1. Giriş – 12. Yargı Paketi Nedir, Neden Gündemdir?

Türkiye’de yargı sistemine ilişkin reform tartışmaları uzun süredir ceza hukuku ve infaz düzenlemeleri etrafında şekillenmektedir. Buna karşılık, hukuk yargılamalarının kronik biçimde uzaması, mülkiyet hakkının yargılama süresi boyunca fiilen zayıflaması ve usul hukukundan kaynaklanan yapısal sorunlar, çoğu zaman kamuoyunun ikincil gündemi hâline gelmektedir. Oysa adil yargılanma hakkının yalnızca “doğru karar” ile değil, aynı zamanda makul sürede verilen karar ile anlam kazandığı açıktır. 12. Yargı Paketi, tam da bu noktada, ceza ve infaz hukukuna odaklanan önceki düzenlemelerden bilinçli biçimde ayrılan bir yenilik yaklaşımı ortaya koymaktadır. Paket; hukuk yargılamalarının hızlandırılması, mülkiyet hakkının daha etkin korunması, tebligat kaynaklı gecikmelerin azaltılması, avukatların bilgi ve belgeye erişiminin kolaylaştırılması ve noterlik hizmetlerinin yeniden yapılandırılması gibi başlıklar etrafında şekillenmektedir. Bu yönüyle 12. Yargı Paketi, bir “af” veya “ceza indirimi” düzenlemesi değil; usul hukuku merkezli, teknik ve yapısal bir reform girişimi olarak değerlendirilmelidir.

Henüz taslak metni kamuoyuna açıklanmamış olmakla birlikte, Adalet Bakanlığı tarafından yapılan açıklamalar ve reformun hedeflediği alanlar dikkate alındığında, 12. Yargı Paketi’nin esas amacının, yargılamaların neden uzadığı sorusuna kurumsal ve sistematik bir yanıt üretmek olduğu görülmektedir. Bu yazı; paketi tekil maddeler üzerinden olduğu kadar;  amaç, yönelim ve hukuki sonuçlar çerçevesinde de ele alan güncellenebilir bir analiz sunmayı amaçlamaktadır.

2. 12. Yargı Paketi’nin Reform Mantığı

12. Yargı Paketi’ni doğru okumak için, öncelikle bu paketin ne olmadığı hususunun netleştirilmesi gerekir. Kamuoyunda sıkça dile getirilen beklentilerin aksine, bu paket ceza hukukuna, infaz rejimine, tutukluluk sürelerine veya genel af benzeri düzenlemelere yönelik değildir. Bu durum bir eksiklikten ziyade, bilinçli bir reform tercihini yansıtmaktadır. Son yıllarda ceza adalet sistemine ilişkin yapılan düzenlemeler, büyük ölçüde ceza miktarları, infaz oranları ve tutukluluk rejimi etrafında şekillenmiştir. Buna karşılık, hukuk yargılamalarında yaşanan gecikmeler; mülkiyet hakkı ihlalleri, icra süreçlerinin etkisizliği ve tebligat kaynaklı usul sorunları, yapısal niteliklerine rağmen aynı ölçüde reform gündemine taşınmamıştır. 12. Yargı Paketi, bu dengesizliği gidermeyi hedefleyen bir yaklaşım sergilemektedir.

Paketin yenilikçi mantığı üç temel eksen üzerine kuruludur. Birincisi, yargılamanın yönetimidir. Hukuk yargılamalarında sürecin uzamasına neden olan usulî alışkanlıklar, dosya yönetimi sorunları ve tebligat pratikleri, yalnızca bireysel hâkim tercihlerine bırakılamayacak kadar sistematik bir sorun alanı oluşturmaktadır. İkincisi, hakların yargılama süresince korunmasıdır. Mülkiyet hakkı başta olmak üzere, birçok temel hak, davanın sonunda verilen karar kadar, dava süresince maruz kalınan gecikmelerden de etkilenmektedir. Üçüncüsü ise, hukuk uygulayıcılarının rolünün güçlendirilmesidir. Avukatların bilgi ve belgeye etkin erişimi ile noterlik sisteminin işleyişi, adil yargılanma hakkının pratikte hayata geçirilmesi bakımından kritik öneme sahiptir.

Bu çerçevede 12. Yargı Paketi, ceza adaletine ilişkin toplumsal tartışmalardan bilinçli biçimde uzak durarak, daha teknik ancak uzun vadede daha kalıcı etkiler doğurabilecek bir alana odaklanmaktadır. Yazının ilerleyen bölümlerinde, bu reform mantığının hukuk yargılamalarının süresi, mülkiyet hakkı, tebligat sistemi, avukatlık mesleği ve icra hukuku üzerindeki muhtemel etkileri ayrıntılı biçimde ele alınacaktır.

3. Hukuk Yargılamalarının Makul Sürede Tamamlanması

Hukuk yargılamalarının makul sürede tamamlanması, adil yargılanma hakkının asli unsurlarından biridir. Yargılamanın sonunda verilen kararın hukuka uygun olması kadar, bu kararın ne kadar sürede verildiği de bireylerin temel hak ve özgürlükleri bakımından belirleyici bir rol oynamaktadır. Türkiye’de hukuk yargılamalarına ilişkin en temel yapısal sorunlardan biri, davaların uzun yıllara yayılan bir zaman dilimi içinde sonuçlanmasıdır. Bu durum, yalnızca yargı sistemine duyulan güveni zedelemekle kalmamakta; mülkiyet hakkı, sözleşme serbestisi ve ekonomik hayatın istikrarı üzerinde de doğrudan etkiler doğurmaktadır.

3.1. Mevcut Uygulamada Yargılamayı Uzatan Faktörler

Hukuk yargılamalarının uzamasına yol açan nedenler, münferit uygulama hatalarından ziyade sistematik ve tekrar eden sorun alanları etrafında toplanmaktadır. Tebligat işlemlerindeki gecikmeler ve usulsüzlük iddiaları, duruşmalar arasında uzun zaman aralıklarının oluşması, bilirkişi raporlarının geç hazırlanması veya yetersiz raporlar nedeniyle ek rapor talepleri, keşif süreçlerinin gereğinden fazla uzaması ve dosya yönetimine ilişkin kurumsal eksiklikler bu sorunların başında gelmektedir. Bu faktörler, çoğu zaman tek başına değil, birbirini besleyen bir zincir hâlinde yargılamanın bütününü yavaşlatmaktadır. Buna ek olarak, usul hukukunun taraflara tanıdığı bazı imkânların, hakkın kötüye kullanılması niteliğine varan biçimde yargılamayı uzatacak şekilde işletilmesi de uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur. Mevcut sistemde, yargılamanın makul sürede tamamlanmasını güvence altına alan normatif hedefler bulunmakla birlikte, bu hedefleri etkin biçimde hayata geçirecek yapısal araçların yeterince geliştirilemediği görülmektedir.

3.2. Makul Süre İhlallerinin Yapısal Niteliği

Hukuk yargılamalarındaki gecikmeler, bireysel hatalarla açıklanamayacak ölçüde yaygın ve süreklidir. Bu durum, makul süre ihlallerinin yapısal bir sorun niteliği taşıdığını göstermektedir. Yargılamanın uzun sürmesi, yalnızca davanın taraflarını değil; aynı zamanda yargı sisteminin bütünü üzerinde bir yük oluşturmakta ve yeni davaların da daha yavaş ilerlemesine neden olmaktadır. Makul sürede yargılanma hakkının ihlali, çoğu zaman kararın içeriğinden bağımsız olarak, başlı başına bir hak ihlali sonucunu doğurmaktadır. Özellikle ekonomik değeri yüksek uyuşmazlıklarda veya mülkiyet hakkını doğrudan etkileyen davalarda, yargılamanın uzaması fiilen telafisi güç veya imkânsız sonuçlar yaratabilmektedir. Bu nedenle makul süre meselesi, yalnızca usule ilişkin bir teknik sorun değil; hakların etkin korunmasıyla doğrudan bağlantılı anayasal bir mesele olarak ele alınmalıdır.

4. Reformdan Beklenen Genel Yaklaşım

12. Yargı Paketi çerçevesinde hukuk yargılamalarının makul sürede tamamlanmasına ilişkin beklenti, tek tek usul hükümlerinin değiştirilmesinden ziyade, yargılamanın bütününe yönelik bir yönetim anlayışının geliştirilmesidir. Reformdan beklenen temel yönelim, yargılamayı uzatan yapısal faktörlerin tespiti ve bu faktörlere karşı önleyici ve hızlandırıcı mekanizmaların kurulmasıdır. Bu kapsamda, tebligat süreçlerinin sadeleştirilmesi ve dijitalleştirilmesi, dosya yönetiminin daha etkin hâle getirilmesi, yargılamayı gereksiz yere uzatan usulî işlemlerin sınırlandırılması ve yargılamanın makul sürede tamamlanmasını esas alan bir yaklaşımın kurumsallaştırılması önem taşımaktadır. Ancak bu tür düzenlemelerin, hak arama özgürlüğünü ve savunma hakkını zedelemeyecek bir denge içinde hayata geçirilmesi gerekmektedir.

5. Risk Alanları

Hukuk yargılamalarını hızlandırma amacıyla yapılacak düzenlemelerin, salt “hız” odaklı bir anlayışla ele alınması hâlinde yeni sorun alanları doğması mümkündür. Usulî güvencelerin zayıflatılması, tarafların kendilerini yeterince ifade edememesi veya yargılamanın maddi gerçeğe ulaşma işlevinin zarar görmesi, hızlandırma politikalarının en önemli riskleri arasında yer almaktadır. Bu nedenle reform sürecinde, makul süre ile adil yargılanma hakkının diğer unsurları arasında ölçülü ve dengeli bir ilişki kurulması zorunludur.

📌 Güncelleme Alanı

Bu bölüm, 12. Yargı Paketi’ne ilişkin taslak metnin kamuoyuna açıklanması, TBMM’ye sunulması, kanunlaşma süreci ve Resmî Gazete’de yayımlanması aşamalarında, öngörülen düzenlemelerin bu başlık altındaki sorunlara ne ölçüde yanıt verdiği değerlendirilerek güncellenecektir.

6. Mülkiyet Hakkı Ve Yargı Süresi İlişkisi

Hukuk yargılamalarının süresi ile mülkiyet hakkı arasındaki ilişki, çoğu zaman yalnızca dolaylı bir bağlantı olarak ele alınmaktadır. Oysa mülkiyet hakkı, yalnızca maddi varlık üzerinde tasarruf yetkisini değil, bu yetkinin ne kadar sürede ve hangi koşullarda kullanılabildiğini de kapsayan çok boyutlu bir temel haktır. Yargılamaların uzun sürmesi, özellikle mülkiyet hakkını doğrudan ilgilendiren uyuşmazlıklarda, kararın içeriğinden bağımsız olarak dahi ciddi hak ihlallerine yol açabilmektedir.

6.1. Mülkiyet Hakkının Zamansal Boyutu

Mülkiyet hakkı, klasik anlamda bir “sonuç hakkı” olarak değil, süreç boyunca korunması gereken bir hak olarak değerlendirilmelidir. Bir taşınmazın kullanılamaması, bir alacağın tahsil edilememesi ya da bir ticari faaliyetin dava süresince askıda kalması, yargılamanın sonunda lehe karar verilmiş olsa dahi, mülkiyet hakkının fiilen zayıflamasına neden olabilmektedir. Bu nedenle yargılama süresi, mülkiyet hakkının etkinliği bakımından belirleyici bir unsur hâline gelmektedir. Uzayan yargılamalar, mülkiyet hakkını yalnızca geçici olarak sınırlamakla kalmamakta; bazı durumlarda hakkın ekonomik değerini geri döndürülemez biçimde azaltmaktadır. Özellikle yüksek enflasyon ortamında, uzun süren alacak davaları veya icra süreçleri, alacaklının lehine verilen kararın fiilî değerini önemli ölçüde aşındırabilmektedir. Bu durum, mülkiyet hakkının zamansal boyutunun, hukuki değerlendirmelerde daha görünür hâle getirilmesini zorunlu kılmaktadır.

6.2. Uzayan Yargılamanın Fiilî Mülksüzleştirme Etkisi

Yargılamaların makul sürede tamamlanmaması, bazı hâllerde doğrudan doğruya fiilî mülksüzleştirme sonucunu doğurabilmektedir. Özellikle ihtilaflı taşınmazların uzun yıllar boyunca atıl kalması, işletmelerin dava süresince faaliyetlerini sürdürememesi veya alacakların tahsil edilememesi, mülkiyet hakkının özüne dokunan sonuçlar yaratmaktadır. Bu tür durumlarda, yargılamanın sonunda verilen karar, hakkın etkin kullanımını yeniden tesis etmekte yetersiz kalabilmektedir. Fiilî mülksüzleştirme etkisi, yalnızca bireysel mülkiyet haklarını değil, ekonomik hayatın genel işleyişini de olumsuz etkilemektedir. Hukuki belirsizliğin uzun süre devam etmesi, yatırım kararlarının ertelenmesine, ticari ilişkilerin zayıflamasına ve taraflar arasında uzun vadeli güven kaybına yol açmaktadır. Bu yönüyle mülkiyet hakkının korunması, yalnızca bireysel bir hak meselesi değil; aynı zamanda ekonomik istikrar ve hukuki güvenlik sorunu olarak ele alınmalıdır.

6.3. İcra, Tedbir ve Haciz Süreçleriyle Bağlantı

Mülkiyet hakkı ile yargı süresi arasındaki ilişkinin en somut şekilde ortaya çıktığı alanlardan biri, icra, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz süreçleridir. Bu süreçlerde yaşanan gecikmeler veya dengenin doğru kurulamaması, bir yandan alacaklının mülkiyet hakkını zayıflatırken, diğer yandan borçlunun da ölçüsüz müdahalelere maruz kalmasına neden olabilmektedir. Dolayısıyla sorun, yalnızca “daha hızlı icra” meselesi değil; haklar arasında adil bir denge kurulması meselesidir. Uzayan icra süreçleri, alacaklının lehine verilen yargı kararının fiilen etkisiz hâle gelmesine yol açarken, tedbir ve haciz kararlarının uzun süre devam etmesi de borçlunun mülkiyet hakkı üzerinde ağır sonuçlar doğurabilmektedir. Bu nedenle mülkiyet hakkının etkin korunması, yargılamanın hızlandırılması ile birlikte, icra ve tedbir mekanizmalarının ölçülülük ve orantılılık ilkeleri çerçevesinde yeniden değerlendirilmesini gerektirmektedir.

12. Yargı Paketi kapsamında mülkiyet hakkına ilişkin beklenti, yargılama süresi boyunca hakların fiilen korunmasını sağlayacak, icra ve geçici hukuki koruma tedbirlerini daha dengeli ve öngörülebilir hâle getirecek bir yaklaşımın benimsenmesidir. Bu yaklaşımın hayata geçirilmesi, mülkiyet hakkının yalnızca karar anında değil, yargılamanın tamamı boyunca korunmasına katkı sağlayacaktır.

📌 Güncelleme Alanı

Bu bölüm, 12. Yargı Paketi kapsamında icra hukukuna, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz mekanizmalarına ilişkin yeni düzenlemelerin kamuoyuna açıklanması ve yasalaşması hâlinde, söz konusu düzenlemelerin mülkiyet hakkı üzerindeki etkileri dikkate alınarak güncellenecektir.

7. Tebligat Sorunu ve Elektronik Tebligat Reformu

Hukuk yargılamalarının uzamasında en belirleyici yapısal sorunlardan biri tebligat süreçleridir. Tebligat, yargılamanın teknik bir aşaması olarak görülse de, fiiliyatta davanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar tüm süreci doğrudan etkileyen bir işlev üstlenmektedir. Tarafların yargılamadan haberdar edilmesi, savunma hakkının etkin kullanımı ve usul ekonomisinin sağlanması, büyük ölçüde tebligatın doğru, zamanında ve öngörülebilir şekilde yapılmasına bağlıdır.

7.1. Tebligatın Yargılamayı Uzatan Yapısal Rolü

Mevcut uygulamada tebligat işlemleri, yalnızca gecikmelere değil, aynı zamanda yargılamanın sil baştan ilerlemesine yol açan usulsüzlük tartışmalarına da zemin hazırlamaktadır. Yanlış adres tespiti, tebliğ evrakının muhataba fiilen ulaşmaması, şekli eksiklikler ve bunlara bağlı itirazlar, çoğu davada yargılamanın aylar hatta yıllar boyunca ilerleyememesine neden olmaktadır. Bu durum, tebligatın yargılamayı başlatan ve sürdüren asli bir mekanizma olmaktan çıkarak, yargılamayı kilitleyen bir unsur hâline gelmesine yol açmaktadır. Tebligata ilişkin sorunlar, yalnızca ilk tebliğ aşamasıyla sınırlı değildir. Ara kararlar, bilirkişi raporları, duruşma günleri ve gerekçeli kararların tebliği aşamalarında yaşanan gecikmeler, yargılamanın bütününde zincirleme bir yavaşlama etkisi yaratmaktadır. Bu nedenle tebligat sorunu, münferit uygulama hatalarıyla açıklanamayacak ölçüde yapısal bir sorun alanı olarak karşımıza çıkmaktadır.

7.2. Elektronik Tebligat: Potansiyel ve Sınırlar

Elektronik tebligat, tebligat kaynaklı gecikmelerin azaltılması bakımından önemli bir potansiyel taşımaktadır. Dijital sistemler aracılığıyla yapılan tebligatın hız, izlenebilirlik ve belge güvenliği bakımından klasik yöntemlere kıyasla önemli avantajlar sunduğu açıktır. Bu yönüyle elektronik tebligat, hukuk yargılamalarının makul sürede tamamlanmasına katkı sağlayabilecek en etkili araçlardan biri olarak görülmektedir. Bununla birlikte, elektronik tebligatın yaygınlaştırılması tek başına yeterli değildir. Dijital tebligatın, tarafların fiilen haberdar edilmesini garanti edecek şekilde tasarlanması ve uygulanması gerekir. Aksi hâlde, elektronik tebligatın hız avantajı, savunma hakkının zayıflaması veya tarafların yargılamadan fiilen haberdar olamaması gibi yeni sorun alanları doğurabilir. Bu noktada, tebligatın biçimsel geçerliliği ile fiilî bilgilendirme arasındaki dengenin korunması büyük önem taşımaktadır.

7.3. Hak Arama Özgürlüğü ve Ölçülülük Sorunu

Tebligat hukukunda yapılacak reformların en hassas boyutu, hak arama özgürlüğü ile usul ekonomisi arasındaki dengenin kurulmasıdır. Tebligat işlemlerinin hızlandırılması amacıyla getirilecek katı kuralların, tarafların itiraz ve savunma imkânlarını ölçüsüz biçimde sınırlandırması, uzun vadede adil yargılanma hakkı bakımından ciddi sorunlar doğurabilir. Bu nedenle reform sürecinde, tebligatın hızlandırılması hedefi ile tarafların yargılamadan haberdar edilme hakkı arasında ölçülü ve dengeli bir yaklaşım benimsenmelidir. Elektronik tebligatın yaygınlaştırılması, tebligatın istisna değil kural hâline getirilmesi yönünde bir eğilimi beraberinde getirmektedir. Ancak bu dönüşümün, teknik altyapı, kullanıcı alışkanlıkları ve dijital erişim imkânları dikkate alınarak kademeli biçimde gerçekleştirilmesi gerekir. Aksi takdirde, tebligat reformu yargılamayı hızlandırmak yerine yeni uyuşmazlık alanları yaratma riskini barındırmaktadır.

7.4. Reformdan Beklenen Yaklaşım

12. Yargı Paketi kapsamında tebligat alanında beklenen reform, yalnızca yöntem değişikliğini değil; tebligatın yargılamadaki işlevinin yeniden tanımlanmasını içermelidir. Amaç, tebligatı yargılamayı geciktiren bir formalite olmaktan çıkararak, süreci hızlandıran ve tarafların haklarını etkin biçimde kullanmalarını sağlayan bir araç hâline getirmektir. Bu hedefe ulaşılabilmesi, elektronik tebligatın yaygınlaştırılması kadar, usulsüz tebligat iddialarının sınırlarının açık ve öngörülebilir şekilde belirlenmesine de bağlıdır.

📌 Güncelleme Alanı

Bu bölüm, 12. Yargı Paketi kapsamında yeni bir Tebligat Kanunu veya mevcut mevzuatta elektronik tebligata ilişkin yapılacak değişikliklerin kamuoyuna açıklanması ve yasalaşması hâlinde, söz konusu düzenlemelerin hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı üzerindeki etkileri dikkate alınarak güncellenecektir.

8. Avukatların Bilgi ve Belgeye Erişimi

Adil yargılanma hakkı, yalnızca tarafların duruşmada söz alabilmesiyle sınırlı bir usul güvencesi değildir. Bu hak, daha yargılamanın başından itibaren, tarafların ve özellikle avukatların, uyuşmazlığın çözümü için gerekli bilgi ve belgelere etkin biçimde erişebilmesini de kapsar. Savunma hakkının maddi içeriği, büyük ölçüde bu erişimin kapsamı ve fiilî kullanılabilirliği üzerinden şekillenmektedir. Hukuk yargılamalarında avukatların bilgi ve belgeye erişiminde yaşanan güçlükler, çoğu zaman yargılamanın uzamasına, delillerin zamanında sunulamamasına ve taraflar arasında silahların eşitliği ilkesinin zedelenmesine yol açmaktadır. Bu nedenle 12. Yargı Paketi kapsamında avukatların bilgi ve belgeye erişiminin kolaylaştırılmasına yönelik beklenti, yalnızca mesleki bir talep değil; adil yargılanma hakkının güçlendirilmesine yönelik yapısal bir ihtiyaç olarak değerlendirilmelidir.

8.1. Mevcut Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Uygulamada avukatların bilgi ve belgeye erişimi, farklı kurumlar ve süreçler bakımından yeknesak olmayan bir görünüm arz etmektedir. Mahkeme dosyalarına erişimde yaşanan teknik veya idari gecikmeler, kamu kurumları nezdinde bilgi ve belge taleplerinin “gizlilik” gerekçesiyle geniş biçimde reddedilmesi ve elektronik sistemler arasındaki entegrasyon eksiklikleri, savunmanın etkinliğini sınırlayan başlıca faktörler arasında yer almaktadır. Bu durum, özellikle karmaşık ticari uyuşmazlıklarda, mülkiyet ve alacak davalarında veya çok taraflı hukuk yargılamalarında daha belirgin hâle gelmektedir. Avukatın delillere zamanında ulaşamaması, yalnızca savunma stratejisinin zayıflamasına değil; aynı zamanda yargılamanın gereksiz yere uzamasına da neden olmaktadır. Bu yönüyle bilgi ve belgeye erişim sorunu, bireysel hak ihlallerinin ötesinde, usul ekonomisini doğrudan etkileyen bir sorun alanıdır.

8.2. Savunma Hakkı ve Silahların Eşitliği İlkesi

Bilgi ve belgeye erişim, savunma hakkının yanı sıra, silahların eşitliği ilkesinin de ayrılmaz bir parçasıdır. Taraflardan birinin delillere kolaylıkla ulaşabildiği, diğer tarafın ise idari veya teknik engellerle karşılaştığı bir yargılama süreci, şeklen adil görünse bile maddi anlamda adil olmaktan uzaklaşmaktadır. Bu nedenle avukatların bilgi ve belgeye erişiminin kolaylaştırılması, yargılamanın tarafsızlığı ve eşitliği bakımından kritik öneme sahiptir. Savunma hakkının maddi boyutunun güçlendirilmesi, aynı zamanda yargı mercilerinin de daha sağlıklı ve isabetli kararlar verebilmesine katkı sağlamaktadır. Delillerin eksiksiz ve zamanında sunulabildiği bir yargılama ortamı, uyuşmazlığın daha kısa sürede ve daha az ihtilafla sonuçlanmasını mümkün kılmaktadır.

8.3. Reformdan Beklenen Genel Yönelim

12. Yargı Paketi kapsamında avukatların bilgi ve belgeye erişimine ilişkin beklenti, parçalı ve geçici çözümlerden ziyade, kurumsal ve dijital altyapıyı güçlendiren bir yaklaşımın Elektronik sistemler üzerinden dosya ve belgeye erişimin yaygınlaştırılması, kurumlar arası bilgi paylaşımının daha öngörülebilir hâle getirilmesi ve erişim taleplerinin keyfî biçimde sınırlandırılmasının önüne geçilmesi, bu yaklaşımın temel unsurları arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, bilgi ve belgeye erişimin genişletilmesi sürecinde, kişisel verilerin korunması ve gizlilik ilkeleri ile savunma hakkı arasında dengeli bir ilişki kurulması gerekmektedir. Reformun başarısı, bu iki değerin birbirini dışlamadan, ölçülü bir çerçevede uzlaştırılabilmesine bağlıdır.

📌 Güncelleme Alanı

Bu bölüm, 12. Yargı Paketi kapsamında avukatların bilgi ve belgeye erişimine ilişkin somut düzenlemelerin taslak metinde, TBMM sürecinde veya kabul edilen kanunda yer alması hâlinde, söz konusu düzenlemelerin savunma hakkı ve silahların eşitliği ilkesi üzerindeki etkileri dikkate alınarak güncellenecektir.

9. Noter Yardımcılığı Kurumu

Noterlik hizmetleri, hukuk güvenliğinin sağlanması ve hukuki işlemlerin resmiyet kazanması bakımından merkezi bir işleve sahiptir. Buna karşın uygulamada, artan işlem hacmi, sınırlı insan kaynağı ve bazı işlemlerin teknik karmaşıklığı, noterlik sisteminde ciddi bir iş yükü birikimine yol açmaktadır. Bu durum, hem bireyler hem de ticari aktörler bakımından hukuki işlemlerin gecikmesine, dolaylı olarak da yargı sisteminin tamamında zaman kaybına neden olmaktadır. 12. Yargı Paketi kapsamında gündeme gelen noter yardımcılığı kurumu, bu yapısal soruna çözüm üretme iddiası taşıyan önemli bir düzenleme alanıdır. Ancak bu kurumun başarısı, yalnızca “yardımcı” sıfatının ihdas edilmesine değil; görev, yetki ve sorumlulukların açık, öngörülebilir ve denetlenebilir biçimde tanımlanmasına bağlıdır.

9.1. Noter Yardımcılığı İhtiyacının Kaynağı

Noterliklerde yaşanan yoğunluk, yalnızca başvuru sayısındaki artıştan kaynaklanmamaktadır. Aynı zamanda, noterlik işlemlerinin büyük bölümünün bizzat noter tarafından yürütülmesi zorunluluğu, sistemin esnekliğini sınırlayan bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Bu yapı, işlemlerin hızlanmasını engellediği gibi, noterlerin denetim ve sorumluluk işlevlerine odaklanmasını da zorlaştırmaktadır. Noter yardımcılığı kurumu, bu noktada, işlemlerin teknik ve idari boyutlarının belirli ölçüde devredilmesini ve noterlerin asıl denetim görevlerine yoğunlaşmasını sağlayabilecek bir araç olarak değerlendirilmektedir. Böyle bir düzenleme, noterlik hizmetlerinin hızlanmasına katkı sunabileceği gibi, yargılamalara ve icra süreçlerine etki eden gecikmelerin azaltılmasına da dolaylı fayda sağlayabilir.

9.2. Olası Model ve Yapısal Çerçeve

Noter yardımcılığına ilişkin olası modelin, hâkim veya savcı yardımcılığı benzeri bir kariyer ve eğitim sistemiyle kurgulanması ihtimali bulunmaktadır. Bu çerçevede, noter yardımcılarının belirli bir eğitim ve yeterlilik sürecinden geçmesi, görevlerinin açıkça sınırlandırılması ve noterlerin gözetim ve denetimi altında çalışmaları temel bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. Böyle bir modelde, noter yardımcılarının hangi işlemleri yapabileceği, hangi işlemlerde yalnızca hazırlık veya teknik destek sunabileceği ve hangi yetkilerin kesin olarak noter uhdesinde kalacağı net biçimde belirlenmelidir. Aksi hâlde, noter yardımcılığı kurumu, hız ve verimlilik sağlamak yerine, yetki karmaşasına ve hukuki belirsizliğe yol açma riski taşımaktadır.

9.3. Risk Alanları ve Hukuki Hassasiyetler

Noter yardımcılığı kurumuna ilişkin en önemli risk, yetki devrinin sınırlarının belirsizleşmesidir. Noterlik işlemlerinin hukuki sonuçları ve üçüncü kişiler bakımından doğurduğu etkiler dikkate alındığında, sorumluluğun kime ait olduğu hususunun açıkça düzenlenmemesi, ileride ciddi uyuşmazlıklara zemin hazırlayabilir. Bu nedenle, noter yardımcılarının yaptığı işlemlerden doğan hukuki sorumluluğun kapsamı ve bu sorumluluğun noterle ilişkisi netleştirilmelidir. Bir diğer risk alanı, noter yardımcılığı kurumunun mesleki kalite ve güven boyutudur. Yeterli eğitim ve denetim mekanizmaları kurulmadan hayata geçirilecek bir yardımcı sistemi, noterlik hizmetlerine duyulan güveni zedeleyebilir. Bu bağlamda, hız ve verimlilik hedefi ile hukuki güvenlik ilkesi arasında ölçülü bir denge kurulması zorunludur.

12. Yargı Paketi kapsamında noter yardımcılığına ilişkin düzenlemenin, noterlik sistemini destekleyen ve güçlendiren bir araç olarak tasarlanması; noterlik kurumunun temel fonksiyonlarını zayıflatacak bir dönüşüme yol açmaması gerekir. Reformun başarısı, bu hassas dengenin gözetilmesine bağlıdır.

📌 Güncelleme Alanı

Bu bölüm, 12. Yargı Paketi kapsamında noter yardımcılığı kurumuna ilişkin somut düzenlemelerin taslak metinde, TBMM sürecinde veya kabul edilen kanunda yer alması hâlinde; öngörülen modelin görev, yetki ve sorumluluk boyutları dikkate alınarak güncellenecektir.

10. Cebri İcra

İcra ve iflas hukukuna ilişkin mevcut düzenlemeler, uzun yıllardır parça parça yapılan değişikliklerle ayakta tutulmaya çalışılmaktadır. Bu yaklaşım, kısa vadeli bazı sorunlara çözüm üretse de, icra sisteminin bütüncül işleyişini iyileştirmekte yetersiz kalmaktadır. 12. Yargı Paketi kapsamında gündeme gelen Cebri İcra, bu nedenle, münferit madde değişikliklerinden ziyade sistem düzeyinde bir reform arayışını ifade etmektedir.

Cebri icra, mahkeme kararlarının fiilen hayata geçirilmesini sağlayan temel mekanizmadır. Yargılamanın sonunda verilen hükmün icra edilemediği veya aşırı geciktiği bir sistemde, adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkı, kararın içeriğinden bağımsız olarak anlamını yitirmektedir. Bu nedenle icra hukukuna ilişkin reform, yalnızca alacaklıların taleplerine cevap veren teknik bir düzenleme değil; yargı kararlarının etkinliği ve hukuki güvenliğin tesisi bakımından merkezi bir öneme sahiptir.

10.1. Mevcut İcra Sisteminin Yapısal Sorunları

Mevcut icra sistemi, bir yandan alacaklının hakkına geç ulaşmasına veya hiç ulaşamamasına yol açarken, diğer yandan borçlu bakımından ölçüsüz müdahaleler doğurabilmektedir. Uzayan icra süreçleri, haciz ve satış aşamalarındaki gecikmeler, itiraz ve şikâyet mekanizmalarının yargılamayı kilitleyen bir işlev kazanması, sistemin en sık eleştirilen yönleri arasında yer almaktadır. Bu sorunlar, çoğu zaman tarafların kötü niyetli davranışlarından ziyade, icra hukukunun usulî karmaşıklığı ve öngörülemezliğinden kaynaklanmaktadır. Mevcut yapıda, alacaklı ile borçlu arasındaki dengeyi sağlamak amacıyla öngörülen koruma mekanizmaları, uygulamada yargılamayı uzatan ve icra sürecini etkisizleştiren bir sonuca yol açabilmektedir. Bu durum, icra hukukunun hem etkinlik hem de adalet bakımından sorgulanmasına neden olmaktadır.

10.2. Yeni Bir Cebri Düzenlemesi İhtiyacı

Cebri İcra düzenlemesine yönelik beklenti, icra hukukunun dağınık ve parçalı yapısından kurtarılarak, sade, anlaşılır ve öngörülebilir bir sistem hâline getirilmesidir. Bu kapsamda, icra süreçlerinin başından sonuna kadar tutarlı bir mantık içinde düzenlenmesi, tarafların hak ve yükümlülüklerinin açık biçimde belirlenmesi ve uygulamada farklı yorumlara yol açan alanların daraltılması önem taşımaktadır. Yeni düzenlemeyle hedeflenen dönüşüm, icra hukukunun yalnızca hızlandırılması değil; aynı zamanda ölçülülük ve denge ilkelerinin güçlendirilmesidir. Alacaklının hakkına etkin biçimde ulaşabilmesi ile borçlunun temel haklarının korunması arasında kurulacak denge, reformun başarısını belirleyecek temel ölçütlerden biri olacaktır.

10.3. Riskler ve Uygulama Açısından Hassasiyetler

Cebri icra alanında yapılacak kapsamlı bir reformun, uygulamada beklenen etkiyi doğurabilmesi için dikkat edilmesi gereken önemli risk alanları bulunmaktadır. Bunların başında, yeni düzenlemelerin mevcut uygulama alışkanlıklarıyla uyumsuzluğu gelmektedir. Köklü bir sistem değişikliği, yeterli hazırlık ve geçiş süreci öngörülmeden hayata geçirildiğinde, kısa vadede yeni belirsizlikler yaratma riski taşımaktadır. Ayrıca, icra hukukunda yapılacak hızlandırıcı düzenlemelerin, borçlunun mülkiyet hakkı ve temel güvenceleri bakımından ölçüsüz sonuçlar doğurmaması gerekmektedir. Bu nedenle reform sürecinde, yalnızca icra sürelerine odaklanan bir yaklaşım yerine, haklar dengesi ve uygulama kapasitesi birlikte değerlendirilmelidir. 12. Yargı Paketi kapsamında Cebri İcra düzenlemelerine ilişkin çalışmalar, icra hukukunun geleceği açısından kritik bir eşik oluşturmaktadır. Bu sürecin, teknik ayrıntıların ötesinde, icra hukukunun sistemsel rolünü yeniden tanımlayan bir perspektifle ele alınması, reformun kalıcılığı bakımından belirleyici olacaktır.

📌 Güncelleme Alanı

Bu bölüm, Cebri İcra düzenlemelerinin kamuoyuna açıklanması, TBMM gündemine gelmesi ve yasalaşması hâlinde; öngörülen düzenlemelerin alacaklı–borçlu dengesi, mülkiyet hakkı ve yargı kararlarının etkinliği üzerindeki etkileri dikkate alınarak güncellenecektir.

11. 12. Yargı Paketi Süreci – Canlı Takip

12. Yargı Paketi, yalnızca nihai kanun metniyle değil; taslak hazırlığı, yasama süreci ve uygulama aşamaları ile birlikte değerlendirilmesi gereken dinamik bir reform sürecini ifade etmektedir. Bu nedenle pakete ilişkin hukuki analiz, tek seferlik bir yorumla sınırlı tutulmamalı; sürecin her aşamasında ortaya çıkan düzenlemeler ışığında güncellenmelidir. Bu bölüm, 12. Yargı Paketi’ne ilişkin gelişmelerin kronolojik ve açıklayıcı biçimde takip edilmesi amacıyla oluşturulmuştur. Aşağıdaki başlıklar, sürecin ilerlemesine paralel olarak tarih düşülerek güncellenecektir:

• Taslak Metnin Kamuoyuna Açıklanması: Taslak düzenlemelerin kapsamı, öngörülen değişiklikler ve reformun genel yönelimi.
• TBMM’ye Sunulma Aşaması: Teklif metninin içeriği, gerekçe ve komisyon sevk süreci.
• Komisyon Görüşmeleri: Yapılan değişiklikler, eklenen veya çıkarılan hükümler ve tartışma başlıkları.
• Genel Kurul ve Kabul Süreci: Kabul edilen metnin taslakla karşılaştırmalı değerlendirmesi.
• Resmî Gazete Yayımı ve Yürürlük: Yürürlük tarihleri, geçiş hükümleri ve uygulamaya etkiler.

Bu yaklaşım, 12. Yargı Paketi’ni parça parça haberler üzerinden değil; bütünlüklü bir reform süreci olarak izlemeyi mümkün kılmaktadır.

12. Genel Değerlendirme: 12. yargı paketi ne Vaat Ediyor, Ne Vaat Etmiyor? 

12. Yargı Paketi, içerdiği başlıklar itibarıyla, Türkiye’de hukuk yargılamalarının uzun süredir biriken yapısal sorunlarına odaklanan teknik ve usul ağırlıklı bir reform girişimi olarak öne çıkmaktadır. Paket, ceza hukuku veya infaz düzenlemeleri üzerinden yürütülen tartışmaların aksine, yargı sisteminin daha az görünür ancak pratikte en fazla sorun üreten alanlarını hedef almaktadır. Bu yönüyle 12. Yargı Paketi’nin vaat ettiği temel dönüşüm, yargılamaların hızlandırılması, mülkiyet hakkının yargılama süresi boyunca etkin biçimde korunması, tebligat ve icra süreçlerinin işlevsel hâle getirilmesi, avukatların savunma faaliyetlerinin güçlendirilmesi ve noterlik sisteminin desteklenmesi başlıkları altında toplanabilir. Ancak bu vaatlerin hayata geçirilebilmesi, yapılacak düzenlemelerin yalnızca hız ve verimlilik odaklı değil; hak ve güvencelerle dengeli bir yaklaşımla tasarlanmasına bağlıdır.

Öte yandan paket, bilinçli bir tercih olarak, af, infaz indirimi veya ceza muhakemesine ilişkin beklentilere cevap vermemektedir. Bu durum, paketin kapsamını daraltan bir eksiklikten ziyade, hukuk yargılamalarına odaklanan hedefli bir reform anlayışını yansıtmaktadır. Reformun başarısı, bu odaklanmanın uygulamada somut ve kalıcı sonuçlar üretip üretemeyeceği ile ölçülecektir.

Sonuç olarak, 12. Yargı Paketi; doğru kurgulandığı ve dengeli biçimde uygulandığı takdirde, hukuk yargılamalarının etkinliği ve hukuki güvenlik bakımından önemli bir eşik oluşturma potansiyeline sahiptir. Buna karşılık, sorunların yalnızca normatif değişikliklerle çözülebileceği varsayımıyla hareket edilmesi hâlinde, reformun beklenen etkiyi doğurmaması riski de göz ardı edilmemelidir. Bu nedenle sürecin, yasama aşamasından uygulamaya kadar eleştirel ve sürekli bir izleme anlayışıyla takip edilmesi gerekmektedir.

Not: Bu yazı, 12. Yargı Paketi’ne ilişkin taslak metinler, TBMM yasama süreci, kabul edilen düzenlemeler ve Resmî Gazete’de yayımlanan hükümler doğrultusunda güncellenmektedir.