{"id":30906,"date":"2026-03-16T18:30:58","date_gmt":"2026-03-16T15:30:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bicakhukuk.com\/?p=30906"},"modified":"2026-03-16T20:58:44","modified_gmt":"2026-03-16T17:58:44","slug":"yargitay-cumhuriyet-bassavcisi-itiraz-yetkisi-cmk-308","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bicakhukuk.com\/fr\/yargitay-cumhuriyet-bassavcisi-itiraz-yetkisi-cmk-308\/","title":{"rendered":"Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 \u0130tiraz Yetkisi: CMK 308"},"content":{"rendered":"

Ceza muhakemesi hukukunda kanun yollar\u0131, maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fma, adli hatalar\u0131 d\u00fczeltme ve yarg\u0131sal faaliyetlerin hukuka uygunlu\u011funu denetleme i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Bununla birlikte her kanun yolu ayn\u0131 niteli\u011fe, ayn\u0131 amaca ve ayn\u0131 usul\u00ee \u00e7er\u00e7eveye sahip de\u011fildir. \u00d6zellikle ola\u011fan ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131 aras\u0131ndaki ayr\u0131m, ceza muhakemesi sisteminin dengesi bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Ola\u011fan kanun yollar\u0131 hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f kararlara y\u00f6nelirken, ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131 \u00e7o\u011fu kez art\u0131k ola\u011fan denetim mekanizmalar\u0131n\u0131n sona erdi\u011fi bir a\u015famada devreye girmekte ve daha s\u0131n\u0131rl\u0131, daha teknik, daha istisnai bir denetim alan\u0131 yaratmaktad\u0131r.\u00a0<\/span>Bu \u00e7er\u00e7evede, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu<\/a>\u2019nun 308. maddesinde d\u00fczenlenen Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n itiraz yetkisi, T\u00fcrk ceza muhakemesi sisteminin en dikkat \u00e7ekici ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131ndan biridir. Bu yol, ilk bak\u0131\u015fta yaln\u0131zca Yarg\u0131tay ceza daireleri kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011fa tan\u0131nm\u0131\u015f kurumsal bir ba\u015fvuru yetkisi gibi g\u00f6r\u00fcnse de, ger\u00e7ekte \u00e7ok daha derin bir i\u015flev g\u00f6rmektedir. Zira bu kurum, yaln\u0131zca bireysel bir dosyada ortaya \u00e7\u0131kan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n giderilmesine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131n tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na, ciddi adli hatalar\u0131n d\u00fczeltilmesine ve gerekti\u011finde ceza muhakemesi sistemindeki yorum sapmalar\u0131n\u0131n Ceza Genel Kurulu eliyle dengelenmesine hizmet etmektedir.<\/span><\/p>\n

Uygulamada ise CMK<\/a> m. 308, \u00e7o\u011fu zaman yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan, temyiz ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan, yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi veya kanun yarar\u0131na bozma gibi di\u011fer ola\u011fan\u00fcst\u00fc yollarla s\u0131n\u0131rlar\u0131 yeterince ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmayan bir kurum olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Oysa bu yolun ba\u015far\u0131yla kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, yaln\u0131zca kanun metninin bilinmesi yetmez; ayn\u0131 zamanda hangi t\u00fcr hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n bu yola elveri\u015fli oldu\u011fu, itiraz\u0131n hangi karara y\u00f6neltilmesi gerekti\u011fi, itiraz\u0131n s\u00fcresinin ve kapsam\u0131n\u0131n nas\u0131l de\u011ferlendirilece\u011fi, ceza dairesi ile Ceza Genel Kurulu aras\u0131ndaki i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011fu ve en \u00f6nemlisi de bu yolun di\u011fer ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131yla nas\u0131l ili\u015fkilendi\u011finin iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Bu makalenin amac\u0131, CMK<\/a> m. 308\u2019i yaln\u0131zca norm metni d\u00fczeyinde tan\u0131tmak de\u011fil; ayn\u0131 zamanda onu yarg\u0131sal uygulama ve i\u00e7tihat \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda sistematik bi\u00e7imde incelemektir. \u00d6zellikle Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 01.03.2023 tarihli, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113 say\u0131l\u0131 karar\u0131, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131n\u0131n kapsam\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131, y\u00f6neltilece\u011fi karar\u0131n belirlenmesi ve yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi ile ili\u015fkisi bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6\u011fretici bir i\u00e7tihat ortaya koymu\u015ftur. Bu karar, CMK<\/a> m. 308\u2019in teknik yap\u0131s\u0131n\u0131 anlamak bak\u0131m\u0131ndan sadece yard\u0131mc\u0131 bir \u00f6rnek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda konuya y\u00f6n veren temel i\u00e7tihatlardan biri niteli\u011findedir. Bunun yan\u0131nda, Ceza Genel Kurulu ve Yarg\u0131tay daire kararlar\u0131nda yer alan \u00e7e\u015fitli ilkeler de Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131 yolunun uygulama alan\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmektedir.\u00a0<\/span>Bu nedenlerle, a\u015fa\u011f\u0131da \u00f6nce CMK<\/a> m. 308\u2019in hukuki niteli\u011fi ve kanun yolu<\/a> sistemindeki yeri a\u00e7\u0131klanacak; ard\u0131ndan itiraz\u0131n amac\u0131, kapsam\u0131, s\u00fcresi, usul\u00fc ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 incelenecek; sonras\u0131nda yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi ve di\u011fer ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131yla ili\u015fkisi ele al\u0131nacak; son b\u00f6l\u00fcmde ise Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda uygulamaya d\u00f6n\u00fck stratejik de\u011ferlendirmeler yap\u0131lacakt\u0131r. B\u00f6ylece hem uygulamac\u0131lar i\u00e7in pratik bir yol haritas\u0131, hem de akademik tart\u0131\u015fma bak\u0131m\u0131ndan sistematik bir \u00e7er\u00e7eve ortaya konulacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

1. CMK m. 308\u2019in Hukuki Niteli\u011fi ve Kanun Yolu Sistemindeki Yeri<\/span><\/h3>\n

Ceza muhakemesi hukukunda kanun yollar\u0131 klasik olarak ola\u011fan ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131 \u015feklinde iki ana gruba ayr\u0131l\u0131r. Ola\u011fan kanun yollar\u0131, hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f kararlara kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan; karar\u0131n maddi ve hukuki y\u00f6nlerden yeniden incelenmesini sa\u011flayan mekanizmalard\u0131r. \u0130stinaf<\/a> ve temyiz<\/a> bu grupta yer al\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131, ola\u011fan denetim a\u015famalar\u0131 sona erdikten sonra ve istisnai nedenlerle devreye giren \u00f6zel denetim ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Bunlar, sistemin ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bozmayacak \u015fekilde s\u0131n\u0131rl\u0131, dikkatli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc kullan\u0131lmas\u0131 gereken yollar olarak kabul edilir.<\/span><\/p>\n

CMK<\/a> m. 308\u2019de d\u00fczenlenen Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n itiraz\u0131, normatif konumu itibar\u0131yla a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yoludur. Bu tespit, yaln\u0131zca kanunun sistematik yerinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131ndan da a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023 tarihli karar\u0131nda, 1412 say\u0131l\u0131 CMUK d\u00f6neminde temyize ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler aras\u0131nda yer alan bu kurumun, 5271 say\u0131l\u0131 CMK<\/a>\u2019da ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde d\u00fczenlendi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulam\u0131\u015ft\u0131r (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113). Bu tespit, yaln\u0131zca teknik bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma olmay\u0131p, kurumun uygulanma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen esasl\u0131 bir hukuki nitelendirmedir.<\/span><\/p>\n

Ger\u00e7ekten de CMK<\/a> m. 308, temyizin devam\u0131 veya ikinci bir temyiz de\u011fildir. Bu yol, Yarg\u0131tay ceza dairesi karar\u0131ndan sonra devreye girer. Bir ba\u015fka ifadeyle, ola\u011fan denetim tamamland\u0131ktan sonra, art\u0131k ceza dairesi karar\u0131 verilmi\u015f ve dosya temyiz bak\u0131m\u0131ndan sonu\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olduktan sonra, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 re\u2019sen veya istem \u00fczerine bu karara kar\u015f\u0131 Ceza Genel Kurulu nezdinde bir denetim s\u00fcreci ba\u015flatabilir. Kurumun bu yap\u0131s\u0131, onun s\u0131radan bir taraf ba\u015fvurusu veya yeni bir derece denetimi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.\u00a0<\/span>Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc nitelik, yetkinin sadece Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131na tan\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131nda da kendisini g\u00f6sterir. San\u0131k, m\u00fcdafi, kat\u0131lan veya vekil do\u011frudan Ceza Genel Kurulu\u2019na giderek CMK m. 308 kapsam\u0131nda ba\u015fvuru yapamaz. Bu ki\u015filer ancak Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011fa ba\u015fvurarak itiraz yolunun kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edebilirler. Dolay\u0131s\u0131yla burada, bireysel bir hak arama yolundan \u00e7ok, ceza adaleti sisteminin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumaya y\u00f6nelen, kurumsal nitelikli bir denetim mekanizmas\u0131 s\u00f6z konusudur.<\/span><\/p>\n

Bu ba\u011flamda CMK<\/a> m. 308\u2019in hukuki niteli\u011fini anlamak i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel \u00f6zellik vurgulanmal\u0131d\u0131r. Birincisi, bu yol istisnaidir; yani her uyu\u015fmazl\u0131kta ve her hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131nda ba\u015fvurulacak genel bir denetim yolu de\u011fildir. \u0130kincisi, bu yol kurumsald\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u015fvuru yetkisi bireylere de\u011fil, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131na verilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu yol i\u00e7tihat d\u00fczenleyici ve d\u00fczeltici bir i\u015fleve sahiptir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yaln\u0131zca dosya \u00f6zelinde de\u011fil, Yarg\u0131tay uygulamas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnde hukuka uygunluk ve tutarl\u0131l\u0131k sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lar.<\/span><\/p>\n

Bu noktada, kurumun tarihsel geli\u015fimine de k\u0131saca de\u011finmek gerekir. 1412 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemeleri Usul\u00fc Kanunu d\u00f6neminde benzer bir d\u00fczenleme mevcut olmakla birlikte, 5271 say\u0131l\u0131 CMK d\u00f6neminde kurum sistematik olarak ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131 aras\u0131nda konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece onun istisnai niteli\u011fi daha belirgin hale getirilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca 6352 say\u0131l\u0131 Kanun ile CMK<\/a> m. 308\u2019e eklenen h\u00fck\u00fcmler, itiraz\u0131n \u00f6nce karar\u0131 veren dairece incelenmesini, dairenin itiraz\u0131 yerinde g\u00f6r\u00fcrse karar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmesini, yerinde g\u00f6rmezse dosyay\u0131 Ceza Genel Kurulu\u2019na g\u00f6ndermesini \u00f6ng\u00f6rerek, kurumun usul\u00ee i\u015fleyi\u015fini daha a\u00e7\u0131k hale getirmi\u015ftir. Bu d\u00fczenleme, hem daireye kendi karar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irme imk\u00e2n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015f, hem de Ceza Genel Kurulu\u2019na gidecek dosyalar\u0131n daha s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f bir i\u00e7erikle ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, CMK<\/a> m. 308; ceza muhakemesinde ola\u011fan denetim sona erdikten sonra devreye giren, her t\u00fcrl\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k i\u00e7in de\u011fil belirli a\u011f\u0131rl\u0131ktaki hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar bak\u0131m\u0131ndan i\u015fletilen, do\u011frudan taraflar\u0131n de\u011fil Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n harekete ge\u00e7irebildi\u011fi, ceza dairesi kararlar\u0131n\u0131 Ceza Genel Kurulu \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yabilen ve ayn\u0131 zamanda i\u00e7tihat birli\u011fi ile adli hata d\u00fczeltme i\u015flevi g\u00f6ren ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kanun yoludur. Bu niteli\u011fin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131, kurumun hem ba\u015fvuru stratejisinin hem de akademik de\u011ferlendirmesinin temelini olu\u015fturur.<\/span><\/p>\n

2. CMK m. 308\u2019in Amac\u0131: Sadece Bireysel Hatan\u0131n D\u00fczeltilmesi mi, Yoksa \u0130\u00e7tihat Birli\u011fi mi?<\/span><\/h3>\n

Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n itiraz yetkisini do\u011fru de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in, bu kurumun amac\u0131n\u0131 yaln\u0131zca \u201chatal\u0131 karar\u0131 d\u00fczeltme<\/em>\u201d i\u015fleviyle s\u0131n\u0131rlamamak gerekir. \u015e\u00fcphesiz bu yol, bireysel dosyada ortaya \u00e7\u0131kan ciddi hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n giderilmesine hizmet eder. Ancak kurumun fonksiyonu bundan daha geni\u015ftir. Nitekim Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023 tarihli karar\u0131nda bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc yolun yaln\u0131zca \u00f6zel daire kararlar\u0131ndaki hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n giderilmesine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda i\u00e7tihat birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131na ve kamuoyunun tatminine de hizmet etti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmi\u015ftir (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113<\/em>).\u00a0<\/span>Bu tespit son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ceza muhakemesinde baz\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar yaln\u0131zca somut dosyaya \u00f6zg\u00fc bir hata niteli\u011fi ta\u015f\u0131maz; ayn\u0131 zamanda Yarg\u0131tay uygulamas\u0131n\u0131n genel y\u00f6neliminde bir sapma, bir yorum farkl\u0131la\u015fmas\u0131 veya bir ilkesel sorun bulundu\u011funu da g\u00f6sterebilir. \u0130\u015fte Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131, tam da b\u00f6yle durumlarda Ceza Genel Kurulu\u2019nu devreye sokarak yaln\u0131zca o dosyada de\u011fil, benzer dosyalar\u0131n tamam\u0131nda etkili olabilecek bir d\u00fczeltme fonksiyonu \u00fcstlenir.<\/span><\/p>\n

Bu i\u015flevin en \u00f6nemli sonucu \u015fudur: CMK m. 308, sadece \u201cyanl\u0131\u015f karar<\/em>\u201d\u0131 d\u00fczeltmeye de\u011fil, \u201cyanl\u0131\u015f yorum \u00e7izgisi<\/em>\u201dni de d\u00fczeltmeye yarar. \u00d6zellikle ceza dairesi kararlar\u0131n\u0131n kendi i\u00e7inde veya di\u011fer dairelerin yakla\u015f\u0131m\u0131yla uyumsuz hale geldi\u011fi, yerle\u015fik ilkelerden a\u00e7\u0131klanmayan bir sapma g\u00f6sterdi\u011fi veya anayasal\/konvansiyonel standartlarla gerilim yaratt\u0131\u011f\u0131 durumlarda, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131 sistem d\u00fczeyinde dengeleyici bir ara\u00e7 haline gelir.\u00a0<\/span>Burada kamuoyunun tatmini i\u015flevi de ayr\u0131ca vurgulanmal\u0131d\u0131r. Ceza adaleti sistemi yaln\u0131zca normatif do\u011frulukla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal g\u00fcvenle de ili\u015fkilidir. \u00c7ok ciddi hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k i\u00e7eren, hakkaniyet duygusunu zedeleyen veya hukuk g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerinde olumsuz etki yaratan baz\u0131 kararlar\u0131n, ola\u011fan temyiz s\u00fcreci sonunda d\u00fczeltilmeden kalmas\u0131, yarg\u0131ya duyulan g\u00fcveni sarsabilir. Bu nedenle Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131, yaln\u0131zca teknik bir denetim de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yarg\u0131sal me\u015fruiyetin korunmas\u0131na d\u00f6n\u00fck bir g\u00fcven mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ancak bu durum, CMK<\/a> m. 308\u2019in s\u0131n\u0131rs\u0131z bir adalet d\u00fczeltme yolu oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Tam tersine, bu yolun i\u00e7tihat birli\u011fi ve kamuoyu tatmini i\u015flevi ancak onun ola\u011fan\u00fcst\u00fc niteli\u011fi korunarak anlam kazan\u0131r. E\u011fer bu yol her kararda ve her memnuniyetsizlik halinde i\u015fletilen bir ba\u015fvuruya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrse, ne ola\u011fan\u00fcst\u00fc niteli\u011fi kal\u0131r ne de Ceza Genel Kurulu\u2019nun i\u015flevi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir. Dolay\u0131s\u0131yla ama\u00e7 geni\u015f olmakla birlikte, kullan\u0131m alan\u0131 istisnai ve dikkatli olmak zorundad\u0131r.\u00a0<\/span>Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, CMK<\/a> m. 308\u2019in amac\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 katmanda a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130lk katman, bireysel adalet katman\u0131d\u0131r: somut dosyada ortaya \u00e7\u0131kan ciddi hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 gidermek. \u0130kinci katman, kurumsal tutarl\u0131l\u0131k katman\u0131d\u0131r: Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 aras\u0131nda uyum sa\u011flamak, yorum farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 gidermek. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc katman ise hukuk devleti ve g\u00fcven katman\u0131d\u0131r: a\u011f\u0131r adli hatalar\u0131n d\u00fczeltilmesi yoluyla yarg\u0131ya duyulan g\u00fcveni korumak.<\/span><\/p>\n

Bu nedenle Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131 haz\u0131rlarken veya bu kurumu akademik olarak incelerken, meseleye yaln\u0131zca \u201csan\u0131k lehine mi, aleyhine mi sonu\u00e7 do\u011furur?<\/em>\u201d sorusuyla bakmak yeterli de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda \u015fu sorular da sorulmal\u0131d\u0131r: Bu karar, Yarg\u0131tay i\u00e7tihat \u00e7izgisinde sorun yarat\u0131yor mu? Ceza dairesinin yakla\u015f\u0131m\u0131 yerle\u015fik ilkelere ayk\u0131r\u0131 m\u0131? Karar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi benzer dosyalarda sistematik bir yanl\u0131\u015f uygulamaya yol a\u00e7ar m\u0131? Ceza Genel Kurulu m\u00fcdahalesi yaln\u0131zca bu dosyay\u0131 de\u011fil, genel uygulamay\u0131 da d\u00fczeltir mi?\u00a0<\/span>G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi CMK m. 308\u2019in amac\u0131, klasik bir bireysel kanun yolu mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesindedir. Bu yol, bireysel uyu\u015fmazl\u0131k ile i\u00e7tihat hukuku aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kuran; ciddi hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n hem dosya baz\u0131nda hem sistem baz\u0131nda d\u00fczeltilmesini hedefleyen \u00f6zg\u00fcn bir denetim arac\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

3. \u0130tiraz Yetkisinin Kullan\u0131lma \u015eartlar\u0131 ve \u00d6n Ko\u015fullar\u0131<\/span><\/h3>\n

CMK<\/a> m. 308\u2019in en \u00e7ok g\u00f6zden ka\u00e7an y\u00f6nlerinden biri, bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolunun ancak belirli \u00f6n ko\u015fullar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde i\u015fletilebilmesidir. Her ne kadar kanun metni ilk bak\u0131\u015fta basit g\u00f6r\u00fcnse de, uygulamada bu yola ba\u015fvurulabilmesi i\u00e7in gerekli \u015fartlar, i\u00e7tihatlar taraf\u0131ndan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

\u0130lk ve en temel \u00f6n ko\u015ful, ortada bir Yarg\u0131tay ceza dairesi karar\u0131 bulunmas\u0131d\u0131r. Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131, yerel mahkeme kararlar\u0131na, b\u00f6lge adliye mahkemesi kararlar\u0131na veya hen\u00fcz Yarg\u0131tay denetiminden ge\u00e7memi\u015f i\u015flemlere kar\u015f\u0131 kullan\u0131lamaz. Bu yolun varl\u0131k nedeni, temyiz denetimi sonucunda verilmi\u015f Yarg\u0131tay ceza dairesi kararlar\u0131n\u0131n Ceza Genel Kurulu \u00f6n\u00fcnde yeniden de\u011ferlendirilmesine imk\u00e2n tan\u0131makt\u0131r. Nitekim Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023 tarihli karar\u0131nda a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde, CMK m. 308\u2019e ba\u015fvurulabilmesinin \u00f6n ko\u015fulunun \u201cYarg\u0131tay ceza dairesince temyiz incelemesi yap\u0131larak bir karar verilmi\u015f olmas\u0131<\/em>\u201d oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113<\/em>).\u00a0<\/span>Bu \u015fart\u0131n do\u011fal sonucu olarak, hakk\u0131nda temyiz incelemesi yap\u0131larak Yarg\u0131tay ceza dairesi karar\u0131 bulunmayan ki\u015fi veya i\u015flemler bak\u0131m\u0131ndan Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131 yoluna gidilemez. Dolay\u0131s\u0131yla bu kurum, ceza muhakemesinin b\u00fct\u00fcn a\u015famalar\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f genel bir denetim yetkisi de\u011fil; belirli bir yarg\u0131sal a\u015famaya ba\u011flanm\u0131\u015f \u00f6zel bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc denetim mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci \u00f6nemli \u00f6n ko\u015ful, itiraz\u0131n itiraza elveri\u015fli bir karara y\u00f6neltilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu mesele, uygulamada son derece kritik olmakla birlikte \u00e7o\u011fu zaman yeterince dikkat edilmemektedir. Her Yarg\u0131tay ceza dairesi karar\u0131 CMK m. 308 kapsam\u0131nda itiraz edilebilir nitelikte de\u011fildir. Ceza Genel Kurulu\u2019nun \u00e7e\u015fitli kararlar\u0131nda a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere; ele\u015ftiri mahiyetindeki de\u011ferlendirmeler, kabule g\u00f6re bozma kararlar\u0131, sonuca etkili olmayan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar, tutuklulu\u011fun devam\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 kararlar ve belirli merci tayini kararlar\u0131 bu kapsamda itiraza elveri\u015fli g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Ceza Genel Kurulu\u2019nun 01.03.2023 tarihli karar\u0131nda da bu s\u0131n\u0131rl\u0131 yakla\u015f\u0131m \u00f6nceki i\u00e7tihatlara at\u0131fla tekrar edilmi\u015ftir (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113<\/em>).<\/span><\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6n ko\u015ful, ileri s\u00fcr\u00fclen hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n ciddi ve sonuca etkili olmas\u0131d\u0131r. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu niteli\u011finin do\u011fal sonucu olarak CMK m. 308, k\u00fc\u00e7\u00fck, tali, sonuca etkisiz veya sadece teorik d\u00fczeyde kalan hukuk tart\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Ceza Genel Kurulu\u2019nun vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, sonuca etkili olmayacak t\u00fcrden hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n bu yola konu edilmesi, itiraz\u0131n ama\u00e7 ve kapsam\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113<\/em>). Bu nedenle Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011fa sunulacak istemlerde, salt genel memnuniyetsizlik de\u011fil; karar\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek a\u011f\u0131rl\u0131kta hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya konulmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc husus, itiraz\u0131n do\u011fru karara y\u00f6neltilmesi zorunlulu\u011fudur. \u00d6zellikle 01.03.2023 tarihli Ceza Genel Kurulu karar\u0131 bu konuda \u00f6\u011fretici niteliktedir. O kararda, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131n\u0131n hangi karara y\u00f6neltilmesi gerekti\u011fi belirlenmeden esasa ge\u00e7ilemeyece\u011fi kabul edilmi\u015f; yanl\u0131\u015f karara y\u00f6neltilen itiraz\u0131n esas\u0131 incelenmemi\u015ftir. Daha da \u00f6nemlisi, usule ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde olu\u015fturulmu\u015f sonraki kararlar \u201chukuki de\u011ferden yoksun<\/em>\u201d g\u00f6r\u00fclerek ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113). Bu tespit, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131nda \u201changi karar hedef al\u0131nmal\u0131d\u0131r?<\/em>\u201d sorusunun, basit bir \u015fekil meselesi de\u011fil, kabul edilebilirli\u011fin omurgas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n

Be\u015finci unsur, itiraz\u0131n Ba\u015fsavc\u0131 taraf\u0131ndan re\u2019sen veya istem \u00fczerine yap\u0131labilmesidir. Bu ifade, d\u0131\u015far\u0131dan gelen ba\u015fvurular\u0131n Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n harekete ge\u00e7mesini sa\u011flayabilecek bir istem niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Dolay\u0131s\u0131yla san\u0131k, m\u00fcdafi veya kat\u0131lan do\u011frudan Ceza Genel Kurulu\u2019na ba\u015fvuramaz; onlar ancak Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011fa dilek\u00e7e vererek itiraz yolunun kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 talep edebilirler. Son karar yine Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011fa aittir.<\/span><\/p>\n

Alt\u0131nc\u0131 husus ise s\u00fcredir. CMK<\/a> m. 308\u2019e g\u00f6re Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131, ilam\u0131n kendisine verildi\u011fi tarihten itibaren otuz g\u00fcn i\u00e7inde Ceza Genel Kurulu\u2019na itiraz edebilir; ancak san\u0131\u011f\u0131n lehine itirazda s\u00fcre aranmaz. Bu d\u00fczenleme, kurumun ola\u011fan\u00fcst\u00fc niteli\u011fini korurken, san\u0131k lehine adli hata d\u00fczeltme fonksiyonunu daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale getirmektedir. Uygulamada \u00f6zellikle lehe itiraz bak\u0131m\u0131ndan bu s\u00fcre s\u0131n\u0131rlamas\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131, ciddi hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n daha sonra da g\u00fcndeme getirilebilmesine olanak tan\u0131maktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

T\u00fcm bu \u015fartlar birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur: CMK<\/a> m. 308, sadece \u201cbir hata var<\/em>\u201d denilerek i\u015fletilebilecek bir yol de\u011fildir. Ortada Yarg\u0131tay ceza dairesince verilmi\u015f bir karar bulunmal\u0131; bu karar itiraza elveri\u015fli nitelikte olmal\u0131; ileri s\u00fcr\u00fclen hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k ciddi ve sonuca etkili olmal\u0131; itiraz hukuken do\u011fru karara y\u00f6neltilmeli; s\u00fcre\u00e7 Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k iradesiyle ba\u015flat\u0131lmal\u0131 ve s\u00fcre kurallar\u0131 da buna g\u00f6re g\u00f6zetilmelidir. Bu nedenle Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131, teknik bilgi, i\u00e7tihat h\u00e2kimiyeti ve do\u011fru strateji gerektiren y\u00fcksek nitelikli bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/span><\/p>\n

4. Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k \u0130tiraz\u0131n\u0131n S\u0131n\u0131rlar\u0131: Hangi T\u00fcr Kararlar ve Hangi T\u00fcr Hukuka Ayk\u0131r\u0131l\u0131klar Bu Yola Elveri\u015flidir?<\/span><\/h3>\n

CMK<\/a> m. 308\u2019in en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri, her t\u00fcrl\u00fc karar ve her t\u00fcrl\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir yol olmamas\u0131d\u0131r. Aksine, bu kurumun ola\u011fan\u00fcst\u00fc niteli\u011fi, onun ayn\u0131 zamanda s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir denetim mekanizmas\u0131 olmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu nedenle, uygulamada ba\u015far\u0131l\u0131 bir Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131 stratejisi kurabilmek i\u00e7in, \u00f6nce bu yolun neye elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iyi anlamak gerekir.\u00a0<\/span>Ceza Genel Kurulu\u2019nun yerle\u015fik yakla\u015f\u0131m\u0131, 01.03.2023 tarihli karar\u0131nda da tekrar edildi\u011fi \u00fczere, baz\u0131 kararlar\u0131n ve baz\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n CMK m. 308 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilemeyece\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir. Kararda ge\u00e7mi\u015f Ceza Genel Kurulu kararlar\u0131na at\u0131fla; ele\u015ftiriye ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcncelerin reddi, kabule g\u00f6re bozma kararlar\u0131, sonuca etkili olmayan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar, tutuklulu\u011fun devam\u0131na ili\u015fkin belirli kararlar ve baz\u0131 merci tayini kararlar\u0131 itiraza elveri\u015fli g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113<\/em>). <\/span>Bu s\u0131n\u0131rlamalar, kurumun kapsam\u0131n\u0131 belirleyen temel parametrelerdir. <\/span><\/p>\n

Bunlardan ilki olan ele\u015ftiri mahiyetindeki kararlar, esas itibar\u0131yla h\u00fckm\u00fcn sonucunu de\u011fi\u015ftirmeyen, yaln\u0131zca kararda ele\u015ftiri olarak yer alan, bozma veya d\u00fczeltme sonucuna ba\u011flanmam\u0131\u015f de\u011ferlendirmelerdir. B\u00f6yle durumlarda ortada Ceza Genel Kurulu m\u00fcdahalesini gerektirecek bir sonu\u00e7 hukuku problemi bulunmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci \u00f6nemli s\u0131n\u0131rlama, kabule g\u00f6re bozma kararlar\u0131d\u0131r. Kabule g\u00f6re bozma, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n as\u0131l kabul\u00fcne g\u00f6re zaten h\u00fckm\u00fc bozdu\u011fu; ek olarak da belli bir varsay\u0131m kabul edilse bile ba\u015fka bir hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011funu belirtti\u011fi durumlard\u0131r. Bu t\u00fcr kararlar\u0131n, kendi ba\u015f\u0131na ba\u011f\u0131ms\u0131z bir itiraz konusu yap\u0131lmas\u0131 kabul edilmemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada bozma sonucu zaten do\u011fmu\u015ftur; kabule g\u00f6re yap\u0131lan ek de\u011ferlendirme sonuca etki eden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir nihai karar niteli\u011fi ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve en kritik s\u0131n\u0131rlama ise sonuca etkili olmayan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klard\u0131r. Ceza Genel Kurulu\u2019nun a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir kanun yolu oldu\u011fundan, h\u00fckm\u00fcn sonucunu etkilemeyecek t\u00fcrden ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n bu yol arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla denetlenmesi kurumun ama\u00e7 ve yap\u0131s\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023, E. 2023\/5-35, K. 2023\/113<\/em>). Bu ilke, ba\u015fvuru stratejisi bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemlidir. Zira bir\u00e7ok dosyada hukuken tart\u0131\u015f\u0131labilir \u00e7ok say\u0131da nokta bulunabilir; ancak bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc CMK<\/a> 308\u2019e elveri\u015fli de\u011fildir. Bu yolda ba\u015far\u0131 ihtimali y\u00fcksek istemler, ancak karar\u0131n maddi sonucunu, hukuki niteli\u011fini, uygulanacak yapt\u0131r\u0131m\u0131 veya kanun yolu sistemati\u011fini etkileyen a\u011f\u0131r ayk\u0131r\u0131l\u0131klara dayanmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131rlama, tutuklulu\u011fun devam\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 kararlar bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmektedir. Yarg\u0131tay ceza dairelerinin verdi\u011fi her ara karar\u0131n veya koruma tedbirine ili\u015fkin her i\u015flemin CMK<\/a> m. 308\u2019e elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmektedir. Bu yakla\u015f\u0131m, Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131n\u0131n esas itibar\u0131yla h\u00fckme veya h\u00fck\u00fcm niteli\u011findeki denetim kararlar\u0131na y\u00f6nelmesi gerekti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n

Be\u015finci s\u0131n\u0131rlama, merci tayini ve g\u00f6rev sorunlar\u0131 gibi belirli usul kararlar\u0131yla ilgilidir. Ceza Genel Kurulu\u2019nun daha \u00f6nce verdi\u011fi kararlarda, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n dahi inceleme konusu yapamayaca\u011f\u0131 veya kesin nitelik ta\u015f\u0131yan baz\u0131 g\u00f6rev-merci kararlar\u0131n\u0131n CMK m. 308 konusu yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n temelinde, ola\u011fan\u00fcst\u00fc itiraz yolunun hukuki sistem i\u00e7inde her karar\u0131 ikinci kez tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an genel bir yol haline getirilmemesi d\u00fc\u015f\u00fcncesi yatmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ancak bu s\u0131n\u0131rlamalar, CMK<\/a> m. 308\u2019in etkisiz bir yol oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Tam tersine, bu s\u0131n\u0131rl\u0131 yap\u0131 onun as\u0131l g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ceza Genel Kurulu\u2019nun m\u00fcdahalesi, ancak ciddi, sistematik, i\u00e7tihat d\u00fczeyinde \u00f6nem ta\u015f\u0131yan veya a\u00e7\u0131k adli hata niteli\u011findeki uyu\u015fmazl\u0131klarda devreye girdi\u011fi i\u00e7in, verilen kararlar daha y\u00fcksek normatif a\u011f\u0131rl\u0131k ta\u015f\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

Bu noktada, hangi t\u00fcr hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131na daha uygun oldu\u011fu da belirtilmelidir. Genel olarak \u015fu t\u00fcr problemler CMK m. 308 bak\u0131m\u0131ndan daha elveri\u015fli g\u00f6r\u00fcnmektedir:<\/span><\/p>\n