{"id":26737,"date":"2023-09-30T22:31:37","date_gmt":"2023-09-30T19:31:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bicakhukuk.com\/?p=26737"},"modified":"2025-03-19T22:23:58","modified_gmt":"2025-03-19T19:23:58","slug":"sirketlere-abd-yaptirimlari-hukuki-analizi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bicakhukuk.com\/de\/sirketlere-abd-yaptirimlari-hukuki-analizi\/","title":{"rendered":"\u015eirketlere ABD Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 Hukuki Analizi"},"content":{"rendered":"

ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, ABD ba\u011flant\u0131l\u0131 finansal i\u015flemler, ihracat kontrolleri ve ticari faaliyetleri hedef alarak k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte uyum gerekliliklerini art\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin jeopolitik konumu ve stratejik ticari ili\u015fkileri, \u015firketler i\u00e7in yapt\u0131r\u0131m risklerini daha da b\u00fcy\u00fctmekte, bu nedenle etkili bir uyum ve risk y\u00f6netimi stratejisi hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u015eirketlerin, proaktif \u00f6nlemler alarak d\u00fczenli risk de\u011ferlendirmeleri yapmas\u0131 ve kapsaml\u0131 uyum programlar\u0131 olu\u015fturmas\u0131, yapt\u0131r\u0131mlara tabi olma riskini en aza indirmektedir. OFAC, BIS ve di\u011fer ilgili kurumlar\u0131n yapt\u0131r\u0131m listelerini d\u00fczenli olarak takip etmek, tedarik zinciri denetimleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek ve ticari s\u00f6zle\u015fmelerde uyum h\u00fck\u00fcmlerine yer vermek kritik ad\u0131mlard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ayr\u0131ca, yapt\u0131r\u0131m ihlallerini \u00f6nlemek kadar, Yapt\u0131r\u0131m\u00a0Listesi\u2019nden \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcrecinde de etkili bir uyum program\u0131 belirleyici bir rol oynamaktad\u0131r. Do\u011fru hukuki stratejilerle hareket eden \u015firketler, hem yapt\u0131r\u0131mlardan ka\u00e7\u0131nabilir hem de mevcut k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rabilir. Bu ba\u011flamda, hukuki dan\u0131\u015fmanl\u0131k almak ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir uyum mekanizmas\u0131 olu\u015fturmak, uluslararas\u0131 ticarette s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

ABD ile T\u00fcrkiye Ekonomik ve Ticari \u0130li\u015fkileri<\/span><\/h3>\n

ABD ile T\u00fcrkiye ekonomik ve ticari ili\u015fkilerinin, hukuki \u00e7er\u00e7evesini 1990 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Yat\u0131r\u0131mlar\u0131n Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Te\u015fviki ve Korunmas\u0131 Anla\u015fmas\u0131<\/a>; 1997\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren \u00c7ifte Vergilendirmeyi \u00d6nleme Anla\u015fmas\u0131<\/a> ve 2000 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Ticaret ve Yat\u0131r\u0131m \u00c7er\u00e7eve Anla\u015fmas\u0131<\/a> (TIFA) te\u015fkil etmektedir.<\/span><\/p>\n

ABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ikili ticaret hacmi, otuz milyar dolar civar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmekte, T\u00fcrkiye lehine ticaret fazlas\u0131 kaydedilmekte ve ikili ticaret hacmindeki art\u0131\u015f ivmesi s\u00fcrmektedir. ABD ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ikili ticaret hacminin y\u00fcz milyar dolara \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ortak hedef<\/a> mevcuttur. T\u00fcrkiye\u2019de ABD sermayesine sahip 2000\u2019den fazla \u015firket bulunmakta, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar artmaya devam etmektedir.<\/span><\/p>\n

Yapt\u0131r\u0131mlar<\/span><\/h3>\n

Yapt\u0131r\u0131mlar, devletlerin istenmeyen davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 veya eylemlerini yeteri miktarda zararla, veya en az\u0131ndan hissedilir bir tehdit ile, \u00f6nleme amac\u0131yla yap\u0131lan giri\u015fimlerdir. Devletler, tarih boyunca siyasi, hukuki, ahlaki ama\u00e7larla birbirlerine yapt\u0131r\u0131m uygulam\u0131\u015flard\u0131r. So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar uluslararas\u0131 toplulu\u011fun ajandas\u0131nda \u00f6nemli yer tutmaya ba\u015flam\u0131\u015f, bu d\u00f6nemde Amerika Birle\u015fik Devletleri de, belirli devletlere kar\u015f\u0131 tek tarafl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 hayata ge\u00e7irmi\u015ftir. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda g\u00fcvenlik veya insan haklar\u0131 gerek\u00e7eleriyle 14 Aral\u0131k 2012 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan ve halen uygulanan K\u00fcresel Magnitsky Yasas\u0131 (Global Magnitsky Act, GMA)<\/a> ve 2 A\u011fustos 2017 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulan ve halen uygulanan Amerika\u2019n\u0131n Yapt\u0131r\u0131mlar Yoluyla Has\u0131mlar\u0131yla M\u00fccadele Yasas\u0131 (Countering America\u2019s Adversaries Through Sanctions Act, CAATSA)<\/a> kapsam\u0131nda yeni yapt\u0131r\u0131mlar artan bir ivmeyle g\u00fcndemdeki yerlerini korumaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Ama\u00e7lar\u0131 ve laf\u0131zlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, GMA<\/a>\u2019n\u0131n ve CAATSA<\/a>\u2019n\u0131n, ABD yapt\u0131r\u0131m rejiminin g\u00fcncel uygulanabilir hukuk d\u00fczenlemeleri olarak i\u015flev g\u00f6ren asli enstr\u00fcmanlar\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00dclkenin, diplomatik, siyasi ve askeri g\u00fc\u00e7 bile\u015fenleri ile birlikte en az bu unsurlar kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u2018hukuki silah\u2019 olarak kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmek de yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Bununla birlikte, s\u00f6zkonusu yasal d\u00fczenlemelere dayand\u0131r\u0131larak uygulamaya konulan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n hedef \u00fclkelerin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmede ne kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

K\u00fcresel Magnitsky Yasas\u0131 (GMA)<\/span><\/h3>\n

GMA, Aral\u0131k 2012\u2019de Obama Y\u00f6netimi taraf\u0131ndan Rus vergi avukat\u0131 Sergei Magnitsky\u2019nin tutuklu bulundu\u011fu cezaevinde hayat\u0131n\u0131 kaybetmesi sonucunda olayda sorumlulu\u011fu olan Rus devlet g\u00f6revlileri i\u00e7in getirilen bir yapt\u0131r\u0131m yasas\u0131d\u0131r. D\u00fczenlemeye 2016 y\u0131l\u0131ndan itibaren uluslararas\u0131 ge\u00e7erlik kazand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yasan\u0131n i\u00e7eri\u011fi, insan haklar\u0131 ihlalinde bulunan b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin vatanda\u015flar\u0131na ve kurumlar\u0131na yapt\u0131r\u0131m uyugulanmas\u0131na olanak verecek \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015ftir. GMA<\/a>, Hazine Bakan\u0131\u2019na herhangi bir \u00fclkenin vatanda\u015flar\u0131na ait varl\u0131klar\u0131n dondurulmas\u0131; bu hareketin \u00f6nceden haber verilmeksizin icraya konulmas\u0131 ve gerekti\u011finde Bakanl\u0131k izniyle kald\u0131r\u0131lmas\u0131 yetkileri vermi\u015f; b\u00f6ylelikle, \u2018Y\u00f6netim erkinin takdirindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc bir silah\u2019 halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Yasa, 2016\u2019dan sonra etkin bir bi\u00e7imde Rusya d\u0131\u015f\u0131nda kalan \u00fclkelerin ki\u015fi ve kurumlar\u0131na da uygulamaya koyulmu\u015f, bu politika do\u011frultusunda Trump ve Biden Y\u00f6netimi pek \u00e7ok yabanc\u0131 devlet yetkilisine yapt\u0131r\u0131m getirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Amerika\u2019n\u0131n Yapt\u0131r\u0131mlar Yoluyla Has\u0131mlar\u0131yla M\u00fccadele Yasas\u0131 (CAATSA)<\/span><\/h3>\n

CAATSA<\/a>, b\u00f6l\u00fcm ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan ve maddelerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, esasen Rusya, \u0130ran ve Kuzey Kore\u2019nin uluslararas\u0131 bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenlik i\u00e7in olu\u015fturduklar\u0131 varsay\u0131lan tehditleri \u00f6nlemek \u00fczere haz\u0131rlan\u0131p y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmu\u015ftur. \u00a0<\/span><\/p>\n

Yasan\u0131n politik gerek\u00e7elerle uygulanmas\u0131, ABD d\u0131\u015f politikas\u0131nda belirgin bir sertle\u015fmeye yol a\u00e7m\u0131\u015f ve Washington\u2019\u0131 zaman zaman geleneksel m\u00fcttefikleriyle \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc zor \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcre\u00e7lerine s\u00fcr\u00fcklemi\u015ftir. NATO \u00fcyesi T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fcksek-irtifa hava savunma sistemi gereksinimi i\u00e7in Rusya\u2019dan haz\u0131r al\u0131m yoluyla S-400 f\u00fczelerini sat\u0131n almas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, ABD 6 Nisan 2021\u2019de CAATSA yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131<\/a> uygulamaya koymu\u015ftur. Yapt\u0131r\u0131m kapsam\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019deki bir kurumun (Savunma Sanayii Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131) ABD\u2019den ihracat lisans\u0131 almayaca\u011f\u0131; ABD\u2019nin ve ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu uluslararas\u0131 finans kurulu\u015flar\u0131n\u0131n kredilerinden faydalanamayaca\u011f\u0131; bu kurumda \u00e7al\u0131\u015fan d\u00f6rt y\u00f6neticinin ise ABD\u2019deki mal varl\u0131klar\u0131n\u0131n dondurulaca\u011f\u0131 ve vize k\u0131s\u0131tlamalar\u0131na tabi olacaklar\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

OFAC<\/span><\/h3>\n

Yasama taraf\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131p Y\u00fcr\u00fctme onay\u0131ndan ge\u00e7tikten sonra yasala\u015fan yapt\u0131r\u0131m d\u00fczenlemelerinin uygulamas\u0131 ve g\u00f6zetilmesi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcrokrasisi i\u00e7inde pek \u00e7ok otorite taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftiriliyorsa da, bu konudaki birincil sorumlu Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 Yabanc\u0131 Varl\u0131klar\u0131n Kontrol\u00fc Ofisi\u2019dir (Office of Foreign Assets Control, OFAC<\/a>). OFAC, g\u00f6revlerini yerine getirirken ABD\u2019nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f istihbarat kurumlar\u0131 ile yak\u0131n bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015farak ABD\u2019nin d\u0131\u015f politikas\u0131 ve ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyucu yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131 geli\u015ftirmektedir.<\/span><\/p>\n

Yapt\u0131r\u0131m uygulanacak ki\u015fi ve kurumlar, OFAC taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve s\u00fcrekli g\u00fcncellenen \u00d6zel Olarak Belirlenmi\u015f Uyruklar ve Engellenen Ki\u015filer (Specially Designated Nationals and Blocked Persons, SDN<\/a>) listesinde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. <\/span>OFAC taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131m listesine al\u0131nan ki\u015filerin ve kurulu\u015flar\u0131n varl\u0131klar\u0131 dondurulur ve ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131n veya \u015firketlerinin bu ki\u015filerle ticari i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirmesi genellikle yasaklan\u0131r. 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fi itibar\u0131yla, „SDN Listesi“ kapsam\u0131ndaki ki\u015fi ve kurulu\u015f say\u0131s\u0131 18.000\u2019i a\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r<\/a>. Ayr\u0131ca, bu listede 1.184 gemi ve 374 hava ta\u015f\u0131t\u0131 <\/a>yer almakta olup, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kapsam\u0131 giderek geni\u015flemektedir.<\/span><\/p>\n

Yapt\u0131r\u0131m s\u00fcreci, Y\u00fcr\u00fctme\u2019nin genellikle n\u00fckleer, biyolojik ve kimyasal silahlar\u0131n yay\u0131lmas\u0131 veya ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 bir d\u0131\u015f tehdidin varl\u0131\u011f\u0131 durumunda bir Ba\u015fkanl\u0131k Emri yay\u0131mlamas\u0131 suretiyle ba\u015flat\u0131lmaktad\u0131r. S\u00f6zkonusu Ba\u015fkanl\u0131k Emri, ge\u00e7erlik s\u00fcresi Ba\u015fkan taraf\u0131ndan uzat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde veya Kongre taraf\u0131ndan sonland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, bir y\u0131l uygulanabilmekte; ayr\u0131ca, Kongre, bu s\u00fcre i\u00e7inde yeni yapt\u0131r\u0131mlar uygulayan veya mevcut yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 de\u011fi\u015ftiren farkl\u0131 bir yasa da \u00e7\u0131karabilmektedir.<\/span><\/p>\n

DoJ & BIS<\/span><\/h3>\n

OFAC, ABD Finansal Yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131ndan sorumlu temel kurum olmakla birlikte, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulamas\u0131nda g\u00fcndeme gelen adli su\u00e7larla ilgili ABD Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 (US Department of Justice<\/a> \u201cDoJ\u201d) ve mal ve hizmet ticaretine ili\u015fkin kontrollerle ilgili ABD Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 (US Department of Commerce, Bureau of Industry and Security<\/a> (\u201cBIS\u201d)) gibi akt\u00f6rlerde zaman zaman devrede olabilmektedir.<\/span><\/p>\n

OFAC Yapt\u0131r\u0131m Programlar\u0131<\/span><\/h3>\n

OFAC\u2019\u0131n \u00fclkeleri, ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015fileri, organizasyonlar\u0131 hedefleyen bir\u00e7ok yapt\u0131r\u0131m program\u0131 mevcuttur. ABD\u2019nin finansal yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir \u00fclke ile yap\u0131lan t\u00fcm ticaret ve i\u015flemleri yasaklayan \u00fclke bazl\u0131 yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131 olarak ba\u015flad\u0131. Ancak, ABD h\u00fck\u00fcmetleri daha sonra belirli bir \u00fclke veya rejimden ziyade liste bazl\u0131 olarak bilinen ve belirli ki\u015fi, kurum ve organizasyonlar\u0131 hedefleyen yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131n\u0131 uygulamaya ald\u0131. Son y\u0131llarda \u00f6zellikle \u0130ran ve Rusya gibi \u00fclkeler \u00fczerinde uygulanan yapt\u0131r\u0131mlardan kaynaklanan ve ikincil yapt\u0131r\u0131mlar (secondary sanctions<\/a>) olarak bilinen ABD\u2019nin yapt\u0131r\u0131m uygulad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi, kurum ve organizasyonlarla i\u015f yapan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclke vatanda\u015f ve kurumlar\u0131n\u0131 etkileyen yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131 da devreye al\u0131nmaya ba\u015flad\u0131. Y<\/span>apt\u0131r\u0131m program kategorileri;<\/span><\/p>\n

\u00dclke Bazl\u0131 Yapt\u0131r\u0131mlar (Country-Based Comprehensive Sanctions)<\/span><\/h3>\n

\u00dclke bazl\u0131 yapt\u0131r\u0131m programlar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi ve yasaklad\u0131klar\u0131 i\u015flemler programdan programa de\u011fi\u015fse de genel olarak bu yapt\u0131r\u0131mlar ilgili \u00fclkelerle yap\u0131lan;<\/span><\/p>\n