılan para ile son görünen değer arasındaki farka indirgenmemeli; alım tarihleri, kısmi iadeler, dağıtımlar ve tasfiye ödemeleri dikkate alınmalıdır.

15.2. Doğru merciye başvuru

Başvurulacak merci uyuşmazlığın türüne göre değişir:

15.3. Ceza dosyasına katılma ve tazminat

Fon katılma payı sahibi olmak, her isnat bakımından otomatik olarak ceza muhakemesi anlamında mağdur veya suçtan doğrudan zarar gören sıfatı sağlamayabilir. Katılma talebi isnat edilen suç ve zarar bağlantısına göre değerlendirilir. Ceza davasına katılma ile özel hukukta tazminat talep etme farklı kurumlardır. Ceza mahkûmiyeti zarar görene otomatik ödeme yapılması sonucunu doğurmaz. Koruma tedbirleriyle güvence altına alınan veya müsadere edilen değerlerin hukukî akıbeti ile mağdurun özel hukuk alacağı ayrı kanunî mekanizmalara tabidir.

15.4. “Fon kurtarma” dolandırıcılıkları

Finansal skandalların ardından ikincil bir risk ortaya çıkar: Kendilerini avukat, danışman, kamu görevlisi veya “fon kurtarma uzmanı” olarak tanıtan kişiler, kaybın kısa sürede ve garanti biçimde geri alınacağı vaadiyle peşin ücret isteyebilir. İçeriden bağlantı, gizli liste, kesin geri ödeme, kripto cüzdana ödeme veya resmî kurum adına iletişim iddiaları önemli uyarı işaretleridir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin E.2021/15789, K.2024/3604 sayılı kararı, internet üzerinden borsa yorumu ve yatırımı kısa sürede katlama vaadiyle para toplama iddiasının TCK m.158/1-f kapsamında değerlendirilebileceğini göstermektedir. Benzer biçimde zararı kurtarma vaadinde bilişim sistemleri hilenin aracı olarak kullanılıyorsa nitelikli dolandırıcılık ihtimali gündeme gelebilir. Yatırımcı, hizmet sunan kişinin baro veya yetki kaydını doğrulamalı; resmî kurumlarla yalnız resmî iletişim kanallarından temas kurmalı; garanti sonuç vaadine güvenmemeli ve ödeme öncesinde yazılı sözleşme ile hizmet kapsamını incelemelidir.

16. Uluslararası Karşılaştırmalı Olaylar

Türkiye’deki fon soruşturmasını dünya finans tarihindeki olaylarla karşılaştırmak, ancak benzer risk işaretlerini anlamak için yararlıdır. Bu örnekler, güncel dosyanın aynı hukukî veya ekonomik yapıya sahip olduğunu kanıtlamaz.

16.1. Charles Ponzi

Charles Ponzi, 1920’de olağanüstü kısa sürede yüksek getiri vadeden bir sistem kurdu. İlk yatırımcılara yapılan ödemeler yeni katılanların paralarından karşılandı. Bazı yatırımcıların gerçekten ödeme alması güveni ve yeni para girişini artırdı; para akışı kesilince sistem çöktü. Ponzi’nin adı, gerçek ve sürdürülebilir yatırım kazancı yerine yeni katılımcı parasına dayanan yapıların genel adı hâline geldi. Tarihsel kaynaklarda Ponzi’nin farklı dönemlerde 45 veya 90 gün içinde yüzde 50 getiri vadettiğine ilişkin anlatımlar bulunmaktadır. Bu nedenle tek bir süreyi bütün faaliyet dönemi için tartışmasız veri gibi kullanmamak daha doğrudur.

16.2. Bernard Madoff

Bernard Madoff vakasında sistemin en güçlü unsuru, failin Wall Street’teki itibarıydı. Yatırımcılara olağanüstü derecede istikrarlı getiriler gösterildi; sahte işlem ve hesap kayıtları gerçek yatırım faaliyeti görünümü yarattı. 2008’de nakit talepleri karşılanamayınca sistem çöktü. Madoff suçunu kabul ederek 150 yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Madoff dosyasının önemli dersi yalnız cezanın ağırlığı değildir. Mağdurlara ödeme yapılabilmesi için uzun yıllar boyunca varlık takibi, üçüncü kişilerden geri alma davaları ve dağıtım süreçleri yürütüldü. Ceza hükmü ile zararın fiilen geri kazanılması arasındaki mesafe bu olayda açıkça görülür.

16.3. Allen Stanford

Allen Stanford, Stanford International Bank üzerinden yüksek getirili mevduat sertifikaları sattı. Mahkeme sürecinde milyarlarca dolarlık yatırım dolandırıcılığı tespit edildi; Stanford 110 yıl hapis cezası aldı. Olay, “banka ürünü” görünümü ve kurumsal itibarın yatırımcı güvenini nasıl etkileyebileceğini gösterir.

16.4. OneCoin

OneCoin, kripto para ve teknolojik yenilik söylemini çok katmanlı pazarlama yapısıyla birleştirdi. Dünya çapında milyarlarca dolarlık yatırım toplandı. Bağlantılı kişiler hakkında ABD’de ağır hapis cezaları verilirken kurucu Ruja Ignatova firari kaldı. Sınır aşan para hareketleri, dijital varlık iddiaları ve farklı ülkelerdeki aracılar, soruşturma ve varlık geri kazanımını güçleştirdi.

16.5. Ortak dersler

Bu olayların ortak risk işaretleri şunlardır:

• piyasa koşullarından bağımsız, yüksek ve düzenli getiri vaadi;
• riskin düşük veya yokmuş gibi sunulması;
• yatırım stratejisinin doğrulanamayacak kadar kapalı anlatılması;
• itibar, unvan veya kurumsal görünümün denetimin yerine geçirilmesi;
• bağımsız saklama, değerleme ve denetim mekanizmalarının zayıflığı;
• önceki ödemeler için sürekli yeni para girişine ihtiyaç duyulması.

Türkiye’deki fon dosyasında yapay fiyat, yanıltıcı değerleme veya yeni para girişine bağımlılık iddiaları araştırılabilir. Fakat soruşturma sonuçlanmadan “Ponzi” etiketi kullanmak, birbirinden farklı yapıları özdeşleştirir ve masumiyet karinesini zedeler. Karşılaştırma, hüküm kurmak için değil, hangi soruların sorulması gerektiğini göstermek için yapılmalıdır.

17. Sık Sorulan Sorular

Borsa manipülasyonu ile piyasa dolandırıcılığı aynı şey midir? Günlük dilde büyük ölçüde aynı olguyu ifade eder. Kanunî terim, SPKn m.107’de kullanılan “piyasa dolandırıcılığı”dır.

Bir hissenin hızla yükselmesi manipülasyon olduğunu gösterir mi? Hayır. Hızlı yükseliş inceleme sebebi olabilir; fakat suç için kanundaki işlem veya bilgi fiilleri ile özel amaç ve diğer unsurların delille ispatlanması gerekir.

Bir yatırım fonunun zarar etmesi suç mudur? Hayır. Piyasa riski ve kötü yatırım kararı tek başına suç değildir. Hile, yapay işlem, yanıltıcı bilgi, yetkisiz faaliyet veya amaç dışı varlık kullanımı varsa farklı suçlar gündeme gelebilir.

İşlem bazlı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı arasındaki temel fark nedir? M.107/1 emir, işlem ve hesap hareketlerini; m.107/2 yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi, söylenti, haber, yorum ve raporları konu alır. M.107/2’de menfaat sağlanması tamamlanmış suçun unsurudur.

Sosyal medyada hisse yorumu yapmak suç mudur? Tek başına değildir. İçeriğin yanıltıcı niteliği, etkileme amacı, menfaat, çıkar ilişkisi ve yetkiye tabi yatırım danışmanlığı sınırları somut olayda değerlendirilir.

İşlem bazlı manipülasyonda yatırımcı zararı gerekir mi? Hayır. M.107/1 tehlike suçudur; belirli bir yatırımcının zarar etmesi suçun oluşumu için zorunlu değildir.

SPK inceleme raporu mahkemeyi bağlar mı? Hayır. Önemli teknik delil ve değerlendirmeler içerebilir; ancak mahkeme bütün delilleri serbestçe değerlendirir. Raporun yöntemi ve sonuçları tartışılabilir.

SPK’nın yazılı başvurusu hangi suçlar için muhakeme şartıdır? SPKn m.115 uyarınca m.106 bilgi suistimali ve m.107 piyasa dolandırıcılığı suçları için Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusu muhakeme şartıdır.

Fon tasfiyesinde yatırımcı parasının tamamını alır mı? Bu garanti edilemez. Ödenecek tutar fon varlıklarının satış değerine, borç ve giderlere ve tasfiye usulüne bağlıdır.

Etkin pişmanlık ödemesi yatırımcıya mı yapılır? Hayır. M.107/3 kapsamındaki ödeme Hazineye yapılır; yatırımcı tazminatı değildir.

Yatırımcı zararını kimden talep edebilir? Bu; sözleşme ilişkisi, ihlal edilen görev, kusur, zarar ve nedenselliğe göre değişir. Portföy yönetim şirketi, yatırım kuruluşu, yönetici, saklayıcı veya başka bir aktör bakımından sorumluluk ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

“Fonunuzu kurtaracağız” diyen kişilere güvenilebilir mi? Garanti sonuç veya kesin geri ödeme vaadi ciddi risk işaretidir. Kişinin meslek ve yetki kaydı doğrulanmalı, resmî kanallar kullanılmalı ve ödeme öncesi yazılı sözleşme incelenmelidir.

18. Sonuç

Sermaye piyasasının serbest olması, piyasa katılımcılarının hile, sahtecilik veya manipülasyon yapmakta serbest olduğu anlamına gelmez. Doğru bilgi, mülkiyet hakkı, sözleşmeye bağlılık ve gerçek arz-talep koşullarında fiyat oluşumu piyasa ekonomisinin temelidir. Bu temelleri kasıtlı biçimde bozan davranışlar etkili biçimde soruşturulmalı ve kanunî unsurları ispatlandığında yaptırıma bağlanmalıdır. Bunun karşısında her zarar, fiyat düşüşü veya başarısız fon yönetimi kriminalize edilmemelidir. Yatırımcı aldığı olağan piyasa riskinin; fon yöneticisi ve diğer profesyoneller ise yetkileri, sadakat ve özen yükümlülükleri ile doğru bilgilendirme sorumluluklarının sonuçlarını taşır. Hile veya amaç dışı kullanım varsa artık normal piyasa riskinden değil, muhtemel hak ihlalinden söz edilir.

2026 fon soruşturması; fon yönetimi, pay piyasası işlemleri, değerleme, saklama, aracı kurum gözetimi ve düzenleyici müdahalenin birbirinden kopuk incelenemeyeceğini göstermektedir. Bununla birlikte suç duyurusu, işlem yasağı, tutuklama, tasfiye veya malvarlığı tedbiri kesin hüküm değildir. Ceza sorumluluğu her kişi için fiil, kast, katkı, menfaat ve delil temelinde ayrı kurulmalıdır.

Yatırımcıların korunması da tek bir mekanizmaya bırakılamaz. Fon tasfiyesi, idarî denetim, ceza soruşturması, müsadere ve özel hukuk tazminatı farklı amaçlara sahiptir. Etkili koruma; zamanında gözetim, şeffaf veri, bağımsız teknik inceleme, adil yargılama ve uygulanabilir zarar giderim yollarının birlikte işlemesini gerektirir.

Bıçak; sermaye piyasası suçları, beyaz yaka soruşturmaları, yatırımcı başvuruları, malvarlığı tedbirleri ve karmaşık finansal delillerin analizi alanlarında hem savunma hem de zarar görenlerin haklarının korunması perspektifiyle hukukî destek sunmaktadır. Her dosya, kamuoyundaki genel anlatılardan bağımsız olarak kendi işlem kayıtları, sözleşmeleri, kurumsal belgeleri ve delil zinciri üzerinden değerlendirilmelidir.

Güncelleme Tarihi:  25 Eylül 2026

…

© 2026 Prof. Dr. Vahit Bıçak / Bıçak Hukuk Bürosu – Tüm hakları saklıdır. Bu makale, sayın Prof. Dr. Vahit Bıçak tarafından www.bicakhukuk.com sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.

Referans: Bıçak, Vahit (2026) “Borsa Manipülasyonu Suçu ve Cezası: Piyasa Dolandırıcılığı, Fon Soruşturması ve Yatırımcıların Hakları“, Bıçak Hukuk Bürosu Blogu, https://www.bicakhukuk.com/borsa-manipulasyonu-sucu-ve-cezasi/, s. __., Erişim Tarihi: …,