Yurtdışında bir üniversiteden alınan diplomanın gerçek ve verildiği ülkede geçerli olması, Türkiye’de otomatik olarak denk kabul edileceği anlamına gelmez. Üniversitenin ve gerektiğinde programın Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınması, alınan eğitimin Türkiye’deki bir akademik dereceye eşdeğer bulunması ve diploma sahibinin belirli bir mesleği icra edebilmesi birbirinden farklı hukuki sonuçlardır.

Türkiye’de diploma denkliği; yurtdışında eğitim almış Türk vatandaşları, çifte vatandaşlar, yabancı ülke vatandaşları ve akademik kariyer planlayan kişiler bakımından önemli bir idari süreçtir. Denklik ihtiyacı özellikle tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik ve mimarlık gibi düzenlenmiş mesleklerde önem kazanır. Kamu görevine giriş, akademik kadroya atanma, lisansüstü eğitime devam veya meslek kuruluşuna kayıt sırasında da diploma denkliği talep edilebilir.

Denklik değerlendirmesinde yalnızca diplomanın adına bakılmaz. Üniversitenin hukuki statüsü, programın tanınması, eğitime başlanılan yıl, dünya üniversite sıralamaları, YKS koşulları, ders ve kredi yükü, teorik ve uygulamalı eğitim, öğrenim şekli, öğrencinin ilgili ülkedeki fiilî varlığı ve belgelerin doğrulanabilirliği birlikte incelenebilir. Bu nedenle her başvuru, kişinin eğitim geçmişi ve Türkiye’de ulaşmak istediği akademik veya mesleki sonuç esas alınarak değerlendirilmelidir.

1. Geçerlilik, tanıma, denklik ve meslek icrası aynı şey değildir

Yurtdışı üniversite diplomaları hakkında en sık karşılaşılan sorun, birbiriyle ilişkili fakat farklı sonuçlar doğuran kavramların karıştırılmasıdır.

1.1. Diplomanın verildiği ülkedeki geçerliliği

İlk olarak diplomanın, düzenlendiği ülkenin hukukuna göre yetkili bir yükseköğretim kurumu tarafından verilmiş olması gerekir. Kurumun ilgili ülkede üniversite veya yükseköğretim kurumu statüsünde bulunması, programı yürütmeye ve akademik derece vermeye yetkili olması önem taşır. Bir belgenin apostilli veya diplomatik makamlarca tasdikli olması, belgenin kaynağı ve imzası bakımından güvence sağlayabilir. Ancak apostil, diplomanın Türkiye’de belirli bir akademik dereceye denk olduğunu göstermez.

1.2. Okul ve program tanıma

Tanıma, yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumunun ve gerektiğinde programın yetkili bir yükseköğretim yapısı olarak kabul edilmesidir. Kurum kendi ülkesinde faaliyet gösteriyor olsa bile YÖK’ün tanıma değerlendirmesi ayrıca önem taşır. Üniversitenin tanınması, o kurumun her programından alınan diplomanın otomatik olarak denk kabul edileceği anlamına gelmez. Şube kampüsler, ortak diplomalar, başka ülkelerde yürütülen programlar, uzaktan eğitimler ve franchise modelleri program düzeyinde ayrıca incelenebilir.

1.3. Diploma denkliği

Denklik, tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan alınan ön lisans, lisans veya yüksek lisans diplomasının Türkiye’deki belirli bir alan ve düzeydeki diplomaya eşdeğer olduğunun yetkili makam tarafından tespit edilmesidir. Denklik değerlendirmesinde diploma adı kadar programın içeriği, süresi, kredileri, öğrenme kazanımları, stajları ve uygulamalı eğitimi de önemlidir. Aynı isimdeki iki program, içerikleri farklı olduğu için aynı denklik sonucunu doğurmayabilir.

1.4. Meslek icra yetkisi

Denklik belgesi, her durumda mesleğe doğrudan başlama yetkisi vermez. Diploma denkliğinden sonra ilgili bakanlık, meslek kuruluşu, baro, oda veya başka bir yetkili kurum nezdinde ruhsat, tescil, staj, sınav, çalışma izni ya da üyelik işlemleri gerekebilir. Bu nedenle “Diplomam Türkiye’de geçerli mi?” sorusu, çoğu zaman şu şekilde somutlaştırılmalıdır: Bu diplomayı Türkiye’de hangi amaçla ve hangi meslek veya akademik pozisyon için kullanmak istiyorum?

2. Diploma denkliği hangi durumlarda gerekir?

Denklik ihtiyacı, diplomanın kullanım amacına göre değişir. Aşağıdaki durumlarda denklik belgesi veya tanıma işlemi gündeme gelebilir:

• Türkiye’de düzenlenmiş bir mesleği icra etmek,
• Kamu kurumlarına atanmak,
• Akademik kadrolara başvurmak,
• Türkiye’de lisansüstü eğitime devam etmek,
• Meslek odasına veya meslek kuruluşuna kaydolmak,
• Akademik veya mesleki unvan kullanmak,
• Önceki eğitimin seviyesini resmî olarak belgelendirmek.

Bununla birlikte, her özel sektör işinde mutlaka YÖK denklik belgesi aranacağı söylenemez. Düzenlenmemiş mesleklerde işveren, yabancı diplomayı kendi istihdam kriterleri çerçevesinde kabul edebilir. Buna karşılık mevzuatın belirli diploma, ruhsat veya mesleki yeterlilik aradığı işlerde denklik zorunlu hâle gelebilir. Yabancı ülke vatandaşlarının Türkiye’de çalışabilmesi bakımından diploma denkliği ile çalışma izni de farklı işlemlerdir. Denklik alınması çalışma iznini kendiliğinden sağlamadığı gibi çalışma izni verilmesi de her durumda akademik denklik bulunduğu anlamına gelmez.

3. Yetkili kurumlar ve hukuki çerçeve

Yurtdışında alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının tanıma ve denklik işlemlerindeki temel yetkili kurum Yükseköğretim Kuruludur. Başvurular, YÖK bünyesindeki Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığı üzerinden yürütülür. Başlıca hukuki kaynaklar şunlardır:

• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu,
• Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği,
• Tanıma ve Denklik Başvuru Süreçlerine İlişkin Usul ve Esaslar,
• Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi düzenlemeleri,
• Mesleklere ve uygulamalı eğitimlere ilişkin YÖK kararları,
• Üniversitelerarası Kurulun doktora ve sanatta yeterlik değerlendirmelerine ilişkin düzenlemeleri.

Denklik sisteminde özellikle 15 Mart 2024 ve 24 Mayıs 2024 tarihlerinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Üniversite sıralamaları, YKS şartı ve bazı başvuruların Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi uygulanmadan karara bağlanması bu düzenlemelerle daha görünür hâle gelmiştir. Güncel yönetmelik ve başvuru usulleri YÖK’ün Tanıma ve Denklik Hizmetleri sayfasından takip edilebilir. 

Yurtdışında alınan doktora ve sanatta yeterlik derecelerinin değerlendirilmesi ise Üniversitelerarası Kurulun özel usullerine tabidir. Akademik kadroya atanma, doçentlik başvurusu ve mesleki ruhsatlandırma süreçleri de diploma denkliğinden ayrı değerlendirilmelidir.

4. Kimler denklik başvurusunda bulunabilir?

Yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumunun ön lisans, lisans veya yüksek lisans programından mezun olan Türk vatandaşları denklik başvurusunda bulunabilir. Yabancı ülke vatandaşları da Türkiye’de meslek icra etmek, akademik kariyer yapmak, kamu kurumunda görev almak veya başka bir hukuki gerekliliği karşılamak amacıyla başvurabilir. Çifte vatandaşlık veya Mavi Kart statüsü, başvurunun eğitim ve diploma yönünden incelenmesini ortadan kaldırmaz. Başvuruda kişinin vatandaşlığından çok diplomanın niteliği, eğitim alınan kurum ve program ile belgenin Türkiye’de hangi amaçla kullanılacağı önemlidir. Başvuru, kişinin kendisi veya usulüne uygun şekilde yetkilendirilmiş vekili aracılığıyla yürütülebilir. Ancak vekille temsil, diploma sahibinin yerine akademik değerlendirme yapılması veya kişisel olarak yerine getirilmesi gereken sınav, staj ya da klinik uygulama yükümlülüklerinin devredilmesi anlamına gelmez.

5. Üniversite ve programın tanınması nasıl araştırılır?

Denklik başvurusunun ilk aşaması, eğitim alınan kurumun ve gerektiğinde programın tanınma durumunun araştırılmasıdır. YÖK, bu amaçla Okul Tanıma Bilgi Bankası ve tanıma belgesi hizmetleri sunmaktadır. İncelemede yalnızca üniversitenin adıyla yetinilmemelidir. Şu sorular da cevaplandırılmalıdır:

• Üniversite, eğitim alınan tarihte kendi ülkesinde yetkili miydi?
• İlgili programı yürütme ve diploma verme yetkisi var mıydı?
• Eğitim ana kampüste mi, şube kampüste mi alındı?
• Program başka bir kurum üzerinden mi yürütüldü?
• Ortak veya çift diploma söz konusu mu?
• Eğitim örgün, uzaktan veya hibrit yöntemle mi yapıldı?
• Programın gerekli akreditasyonları bulunuyor muydu?
• Diploma doğrudan üniversite tarafından mı verildi?

Bir eğitim danışmanının, aracı kurumun veya üniversite temsilcisinin “YÖK tarafından tanınmaktadır” şeklindeki açıklaması resmî tanıma kararı yerine geçmez. Üniversiteye kayıt yapılmadan ve önemli mali yükümlülükler üstlenilmeden önce güncel tanıma durumunun resmî kanallardan kontrol edilmesi gerekir. YÖK’ün Okul Tanıma Bilgi Bankası ilk araştırma için kullanılabilir. Sistemde kurumun bulunmaması hâlinde ayrıca resmî tanıma başvurusu gerekebilir.

6. Denklik başvurusu nasıl yapılır?

Denklik süreci genel olarak e-Devlet üzerinden yapılan ön başvuruyla başlar. Başvuru sahibinin durumu ve diploma türüne göre istenen belgeler değişebilmekle birlikte, çoğu başvuruda aşağıdaki belgeler önem taşır:

• Diploma veya geçici mezuniyet belgesi,
• Transkript,
• Diploma eki,
• Pasaport ve kimlik belgeleri,
• Eğitimin alındığı döneme ait giriş-çıkış kayıtları,
• Ders içerikleri,
• Staj ve uygulama belgeleri,
• Tez veya proje bilgileri,
• Bir önceki eğitim düzeyine ilişkin diploma,
• Gerekli tasdikler ve Türkçe tercümeler,
• İsim veya soyadı değişikliğini gösteren belgeler.

Başvuru süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:

• Talebin okul tanıma, mezuniyet tanıma veya diploma denkliği olduğunun belirlenmesi,
• e-Devlet üzerinden ön başvuru yapılması,
• Başvuru ücretinin yatırılması,
• Belgelerin sisteme yüklenmesi ve gerektiğinde asıllarının sunulması,
• Üniversite ve diploma bilgilerinin doğrulanması,
• Dosyanın akademik ve idari incelemeye alınması,
• Gerekirse ilgili akademik komisyondan görüş alınması,
• Doğrudan denklik, SYBS, iade veya ret kararı verilmesi.

Başvuru ücretleri ve belge listeleri zaman içinde değişebileceğinden işlem öncesinde YÖK’ün güncel denklik başvurusu sayfası kontrol edilmelidir.

7. YÖK denklik değerlendirmesinde nelere bakar?

Denklik incelemesi basit bir diploma adı karşılaştırması değildir. Başvurunun özelliklerine göre şu unsurlar değerlendirilebilir:

• Üniversite ve programın tanınma durumuumu,
• Eğitimin seviyesi ve süresi,
• Toplam kredi ve ders yükü,
• Zorunlu ve seçmeli derslerin dağılımı,
• Programın öğrenme kazanımları,
• Teorik ve uygulamalı eğitimin dengesi,
• Klinik eğitim ve zorunlu stajlar,
• Öğretim dili,
• Ölçme ve değerlendirme yöntemi,
• Programın örgün, uzaktan veya hibrit niteliği,
• Başvuru sahibinin eğitim ülkesindeki fiilî bulunma süresi,
• Belgelerin gerçekliği ve doğrulanabilirliği,
• Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir programın bulunması.

Programın adı Türkiye’deki bir lisans veya yüksek lisans programıyla aynı olsa bile ders ve kazanımların yetersiz görülmesi mümkündür. Buna karşılık program adı farklı olmakla birlikte içerik ve akademik seviye yönünden Türkiye’deki belirli bir alana denk kabul edilebilir. Programın Türkiye’de birebir karşılığının bulunmaması da ayrıca değerlendirilir. Böyle durumlarda diplomanın yakın bir alan veya genel bir akademik düzey bakımından tanınması gündeme gelebilir; ancak başvuru sahibinin istediği mesleki sonucu doğurmayabilir.

8. İlk 400, ilk 1000 ve YKS şartı

2024 yılında yapılan düzenlemeler, yurtdışı yükseköğretim diplomalarının denkliğinde dünya üniversite sıralamalarının etkisini artırmıştır. Ancak “ilk 400” ve “ilk 1000” ifadeleri tek başına yeterli değildir. Üniversitenin hangi sıralama kuruluşlarında, hangi yıl ve kaç listede yer aldığı önem taşır.

8.1. İlk 400’de bulunan üniversiteler

Kural olarak, öğrencinin yükseköğrenime başladığı yıl YÖK tarafından kabul edilen dünya üniversite sıralamalarının en az üçünde ilk 400 içinde yer alan bir kurumdan alınan diploma, Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığı bulunması ve kurumun eğitiminin niteliği hakkında tereddüt oluşmaması kaydıyla SYBS uygulanmadan denklik işlemine konu olabilir. Bu kolaylık tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarını da kapsayabilir. Ancak üniversitenin günümüzde ilk 400’de olması tek başına yeterli değildir; kural olarak eğitime başlanan yıldaki sıralama durumu esas alınır. “Doğrudan denklik” ifadesi, belge doğrulaması ve temel uygunluk incelemesi yapılmadan otomatik belge düzenleneceği şeklinde anlaşılmamalıdır. Kurumun tanınması, Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer program bulunması ve dosyanın usulüne uygun olması yine gerekir.

8.2. İlk 1000’de bulunan üniversiteler

YÖK tarafından kabul edilen sıralama kuruluşlarının en az ikisinde ilk 1000’de bulunan üniversitelerden mezuniyet, özellikle YKS şartı bakımından önem taşır. Ancak ilk 1000’de bulunmak her program için otomatik denklik sağlamaz. Tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk gibi programlarda başvuru yapılır; transkript, program içeriği, eğitim süresi ve diğer unsurlar üzerinden bireysel inceleme devam edebilir. Gerekli görülürse SYBS kapsamında sınav, ders veya uygulama yükümlülüğü getirilebilir.

8.3. İlk 1000 dışında kalan üniversiteler ve YKS

Ortaöğrenimini Türkiye’de tamamlayarak yurtdışında tıp, diş hekimliği, eczacılık veya hukuk eğitimi alan kişiler bakımından, üniversitenin gerekli sıralama koşullarını karşılamaması hâlinde ilgili yıldaki YKS başarı sıralaması şartı aranabilir. Bu nedenle şu bilgiler birlikte incelenmelidir:

• Ortaöğrenimin hangi ülkede tamamlandığı,
• Yurtdışındaki üniversiteye kayıt yılı,
• Programın Türkiye’de başarı sıralaması aranan alanlardan olup olmadığı,
• İlgili yıldaki YKS sonucu,
• Üniversitenin kayıt yılındaki dünya sıralaması,
• Kayıt tarihinde yürürlükte bulunan hükümler ve geçiş kuralları.

YÖK’ün 2024 açıklaması, ilk 400’de bulunan kurumlar ile ilk 1000’de bulunan kurumlar arasında SYBS ve YKS bakımından farklı sonuçlar öngörmektedir. YÖK’ün 2024 denklik düzenlemesi açıklaması

9. Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi nedir?

Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi, denklik incelemesinde başvuru sahibinin mezun olduğu programla ilgili temel bilgi, beceri ve kazanımlarının yeterli olup olmadığını belirlemeye yönelik işlemlerin bütünüdür. SYBS yalnızca bir sınav değildir. Dosyanın niteliğine göre şu uygulamalardan biri veya birkaçı kararlaştırılabilir:

• Seviye Tespit Sınavı,
• İlmi Hüviyet Tespiti,
• Eksik derslerin tamamlanması,
• Zorunlu staj yapılması,
• Klinik pratik eğitimi,
• Proje hazırlanması,
• Belirli uygulamaların birlikte tamamlanması.

Bu nedenle “şartlı denklik verildi” şeklindeki genel ifade yerine, başvuru sahibi hakkında hangi SYBS yükümlülüğünün kararlaştırıldığı açıkça belirtilmelidir. SYBS kararı, denklik talebinin reddedildiği anlamına gelmez. Belirlenen yükümlülükler başarıyla tamamlandıktan sonra dosya yeniden değerlendirilerek denklik belgesi düzenlenebilir. Bununla birlikte, verilen yükümlülüğün programdaki gerçek eksikliklerle bağlantılı, gerekçeli ve ölçülü olması gerekir YÖK’ün güncel sınav, ders tamamlama ve klinik uygulama duyuruları Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi bölümünden takip edilebilir.

10. Tıp ve diş hekimliği diplomalarının denkliği

Tıp ve diş hekimliği, doğrudan insan sağlığıyla ilgili düzenlenmiş meslekler olduğundan denklik değerlendirmeleri daha ayrıntılı olabilir. Programın süresi, temel ve klinik dersler, hasta başı uygulamalar, stajlar ve öğrencinin eğitim kurumundaki fiilî bulunma durumu önem taşır. Dosyanın özelliklerine göre Seviye Tespit Sınavı, klinik pratik veya eksik eğitimlerin tamamlanması istenebilir. Diploma denkliği alındıktan sonra Sağlık Bakanlığı nezdindeki tescil, uzmanlık, mecburi hizmet, yabancıların çalışma izni veya diğer mesleki işlemler ayrıca yerine getirilmelidir. Tıp diplomasının denkliği ile yurtdışında alınmış uzmanlık eğitiminin tanınması da farklı süreçlerdir. Lisans düzeyindeki tıp doktorluğu diploması denk kabul edilse bile uzmanlık unvanı için ilgili sağlık mevzuatı uyarınca ayrıca işlem gerekebilir.

11. Eczacılık diplomasının denkliği

Eczacılık programlarında temel bilimler, meslek dersleri, laboratuvar çalışmaları, uygulamalı eğitim ve stajlar değerlendirilir. Program içeriğinde eksiklik bulunması hâlinde ders veya uygulama tamamlama; mesleki yeterliliğin ayrıca belirlenmesi gerektiğinde ilmi hüviyet veya başka bir SYBS uygulaması gündeme gelebilir. Denklik belgesinin alınması, eczane açılması veya mesleğin icrası için gereken bütün şartların sağlandığı anlamına gelmez. Vatandaşlık, meslek kaydı, ruhsatlandırma ve çalışma izinleri ilgili mevzuat uyarınca ayrıca incelenmelidir.

12. Hukuk diplomasının denkliği

Yurtdışında alınan hukuk diploması, farklı bir hukuk sistemine ve farklı zorunlu derslere dayanabilir. Bu nedenle anayasa hukuku, idare hukuku, medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku, ceza hukuku ve usul hukukuna ilişkin içerik farklılıkları denklik değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Hukuk diplomasına denklik verilmesi, kişinin doğrudan avukatlık yapabileceği anlamına gelmez. Avukatlık stajına kabul, baroya kayıt, vatandaşlık ve Avukatlık Kanunu’ndaki diğer koşullar ayrıca değerlendirilir. Hukuk eğitiminin ilk 400 veya ilk 1000 kapsamındaki bir üniversitede alınmış olması YKS ve SYBS yönünden sonuç doğurabilir; ancak kurumun sıralaması kayıt yılına göre ve YÖK’ün kabul ettiği sıralama sistemleri üzerinden kontrol edilmelidir.

13. Öğretmenlik diplomasının denkliği

Öğretmenlik alanında programın alan bilgisi ile öğretmenlik meslek bilgisi birlikte önem taşır. Mezun olunan programın ders içeriği yeterli olsa bile pedagojik formasyon veya öğretmenlik uygulaması bakımından ek koşullar ortaya çıkabilir. Diploma denkliği, Millî Eğitim Bakanlığına atanma veya özel öğretim kurumunda çalışma hakkını kendiliğinden sağlamaz. Atama, alan belirleme, formasyon, sınav ve çalışma izni gibi şartlar ayrıca yerine getirilmelidir.

14. Mühendislik ve mimarlık diplomalarının denkliği

Mühendislik ve mimarlık programlarında matematik ve temel bilim dersleri, mesleki dersler, laboratuvar çalışmaları, tasarım projeleri, stajlar ve programın akreditasyon durumu önem taşıyabilir. Denklik belgesi ile meslek odasına kayıt, imza yetkisi, unvan kullanımı ve yabancıların çalışma izinleri farklı hukuki aşamalardır. Yabancı ülke vatandaşlarının Türkiye’de mühendis veya mimar olarak çalışması hâlinde ilgili meslek mevzuatı ve çalışma izni hükümleri ayrıca uygulanabilir.

15. Klinik psikoloji ve diğer sağlık alanları

Klinik psikoloji, fizyoterapi, hemşirelik, beslenme ve diyetetik gibi alanlarda lisans ve lisansüstü eğitimin hangi mesleki unvanı doğurduğu dikkatle incelenmelidir. Bir yüksek lisans diplomasının akademik olarak tanınması, kişinin lisans eğitiminden bağımsız biçimde düzenlenmiş bir sağlık mesleğini icra etme yetkisi kazandığı anlamına gelmeyebilir. Bu alanlarda temel lisans eğitimi, yüksek lisans programının niteliği, klinik uygulamalar ve sağlık mevzuatındaki meslek tanımları birlikte değerlendirilmelidir.

16. Uzaktan, çevrim içi ve hibrit eğitimlerin denkliği

Uzaktan eğitim yoluyla alınan diplomalar hakkında “hiçbir zaman denklik verilmez” veya “örgün eğitimle tamamen aynıdır” şeklinde kesin genellemeler yapılmamalıdır. Değerlendirmede:

• Üniversite ve programın kendi ülkesindeki tanınma durumu,
• Kalite güvencesi ve akreditasyon,
• Toplam kredi ve program kazanımları,
• Sınavların ve ölçme sisteminin denetlenebilirliği,
• Zorunlu uygulama ve stajlar,
• Programın Türk yükseköğretim sistemindeki karşılığı,
• Eğitimin ne ölçüde çevrim içi yürütüldüğü

önem taşıyabilir. Başlangıçtan itibaren tamamen uzaktan eğitim olarak tasarlanan bir program ile pandemi veya başka bir zorunluluk nedeniyle belirli dönemleri çevrim içi yürütülen örgün program aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Özellikle klinik ve uygulamalı eğitim gerektiren programlarda, çevrim içi eğitimin mesleki kazanımları sağlayıp sağlamadığı ayrıca incelenir. Öğrencinin eğitim ülkesinde fiilen bulunmaması, yalnızca sınavlar için kısa sürelerle seyahat etmesi veya eğitimin gerçekte yetkisiz bir aracı kurum üzerinden yürütülmesi denklik bakımından risk oluşturabilir.

17. Yüksek lisans diplomasının denkliği

Yurtdışında alınan yüksek lisans diploması; Türkiye’de doktora başvurusu, akademik kadro, kamu görevi veya belirli bir mesleki unvan bakımından kullanılacaksa denklik veya tanıma işlemi gerekebilir. İncelemede yüksek lisans programının:

• Tezli veya tezsiz oluşu,
• Eğitim süresi ve kredi yükü,
• Kabul koşulları,
• Derslerin alanla ilişkisi,
• Araştırma ve metodoloji içeriği,
• Önceki lisans eğitimiyle bağlantısı

değerlendirilebilir. Her yabancı yüksek lisans derecesinin Türkiye’de aynı adla mesleki unvan yaratacağı varsayılmamalıdır. Özellikle hukuk, eğitim ve sağlık alanlarında akademik derece ile düzenlenmiş mesleki yetki birbirinden ayrılmalıdır.

18. Doktora ve sanatta yeterlik derecelerinin denkliği

Yurtdışında alınan doktora ve sanatta yeterlik derecelerinin değerlendirilmesi, ön lisans, lisans ve yüksek lisans için yürütülen YÖK denklik sürecinden farklıdır. Bu dereceler bakımından temel yetkili kurum Üniversitelerarası Kuruldur. Değerlendirmede programın süresi, kabul koşulları, bilim alanı, dersler, yeterlik aşaması, tez çalışması ve önceki akademik dereceler önem taşıyabilir. Yüksek lisans yapılmadan doğrudan veya bütünleşik doktora programına kabul edilen kişiler bakımından programın yapısı ayrıca incelenebilir. Doktora denkliği:

• Doçentlik unvanı kazanılması,
• Akademik kadroya atanma,
• Profesörlük değerlendirmesi,
• Belirli bir mesleği icra etme

ile aynı işlem değildir. Doktora derecesi denk kabul edilse bile doçentlik ve akademik atama için ilgili mevzuattaki diğer koşullar yerine getirilmelidir. Güncel başvuru ve değerlendirme esasları Üniversitelerarası Kurul üzerinden kontrol edilmelidir.

19. Belge doğrulama ve sahtecilik iddiaları

YÖK, başvuru sırasında sunulan diploma, transkript ve diğer belgelerin gerçekliğini mezun olunan üniversite veya ilgili ülkenin yetkili makamlarından araştırabilir. Üniversitenin bilgi talebine cevap vermemesi veya belgenin elektronik olarak doğrulanamaması süreci uzatabilir. Apostil, tasdik veya noter onayı belgenin akademik içeriğinin doğru olduğunu ya da denklik koşullarını sağladığını göstermez. Tercümenin diploma ve transkriptteki alan, derece, kredi, tarih ve unvan bilgilerini doğru yansıtması gerekir. İsim veya soyadı değişiklikleri resmî belgelerle açıklanmalıdır. Belgelerde tahrifat, başkasına ait belge kullanılması veya gerçeğe aykırı bilgi sunulması tespit edilirse denklik işlemi yapılmayabilir. Olayın niteliğine göre Cumhuriyet başsavcılığına bildirim ve ceza soruşturması da gündeme gelebilir. Belge hakkındaki her tereddüt sahtecilik anlamına gelmez. Yazım farklılıkları, tercüme hataları, ülkelerin farklı diploma sistemleri veya üniversitenin geç cevap vermesi de doğrulama problemi yaratabilir. Bu nedenle idari tereddüt ile ceza hukuku anlamındaki sahtecilik iddiası birbirinden ayrılmalıdır.

20. Başvuru sonucunda hangi kararlar verilebilir?

Denklik başvurusu sonunda genel olarak dört farklı sonuçla karşılaşılabilir:

20.1. Doğrudan denklik

Diploma, Türkiye’de belirli bir alan ve düzeydeki diplomaya eşdeğer kabul edilerek denklik belgesi düzenlenir.

20.2. SYBS uygulanması

Programın bazı kazanımlarında eksiklik veya tereddüt tespit edilirse sınav, ders tamamlama, staj, klinik pratik, proje veya ilmi hüviyet yükümlülüğü getirilebilir.

20.3. Başvurunun iadesi veya işlemden kaldırılması

Eksik belge, başvuru koşullarının karşılanmaması veya talebin ilgili işlem türüne uygun olmaması nedeniyle dosya esasa girilmeden iade edilebilir. Bu sonuç, esastan ret kararıyla aynı değildir.

20.4. Denklik talebinin reddi

Kurum veya programın tanınmaması, eğitimin yetersiz bulunması, YKS koşulunun sağlanmaması, öğrenim şekli, belgenin doğrulanamaması veya mevzuattaki başka bir ret nedeninin gerçekleşmesi hâlinde talep reddedilebilir. Kararın hukuki sonucu ve başvurulabilecek yol, kararın başlığından çok gerekçesine göre belirlenmelidir.

21. Yeniden inceleme, itiraz ve idari dava

Denklik talebinin reddedilmesi veya ölçüsüz olduğu düşünülen bir SYBS yükümlülüğü getirilmesi hâlinde öncelikle kararın gerekçesi ve tebliğ tarihi incelenmelidir. YÖK’e yeniden inceleme veya itiraz başvurusu yapılabilir. Bu başvuruda yalnızca kararın değiştirilmesi talep edilmemeli; somut hata ve hukuka aykırılıklar gösterilmelidir. Örneğin:

• Yanlış kayıt yılının esas alınması,
• Üniversite sıralamasının hatalı belirlenmesi,
• Programın veya kampüsün yanlış değerlendirilmesi,
• Transkriptteki derslerin dikkate alınmaması,
• Klinik veya staj saatlerinin yanlış hesaplanması,
• YKS şartının kişiye uygulanmaması gerektiği hâlde uygulanması,
• Benzer dosyalardan gerekçesiz şekilde farklı karar verilmesi,
• Kararın yeterli ve denetlenebilir gerekçe içermemesi

itiraz konusu yapılabilir. YÖK kararı kesin ve icrai bir idari işlem niteliğindeyse idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca özel bir süre bulunmayan hâllerde genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gündür. Ancak YÖK’e yapılan idari başvurunun dava süresini durdurup durdurmadığı, başvurunun zamanı ve niteliği somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir. YÖK’e itiraz edilmesi her durumda dava açmanın zorunlu ön şartı değildir. Buna karşılık idari başvurunun yanlış zamanda yapılması, dava süresinin geçirilmesine yol açabilir.

İptal davasında mahkeme, idarenin yerine geçerek akademik denklik kararı vermez; işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğunu denetler. Akademik ve teknik değerlendirmelerde YÖK’ün takdir alanı bulunmakla birlikte bu takdir:

• Eşitlik,
• Ölçülülük,
• Hukuki güvenlik,
• Belirlilik,
• Nesnellik,
• Gerekçeli karar,
• Aynı durumdaki kişilere tutarlı uygulama

ilkelerine uygun kullanılmalıdır. Kararın uygulanması başvuru sahibinin akademik veya mesleki kariyerinde telafisi güç zararlara yol açacaksa, iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Bunun için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşullarının birlikte gösterilmesi gerekir.

22. Üniversiteye kayıt olmadan önce denklik araştırması

Denklik sorunlarının önemli bir kısmı mezuniyetten sonra değil, yurtdışındaki üniversiteye kayıt yapılırken başlamaktadır. Bu nedenle önleyici değerlendirme büyük önem taşır. Kayıttan önce şu hususlar araştırılmalıdır:

• Üniversitenin ve programın YÖK tarafından tanınıp tanınmadığı,
• Üniversitenin kayıt yılındaki dünya sıralaması,
• Program için YKS başarı sıralaması gerekip gerekmediği,
• Eğitimin ana kampüste mi başka bir ülkedeki merkezde mi yürütüleceği,
• Programın örgün, uzaktan veya hibrit niteliği,
• Eğitim süresi ve kredi yükü,
• Klinik, laboratuvar ve staj olanakları,
• Mezuniyet sonrasında Türkiye’de hedeflenen meslek,
• Denklik dışında mesleki ruhsat veya kayıt gerekip gerekmediği.

Üniversitenin bugünkü sıralaması, öğrencinin kayıt olacağı veya daha önce kayıt olduğu yıldaki sıralamanın yerine geçmeyebilir. Eğitim danışmanlarının sözlü veya yazılı güvenceleri de YÖK’ü bağlamaz.

23. Sık yapılan hatalar

Denklik sürecinde sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• Üniversitenin tanınmasını diploma denkliğiyle aynı görmek,
• Apostilli diplomanın otomatik olarak denk olduğunu sanmak,
• Üniversitenin mevcut sıralamasına bakıp kayıt yılını gözden kaçırmak,
• İlk 1000’deki her üniversitenin otomatik denklik sağlayacağını düşünmek,
• YKS ve başarı sıralaması şartlarını araştırmadan programa kayıt yaptırmak,
• Şube kampüs veya ortak diploma yapısını incelememek,
• Eksik ya da çelişkili tercümeler sunmak,
• Uzaktan eğitimin niteliğini ve sınav sistemini açıklayamamak,
• Staj ve klinik uygulama belgelerini sunmamak,
• SYBS kararını doğrudan ret kararı sanmak,
• Denklik belgesiyle mesleki ruhsatı aynı kabul etmek,
• Ret kararının tebliğinden sonra dava süresini kaçırmak.

24. Bıçak Hukuk’un sağlayabileceği hukuki destek

Diploma denkliği, başvuru belgelerinin toplanmasından ibaret olmayıp yükseköğretim, idare, meslek ve bazı durumlarda ceza hukuku boyutları taşıyan bir süreçtir. Bıçak Hukuk Bürosu somut olayın özelliklerine göre şu konularda hukuki destek sağlayabilir:

• Başvuru öncesinde tanıma ve denklik risklerinin belirlenmesi,
• Üniversite, program, kayıt yılı ve sıralama kriterlerinin incelenmesi,
• YKS şartının kişiye uygulanıp uygulanmayacağının değerlendirilmesi,
• Diploma, transkript ve tercümelerin hukuki yönden kontrolü,
• YÖK ve ÜAK başvurularının hazırlanması ve takibi,
• SYBS kararlarının gerekçe ve ölçülülük yönünden incelenmesi,
• Yeniden inceleme ve itiraz dilekçelerinin hazırlanması,
• Denklik ret kararlarına karşı iptal davası açılması,
• Yürütmenin durdurulması taleplerinin hazırlanması,
• Belge doğrulama ve sahtecilik iddialarından doğan süreçlerin yürütülmesi.

Hukuki destek, yetkili akademik makamın yerine geçmez ve belirli bir denklik sonucunu garanti etmez. Ancak doğru başvuru türünün belirlenmesi, kayıt yılına uygulanacak kuralların tespiti, belgelerin eksiksiz sunulması ve hukuka aykırı kararlara süresinde başvurulması hak kaybı riskini azaltabilir.

25. Sıkça sorulan sorular

25.1. Yurtdışındaki her üniversite diploması Türkiye’de geçerli midir?

Hayır. Diplomanın gerçek ve verildiği ülkede geçerli olması, Türkiye’de otomatik olarak denk kabul edilmesini sağlamaz. Kurum, program ve eğitimin içeriği ayrıca değerlendirilir.

25.2. Tanıma ile denklik arasındaki fark nedir?

Tanıma, kurumun veya programın akademik derece vermeye yetkili bir yapı olarak kabul edilmesidir. Denklik ise alınan diplomanın Türkiye’deki belirli bir alan ve düzeye eşdeğer olduğunun tespitidir.

25.3. Üniversitemin YÖK tarafından tanındığını nasıl öğrenebilirim?

YÖK’ün Okul Tanıma Bilgi Bankası kullanılabilir. Şube kampüs, ortak program veya uzaktan eğitim söz konusuysa yalnız üniversite adına bakmak yeterli olmayabilir.

25.4. Özel sektörde çalışmak için denklik zorunlu mudur?

Her iş için zorunlu değildir. Ancak düzenlenmiş mesleklerde, kamu görevlerinde veya mevzuatın belirli diploma şartı aradığı pozisyonlarda denklik gerekebilir.

25.5. İlk 400’deki üniversitelerden alınan diplomalara doğrudan denklik verilir mi?

Kayıt yılında YÖK’ün kabul ettiği sıralamaların en az üçünde ilk 400’de bulunan kurumlardan alınan diplomalar, diğer koşullar da sağlanıyorsa SYBS uygulanmadan denklik işlemine konu olabilir. Bu, belge ve uygunluk incelemesi yapılmayacağı anlamına gelmez.

25.6. İlk 1000’de bulunmak ne sağlar?

İlk 1000, özellikle YKS şartı bakımından sonuç doğurur. Ancak tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk dâhil olmak üzere başvurunun bireysel değerlendirilmesi devam edebilir.

25.7. YKS şartı kimler için aranır?

Özellikle ortaöğrenimini Türkiye’de tamamlayan ve sıralama koşullarını karşılamayan bir yurtdışı üniversitesinin tıp, diş hekimliği, eczacılık veya hukuk programına kayıt yaptıran kişiler bakımından YKS başarı sıralaması gündeme gelebilir.

25.8. Online üniversite diplomasına denklik verilir mi?

Programın tanınması, akreditasyonu, kredi ve kazanımları, sınav sistemi, uygulamalı eğitimleri ve Türk yükseköğretim sistemindeki karşılığı birlikte değerlendirilir. Her çevrim içi program için aynı sonuç verilmez.

25.9. SYBS nedir?

SYBS; sınav, ilmi hüviyet, ders tamamlama, staj, klinik pratik veya proje gibi yeterlilik belirleme uygulamalarının genel adıdır.

25.10. Doktora denkliği için hangi kurum yetkilidir?

Yurtdışında alınan doktora ve sanatta yeterlik derecelerinin değerlendirilmesi Üniversitelerarası Kurulun görev alanındadır.

25.11. Denklik talebi reddedilirse ne yapılabilir?

Kararın gerekçesi ve tebliğ tarihi incelenerek YÖK’e yeniden inceleme başvurusu yapılabilir veya şartları varsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

25.12. İptal davası açma süresi ne kadardır?

Özel bir süre bulunmadığında genel dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gündür. İdari başvuru yapılacaksa bunun dava süresine etkisi ayrıca hesaplanmalıdır.

26. Sonuç

Yurtdışında alınan bir üniversite diplomasının Türkiye’de kullanılabilmesi, tek aşamalı ve otomatik bir işlem değildir. Üniversitenin ve programın tanınması, diplomanın belirli bir akademik düzeye denk kabul edilmesi ve kişinin hedeflediği mesleği icra koşullarını sağlaması ayrı ayrı incelenmelidir.

Başvuru sonucunu; eğitim alınan ülke, üniversite ve program, kayıt yılı, üniversitenin ilgili yıldaki sıralaması, YKS durumu, eğitimin örgün veya uzaktan niteliği, ders içerikleri, stajlar ve başvurunun amacı etkileyebilir. Denklik başvurusu yapılmışsa YÖK kararının gerekçesi ve tebliğ tarihi de izlenecek hukuki yol açısından belirleyicidir.

Yurtdışında eğitim almayı planlayanların programa kayıt yaptırmadan önce, mezunların ise başvuru veya dava sürecine başlamadan önce kişisel durumlarını ve belgelerini birlikte değerlendirmeleri önem taşır. Denklik başvurusunun hazırlanması, SYBS kararının incelenmesi, ret kararına itiraz edilmesi veya idari dava açılması konusunda Bıçak Hukuk Bürosundan hukuki destek alınabilir.