{"id":24363,"date":"2022-09-28T23:46:05","date_gmt":"2022-09-28T20:46:05","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bicakhukuk.com\/?p=24363"},"modified":"2025-12-31T19:39:28","modified_gmt":"2025-12-31T16:39:28","slug":"hukmun-aciklanmasinin-geri-birakilmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bicakhukuk.com\/de\/hukmun-aciklanmasinin-geri-birakilmasi\/","title":{"rendered":"H\u00fckm\u00fcn A\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n Geri B\u0131rak\u0131lmas\u0131"},"content":{"rendered":"

H\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131, san\u0131\u011fa Mahkeme taraf\u0131ndan verilen cezan\u0131n 2 y\u0131l veya daha az s\u00fcreli hapis veya adli para cezas\u0131 olmas\u0131 durumunda verilecek h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n 5 y\u0131l s\u00fcreyle geriye b\u0131rak\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka ifadeyle, san\u0131k hakk\u0131nda kurulan mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn belirli \u015fartlarla hukuki bir sonu\u00e7 do\u011furmamas\u0131n\u0131 ifade eden HAGB kurumu \u00e7ocuklarda \u00fc\u00e7, yeti\u015fkinlerde be\u015f y\u0131ll\u0131k denetim s\u00fcresi i\u00e7inde kasten yeni bir su\u00e7un i\u015flenmemesi ve -e\u011fer h\u00fckmedilmi\u015fse- y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere uygun davran\u0131lmas\u0131 h\u00e2linde geri b\u0131rak\u0131lan h\u00fckm\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131larak kamu davas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi sonucu do\u011furan ve bu niteli\u011fiyle san\u0131k ile devlet aras\u0131ndaki cezai nitelikteki ili\u015fkiyi sona erdiren ko\u015fullu bir d\u00fc\u015fme nedenidir .<\/span><\/p>\n

\u0130\u015f Y\u00fck\u00fc Bask\u0131s\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi hen\u00fcz 1987\u2019de Avrupa Konseyi \u00fcye devletlerine, duru\u015fmas\u0131z yarg\u0131lama, mahkeme d\u0131\u015f\u0131 anla\u015fmalar gibi y\u00f6ntemlerle yarg\u0131lama usullerini sadele\u015ftirmeleri ve h\u0131zland\u0131rmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tavsiyede bulunmu\u015ftur. Nitekim, HAGB kurumunun kabul edilmesi ile b\u00f6lge adliye mahkemeleri ve Yarg\u0131tay \u00fczerindeki i\u015f y\u00fck\u00fc bask\u0131s\u0131nda az\u0131msanmayacak bir azalma meydana gelmi\u015ftir. \u0130lkesel olarak do\u011fru \u015fekilde uyguland\u0131\u011f\u0131nda HAGB kurumu y\u00fcksek mahkemelerin i\u015f y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltarak ceza davalar\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bir yarar sa\u011flamakta, bu mahkemelerin kaynaklar\u0131n\u0131 ve imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 g\u00f6rece daha ciddi ve \u00f6nemli i\u015flere ay\u0131rmalar\u0131na imk\u00e2n vermektedir.<\/span><\/p>\n

Onar\u0131c\u0131 Adalet<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB kurumunun onar\u0131c\u0131 adalet anlay\u0131\u015f\u0131 ile de ili\u015fkili oldu\u011fu kabul edilmektedir. Birle\u015fmi\u015f Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyinin ilke kararlar\u0131na (bkz. \u00a7 87) paralel bir \u015fekilde HAGB kurumu ile ma\u011fdurun zarar\u0131n\u0131n tazminat veya su\u00e7tan \u00f6nceki h\u00e2le getirme gibi y\u00f6ntemlerle giderilmesi, b\u00f6ylece ma\u011fdurun tatmin edilmesi, ilave olarak su\u00e7lunun \u00f6zg\u00fcr iradesi ile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 sonunda ma\u011fdurun ve su\u00e7lunun yeniden entegrasyonlar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130lk Ad\u0131m: \u00c7ocuklar<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB kurumu, her ne kadar 1989 ve 1997 tarihli T\u00fcrk Ceza Kanunu \u00f6n tasar\u0131lar\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f olsa da kanunla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Kurum ilk kez 3\/7\/2005 tarihli ve 5395 say\u0131l\u0131 \u00c7ocuk Koruma Kanunu\u2019nun 23. maddesi ile, sadece \u00e7ocuk olan san\u0131klar (su\u00e7a s\u00fcr\u00fcklenen \u00e7ocuklar) i\u00e7in uygulanmak \u00fczere kanunlar\u0131m\u0131za girmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\u0130kinci Ad\u0131m: Yeti\u015fkinler<\/strong><\/span><\/h3>\n

Daha sonra y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6\/12\/2006 tarihli ve 5560 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 23. maddesiyle 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 231. maddesine eklenen f\u0131kralarla \u015fik\u00e2yete tabi su\u00e7lar hakk\u0131nda verilen bir y\u0131l veya daha az s\u00fcreli hapis veya adli para cezalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan HAGB kurumu, yeti\u015fkinler i\u00e7in de kabul edilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan kurumun uygulama alan\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesine imk\u00e2n sa\u011flayan bir d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim 23\/1\/2008 tarihli ve 5728 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 562. maddesiyle 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 231. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek maddede belirtilen hapis cezas\u0131n\u0131n \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 bir y\u0131ldan iki y\u0131la \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, on d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek kurumun uygulanabilmesi i\u00e7in i\u015flenen su\u00e7un \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 ko\u015fulu kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Damgalanman\u0131n \u00d6nlenmesi<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB kurumu di\u011fer y\u00f6nlerinin yan\u0131 s\u0131ra ayn\u0131 zamanda devletin su\u00e7u ve su\u00e7lulu\u011fu azaltmak i\u00e7in getirdi\u011fi tedbirlerden de biridir. Bu kurumun i\u015fletilmesiyle ceza davas\u0131 a\u00e7\u0131lan ki\u015filerin adli sicil kay\u0131tlar\u0131na i\u015flenecek bir mahk\u00fbmiyet almalar\u0131 engellenmektedir. Bireylerin bir ceza mahk\u00fbmiyeti ile damgalanman\u0131n \u00e7e\u015fitli olumsuz sonu\u00e7lar\u0131ndan kurtulmas\u0131 ve b\u00f6ylelikle sosyal ya\u015fama h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde uyumlar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

Mahpuslu\u011fun Azalt\u0131lmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

Dahas\u0131 HAGB kurumu ceza mahk\u00fbmiyetlerinin azalt\u0131lmas\u0131na ve bunun bir sonucu olarak da mahpuslar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131na da katk\u0131 sunmaktad\u0131r. H\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 cezalara alternatif tedbirler T\u00fcrkiye’deki ceza infaz kurumlar\u0131n\u0131n kalabal\u0131kla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ba\u011flam\u0131nda hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. T\u00fcm bunlara ilave olarak HAGB’nin ceza infaz kurumlar\u0131n\u0131n mahk\u00fbmlarda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6nleyici ve mahpuslu\u011fun toplum ve devlet hayat\u0131 \u00fczerindeki ekonomik ve sosyal sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 da bertaraf edici i\u015flevleri bulunmaktad\u0131r. Nitekim TBMM Adalet Komisyonunun 5560 say\u0131l\u0131 Kanun’a ili\u015fkin raporunda HAGB kurumu ile ilgili olarak \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fe yer verilmi\u015ftir:<\/span><\/p>\n

\u201cCezaya mahkumiyete ba\u011fl\u0131 yoksunluklar\u0131n do\u011fmamas\u0131 i\u00e7in, ki\u015fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, denetim s\u00fcresi zarf\u0131nda yeni bir su\u00e7 i\u015flememesi ve \u00f6zellikle ma\u011fdurun ma\u011fduriyetini gidermek amac\u0131na y\u00f6nelik olarak kendisine y\u00fcklenen belirli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere uygun davranmas\u0131 ko\u015fuluyla, hakk\u0131nda cezaya h\u00fckmedilmemesi, toplum bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, cezaya mahkumiyete nazaran daha etkili olabilecektir.<\/em>\u201d<\/span><\/p>\n

Yayg\u0131n Uygulama<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB kurumu T\u00fcrk hukuk sisteminde yeni olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ilgili kanunun 2005 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinden itibaren olduk\u00e7a geni\u015f bir uygulama alan\u0131 bulmu\u015ftur. Nitekim Bakanl\u0131k Adli Sicil ve \u0130statistik Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 2020 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re ceza mahkemelerinde verilen karar say\u0131s\u0131 3.246.170, mahk\u00fbmiyet h\u00fck\u00fcmlerinin toplam say\u0131s\u0131 1.541.870, HAGB toplam karar say\u0131s\u0131 ise 443.874\u2019t\u00fcr. Bu istatistiki verilere g\u00f6re HAGB kararlar\u0131 mahk\u00fbmiyet kararlar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birini olu\u015fturmakta, toplam karar say\u0131s\u0131n\u0131n ise %13,7\u2019sini te\u015fkil etmektedir.<\/span><\/p>\n

Beraat Oran\u0131nda D\u00fc\u015f\u00fc\u015f<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB kurumunun uygulan\u0131yor olmas\u0131n\u0131n ilke olarak beraat etme oranlar\u0131n\u0131 etkilememesi beklenir. Zira HAGB kurumu beraat h\u00fckm\u00fcyle de\u011fil mahk\u00fbmiyet karar\u0131yla ilgili bir m\u00fcessesedir. Di\u011fer bir ifadeyle HAGB kurumu beraat h\u00fckm\u00fcne se\u00e7enek bir karar t\u00fcr\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131ndan kurumun beraat oranlar\u0131n\u0131 de\u011fil mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne se\u00e7enek yapt\u0131r\u0131m oranlar\u0131n\u0131 etkileyecek bir potansiyeli vard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan istatistiklere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda 2005 y\u0131l\u0131 i\u00e7in beraat karar\u0131n\u0131n di\u011fer t\u00fcm kararlara oran\u0131 %22,2 iken HAGB kurumu 2005 y\u0131l\u0131nda \u00e7ocuklar, 2006 y\u0131l\u0131nda ise yeti\u015fkinler i\u00e7in y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra bu oran\u0131n 2007 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla %18,4’e kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca 2008 y\u0131l\u0131nda ayn\u0131 oran %21,2 iken, 2008 y\u0131l\u0131nda HAGB kurumunun uygulanma alan\u0131n\u0131 geni\u015fleten kanun de\u011fi\u015fikli\u011finden (bkz. \u00a7 65) sonra yine beraat oran\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fanm\u0131\u015f, oran bu kez %19,5’e inmi\u015ftir. Buna paralel olarak HAGB karar\u0131n\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu di\u011fer kararlar<\/em> oran\u0131n\u0131n 2007 y\u0131l\u0131nda 32,9 iken 2008 y\u0131l\u0131nda an\u0131lan kanun de\u011fi\u015fikli\u011fiyle birlikte birden %43,6’ya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 izlenmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\u0130tiraz \u0130statistikleri<\/strong><\/span><\/h3>\n

Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Adli Sicil ve \u0130statistik Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden temin edilen istatistiklere g\u00f6re 1\/1\/2013 ile 8\/2\/2022 tarihleri aras\u0131nda HAGB kararlar\u0131na yap\u0131lan 608.915 itiraz talebinin reddedildi\u011fi, buna kar\u015f\u0131n 63.603 itiraz talebinin kabul edildi\u011fi, itiraz\u0131n kabul oran\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %10,4 olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Buna kar\u015f\u0131n 2020 y\u0131l\u0131nda Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunda karara ba\u011flanan davalardan %12,6’s\u0131nda onama, %32,6’s\u0131nda bozma; ceza dairelerinde ise %28,8’inde onama, %29,8’inde bozma karar\u0131 verilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\u0130tiraz \u0130ncelemesinin Kapsam\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB karar\u0131na itiraz h\u00e2linde Yarg\u0131tay HAGB kurumunun \u00fclkemizde uygulanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk zamanlar, itiraz\u0131 incelemeye yetkili makam\u0131n HAGB\u2019nin yaln\u0131zca \u015fekl\u00ee ko\u015fullar\u0131n\u0131n olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 bir inceleme yapmas\u0131 ve su\u00e7un s\u00fcbutuna ili\u015fkin bir inceleme yapmamas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde kararlar vermi\u015ftir (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 7\/4\/2009 tarihli ve E.2009\/3-64, K.2009\/83 say\u0131l\u0131 karar\u0131). Daha sonra Yarg\u0131tay, i\u00e7tihat de\u011fi\u015fikli\u011fine giderek HAGB karar\u0131na itiraz\u0131 incelemeye yetkili makam\u0131n HAGB\u2019nin \u015fekl\u00ee ko\u015fullar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra maddi y\u00f6nden de bir inceleme yapmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde kararlar vermi\u015ftir (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 22\/1\/2013 tarihli ve E.2012\/10-534, K.2013\/15 say\u0131l\u0131 karar\u0131). Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu daha yeni tarihli i\u00e7tihatlar\u0131nda itiraz mercilerinin sadece \u015fekl\u00ee ko\u015fullar bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil maddi y\u00f6nden de inceleme yapmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015f (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 22\/1\/2013 tarihli ve E.2012\/10-534, K.2013\/15 say\u0131l\u0131 karar\u0131; Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 15\/4\/2014 tarihli ve E.2012\/6-1452, K.2014\/195 say\u0131l\u0131 karar\u0131; Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 3\/3\/2020 tarihli ve E.2016\/11-1150, K.2020\/148 say\u0131l\u0131 karar\u0131; Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 23\/6\/2020 tarihli ve E.2017\/5.MD-1119, K.2020\/349 say\u0131l\u0131 karar\u0131; Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 10\/12\/2019 tarihli ve E.2017\/5.MD-620, K.2019\/704 say\u0131l\u0131 karar\u0131; Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 20\/6\/2019 tarihli ve E.2016\/7-1413, K.2019\/489 say\u0131l\u0131 karar\u0131; Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 25\/10\/2018 tarihli ve E.2017\/5.MD-621, K.2018\/476 say\u0131l\u0131 karar\u0131) ancak h\u00e2len tam bir uygulama birli\u011fi sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130lk Derece Mahkemelerinin Usul G\u00fcvencelerine Ayk\u0131r\u0131 HAGB Kararlar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

Yarg\u0131tay bir\u00e7ok karar\u0131nda ilk derece mahkemesi kararlar\u0131n\u0131 usul g\u00fcvencelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k nedeniyle bozmu\u015ftur. S\u00f6z\u00fc edilen kararlara \u015fu \u00f6rnekler verilebilir:<\/span><\/p>\n

San\u0131\u011f\u0131n Sorgusunun Yap\u0131lmam\u0131\u015f Olmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

San\u0131\u011f\u0131n sorgusu yap\u0131lmadan HAGB kararlar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 11. Ceza Dairesinin 1\/10\/2020 tarihli ve E.2019\/1941, K.2020\/5301 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „San\u0131k hakk\u0131nda 27.04.2010 tarihinde sorgusu yap\u0131lmadan h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131 verildi\u011fi, bilahare denetim s\u00fcresi i\u00e7inde i\u015fledi\u011fi kas\u0131tl\u0131 su\u00e7tan dolay\u0131 yap\u0131lan ihbar \u00fczerine yap\u0131lan yarg\u0131lamada da 05.02.2015 tarihli oturumda san\u0131\u011f\u0131n kimli\u011finin saptanmas\u0131 ile yetinilerek, CMK\u2019nin 147. maddesinde yaz\u0131l\u0131 haklar\u0131 hat\u0131rlat\u0131lmadan sorgusu yap\u0131l\u0131p h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131na karar verilmek suretiyle savunma hakk\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131…<\/em>„; Yarg\u0131tay 8. Ceza Dairesinin 10\/2\/2020 tarihli ve E.2019\/13448, K.2020\/9248 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „…San\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck y\u00f6n\u00fc bulunmakla birlikte \u00f6ncelikle kendisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir hak olup, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n temel unsurlar\u0131ndan birisini de te\u015fkil etmektedir… Yasal mevzuat ve Ceza Genel Kurulu karar\u0131 gere\u011fi esas mahkemesince san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilerek savunmas\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekirken, mahkemece san\u0131k hakk\u0131nda savunmas\u0131 al\u0131nmaks\u0131z\u0131n mahkumiyet karar\u0131 verilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, merci taraf\u0131ndan itiraz\u0131n kabul\u00fc yerine yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde reddine karar verilmesi…<\/em>„<\/span><\/p>\n

San\u0131ktan Kabul Beyan\u0131 Al\u0131nmam\u0131\u015f Olmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

San\u0131\u011f\u0131n HAGB’yi kabul etti\u011fine dair bir beyan\u0131 olmamas\u0131na ra\u011fmen HAGB karar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 16. Ceza Dairesinin 13\/11\/2020 tarihli ve E.2020\/7347, K.2020\/5734 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „...silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc propagandas\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 ile a\u00e7\u0131lan kamu davas\u0131na y\u00f6nelik kovu\u015fturma s\u00fcrecinde bu kurumun uygulanmas\u0131n\u0131 kabul edip etmedi\u011fi sorulmayan, bu y\u00f6nde gerek kendisi gerekse vekaletnamelerinde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etme yetkisi bulunan m\u00fcdafiileri taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir istem veya beyana da rastlan\u0131lmayan san\u0131k hakk\u0131nda, 6008 say\u0131l\u0131 Kanunun 7. maddesi ile de\u011fi\u015fik, 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 231 maddesinin 6. f\u0131kras\u0131n\u0131n son c\u00fcmlesinde yer alan, ‚San\u0131\u011f\u0131n kabul etmemesi halinde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmez‘ h\u00fckm\u00fc g\u00f6zetilmeden verilen karara y\u00f6nelik vaki itirazlar\u0131n reddinde hukuki isabet bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan kanun yarar\u0131na bozma talebinin kabul\u00fcne karar vermek gerekmi\u015ftir.<\/em> „<\/span><\/p>\n

12.03.2024 tarihli ve 32487 \u00a0say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 7499 say\u0131l\u0131 „Ceza Muhakemesi Kanunu ile Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun<\/a>\u201d ile san\u0131\u011f\u0131n kabul etmemesi halinde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmeyece\u011fi h\u00fckm\u00fc kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Dava D\u0131\u015f\u0131 Su\u00e7a \u0130li\u015fkin Olmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

Dava konusu edilmeyen su\u00e7tan HAGB kararlar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 18. Ceza Dairesinin 30\/11\/2015 tarihli ve E.2015\/8956, K.2015\/12184 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „Yerel Mahkemece san\u0131k<\/em> [F.Y.] hakk\u0131nda, dava konusu edilmeyen hakaret su\u00e7undan CMK’n\u0131n 225\/1. maddesine a\u00e7\u0131k ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacak \u015fekilde mahkumiyet karar\u0131 verip h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilerek, san\u0131k 5 y\u0131l s\u00fcreyle denetim s\u00fcresine tabi tutulmu\u015ftur.<\/em> Somut olayda yarg\u0131lama hukukuna y\u00f6nelik a\u011f\u0131r bir hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k meydana gelmi\u015f, kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131lan h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131 da, bu hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k \u00fczerine oturtulmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede, karardaki a\u011f\u0131r hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k halini tespit eden Yarg\u0131tay\u2019\u0131n, bu hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 gidermek yerine, mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn hen\u00fcz hukuken varl\u0131k kazanmad\u0131\u011f\u0131 bu nedenle kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle ret karar\u0131 vermesi durumunda, san\u0131k denetim s\u00fcresi boyunca dava bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda tutulacak, bu durum da \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesinin 6. maddesinde tan\u0131mlanan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlali sonucunu do\u011furacakt\u0131r. Bu itibarla, kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131lan yarg\u0131lama hukukuna ait a\u011f\u0131r hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k halinin, h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiledi\u011fi belirlenerek, bu hususun kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131labilece\u011fi kabul edilmek suretiyle talebin kabul\u00fcne karar verilmi\u015ftir.<\/em>„; Yarg\u0131tay 4. Ceza Dairesinin 18\/5\/2021 tarihli ve E.2021\/8953, K.2021\/14028 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „…hakaret su\u00e7undan CMK’n\u0131n 170. maddesine uygun olarak a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bir davan\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeden, dava konusu edilmeyen hakaret su\u00e7undan h\u00fck\u00fcm kurularak, 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 225. maddesine ayk\u0131r\u0131 davran\u0131lmas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/em>„<\/span><\/p>\n

Yetersiz Gerek\u00e7e<\/strong><\/span><\/h3>\n

Yetersiz gerek\u00e7elerle HAGB kararlar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 5. Ceza Dairesinin 27\/2\/2014 tarihli ve E.2014\/1878, K.2014\/2141 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „YCGK’n\u0131n 22\/01\/2013 g\u00fcn ve 2013\/15 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda itiraz mercii inceleme s\u0131ras\u0131nda sadece CMK’n\u0131n 231. maddesindeki ko\u015fullar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi hususuyla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir inceleme yapmayarak, incelenen karar\u0131n hem maddi, hem de hukuki y\u00f6n\u00fcn\u00fc ele alarak hukuka uygunlu\u011funu denetleyece\u011finin belirtildi\u011fi, bunun su\u00e7un s\u00fcbutu, vas\u0131f de\u011fi\u015fikli\u011fi gibi konular\u0131 da i\u00e7erdi\u011fi, bu a\u00e7\u0131klamalara g\u00f6re; somut olayda tefecilik su\u00e7undan a\u00e7\u0131lan kamu davas\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n 1 y\u0131l 8 ay hapis ve 80,00 TL adli para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na, 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 231\/5 maddesi uyar\u0131nca hakk\u0131ndaki h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na dair verilen karara san\u0131k m\u00fcdafii taraf\u0131ndan su\u00e7a konu \u00e7ekin san\u0131\u011fa ciro yoluyla intikal etti\u011fi, \u00e7ek lehtar\u0131n\u0131n beraet edip san\u0131\u011f\u0131n mahkumiyetine karar verilmesinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, savunman\u0131n dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek itiraz edildi\u011fi nazara al\u0131n\u0131p iddia ve savunma de\u011ferlendirilerek gerek\u00e7eleriyle itiraz konusunda denetime elveri\u015fli bir karara var\u0131lmas\u0131 gerekirken maddi olay ve hukuki y\u00f6nden irdelemeye yer vermeyen yetersiz gerek\u00e7e ile itiraz\u0131n reddine karar verilmesi<\/em>„; Yarg\u0131tay 19. Ceza Dairesinin 21\/10\/2019 tarihli ve E.2019\/33095, K.2019\/13121 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „…verilen mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131 \u00fczerinde, itiraz merciince CMK’nin 230. maddesinde belirtilen ko\u015fullar\u0131 i\u00e7erip i\u00e7ermedi\u011fi hususunda bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmakla…<\/em>„<\/span><\/p>\n

Eksik ara\u015ft\u0131rma<\/strong><\/span><\/h3>\n

Eksik ara\u015ft\u0131rma yap\u0131larak HAGB kararlar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 8. Ceza Dairesinin 16\/6\/2014 tarihli ve E.2013\/20155, K.2014\/14792 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „A\u0130HS.nin 6. maddesinde d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile lekelenmeme hakk\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak yap\u0131lan incelemede;<\/em> San\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131nda belirtti\u011fi \u015fekilde evine h\u0131rs\u0131z girdi\u011fine ve n\u00fcfus c\u00fczdan\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair bir ba\u015fvurusu bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 hususunda ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmadan, kolluk taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen tutanaklarda yer alan san\u0131k ad\u0131na at\u0131l\u0131 imzalar\u0131n san\u0131\u011f\u0131n eli \u00fcr\u00fcn\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin inceleme yapt\u0131r\u0131lmadan, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 tarihinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti\u011fi i\u015f yerinde bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorulmadan, kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda \u00e7ektirilen foto\u011fraflar \u00fczerinden, san\u0131\u011f\u0131 yakalayan kolluk g\u00f6revlilerine te\u015fhis yapt\u0131r\u0131lmadan h\u00fck\u00fcm kuruldu\u011fu g\u00f6zetilerek itiraz\u0131n kabul\u00fcne karar verilmesi gerekti\u011fi g\u00f6zetilmeden, yaz\u0131l\u0131 gerek\u00e7e ile itiraz\u0131n reddine karar verilmesi…<\/em>„; Yarg\u0131tay 8. Ceza Dairesinin 29\/6\/2020 tarihli ve E.2019\/22591, K.2020\/14443 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „…eksik ara\u015ft\u0131rmayla yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmesi,…<\/em>„; Yarg\u0131tay 18. Ceza Dairesinin 27\/2\/2017 tarihli ve E.2016\/15421, K.2017\/2171 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „...eksik kovu\u015fturma ve yetersiz gerek\u00e7eyle mahkumiyet h\u00fckm\u00fc kurulmu\u015ftur.<\/em>„<\/span><\/p>\n

M\u00fclga Kanun H\u00fckm\u00fcne Dayan\u0131lmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

M\u00fclga kanun h\u00fckm\u00fcne dayan\u0131larak HAGB karar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 5. Ceza Dairesinin 27\/2\/2014 tarihli ve E.2014\/2095, K.2014\/2139 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „…h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin Bursa 9. Sulh Ceza Mahkemesinin 28\/05\/2013 tarihli…<\/em> [karar\u0131yla] …san\u0131k hakk\u0131nda yap\u0131lan yarg\u0131lama sonucunda kanuna ayk\u0131r\u0131 e\u011fitim kurumu a\u00e7ma su\u00e7undan 5237 say\u0131l\u0131 Kanunun 263. maddesi gere\u011fince cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015f ise de 30\/04\/2013 tarihli ve 28633 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete’de yay\u0131mlanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6460 say\u0131l\u0131 Hukuk Usul\u00fc Muhakemeleri Kanunu ile Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanunun 13. maddesi ile 5237 say\u0131l\u0131 Kanunun 263. maddesi y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n beraeti yerine yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde san\u0131k hakk\u0131nda h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmesinde, isabet g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden bahisle… Kanun yarar\u0131na bozmaya atfen Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan tebli\u011fname ile Daireye ihbar ve dava evrak\u0131 ile birlikte tevdii k\u0131l\u0131nmakla gere\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc; …Karar\u0131n… 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanununun 309. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca bozulmas\u0131na…<\/em>„<\/span><\/p>\n

\u00c7ifte Yarg\u0131lanma ve Cezaland\u0131r\u0131lma Yasa\u011f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

Ayn\u0131 fiil nedeniyle iki kez yarg\u0131lanmama veya cezaland\u0131r\u0131lmama ilkesine ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde HAGB karar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 8. Ceza Dairesinin 5\/10\/2015 tarihli ve E.2015\/12275, K.2015\/22071 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „San\u0131k hakk\u0131nda, 12.09.2006 tarihinde sahte trafik tescil belgesi ve plakalar ile yakalanmas\u0131 eylemi nedeniyle, K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n 19.09.2006 tarihli iddianamesiyle M\u00fch\u00fcrde Sahtecilik su\u00e7undan dava a\u00e7\u0131larak, K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece 4. Asliye Ceza Mahkemesinde yarg\u0131lama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, san\u0131k hakk\u0131nda ayn\u0131 m\u00fch\u00fcrde sahtecilik eylemi ile ilgili olarak \u0130stanbul Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n 31.10.2006 tarihli iddianamesi ile a\u00e7\u0131lan davan\u0131n, M\u00fch\u00fcrde Sahtecilik su\u00e7u y\u00f6n\u00fcnden CMK.nun 223\/7. maddesi uyar\u0131nca reddine karar verilmesi gerekirken, yarg\u0131lamaya devam edilerek yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde karar verilmesi…<\/em>„<\/span><\/p>\n

\u015eik\u00e2yetten Vazge\u00e7ilmi\u015f Olmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

\u015eik\u00e2yete tabi bir su\u00e7a dair yap\u0131lan yarg\u0131lamada \u015fik\u00e2yetten vazge\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen HAGB kararlar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 18. Ceza Dairesinin 18\/4\/2016 tarihli ve E.2016\/216, K.2016\/7893 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „Yerel Mahkemece san\u0131klar hakk\u0131nda, \u015fikayetten vazge\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen hakaret su\u00e7undan TCK’n\u0131n 73\/4 ve 131 ile CMK’n\u0131n 223\/8 maddelerine a\u00e7\u0131k ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacak \u015fekilde mahkumiyet karar\u0131 verip bir k\u0131s\u0131m san\u0131klar hakk\u0131nda h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilerek, san\u0131klar 5 y\u0131l s\u00fcreyle denetim s\u00fcresine tabi tutulmu\u015ftur.<\/em> Somut olayda yarg\u0131lama hukukuna y\u00f6nelik a\u011f\u0131r bir hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k meydana gelmi\u015f, kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131lan h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131 da, bu hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k \u00fczerine oturtulmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede, karardaki a\u011f\u0131r hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k halini tespit eden Yarg\u0131tay\u2019\u0131n, bu hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 gidermek yerine, mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn hen\u00fcz hukuken varl\u0131k kazanmad\u0131\u011f\u0131 bu nedenle kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle ret karar\u0131 vermesi durumunda, san\u0131k denetim s\u00fcresi boyunca dava bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda tutulacak, bu durum da \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesinin 6. maddesinde tan\u0131mlanan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlali sonucunu do\u011furacakt\u0131r.<\/em> Bu itibarla, kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131lan a\u011f\u0131r hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k halinin<\/strong>, h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiledi\u011fi belirlenerek, bu hususun kanun yarar\u0131na bozma konusu yap\u0131labilece\u011fi kabul edilmek suretiyle talebin kabul\u00fcne karar verilmi\u015ftir<\/em>.“; Yarg\u0131tay 18. Ceza Dairesinin benzer y\u00f6ndeki 11\/1\/2016 tarihli ve E.2015\/30830, K.2016\/110 say\u0131l\u0131 karar\u0131.<\/span><\/p>\n

Tan\u0131k Sorgulama Hakk\u0131 G\u00f6zetilmemesi<\/strong><\/span><\/h3>\n

Tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 g\u00f6zetilmeden HAGB karar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 4. Ceza Dairesinin 25\/11\/2016 tarihli ve E.2016\/16613, K.2016\/14649 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „\u0130nceleme konusu somut olayda; san\u0131klar m\u00fcdafiinin h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik mahkeme karar\u0131na, yoklukta tan\u0131k dinlenmesinin adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n ihlali niteli\u011finde oldu\u011fu ve eksik kovu\u015fturma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle itirazda bulunmas\u0131 \u00fczerine, itiraz\u0131 inceleyen Diyarbak\u0131r 6. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince, h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca \u015fekil y\u00f6n\u00fcnden incelenebilece\u011fi, esasa ve s\u00fcbuta ili\u015fkin inceleme yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle itiraz\u0131n reddine karar verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Yukar\u0131da yer verilen Ceza Genel Kurulu karar\u0131nda da vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, itiraz\u0131 inceleyen merciin hem usul hem esas y\u00f6n\u00fcnden inceleme yaparak, her t\u00fcrl\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131 denetleyebilece\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, itiraz\u0131n yaln\u0131zca h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ko\u015fullar\u0131n\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine y\u00f6nelik gerek\u00e7eyle, karar\u0131n esas\u0131 incelenmeksizin itiraz\u0131n reddine karar verilmesi hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/em>„<\/span><\/p>\n

Savunma ve M\u00fcdafi Yard\u0131m\u0131ndan Yararlanma Hakk\u0131 \u0130hlali<\/strong><\/span><\/h3>\n

Savunma ve m\u00fcdafi yard\u0131m\u0131ndan yararlanma hakk\u0131na ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde HAGB kararlar\u0131 verilmesine ili\u015fkin olarak bkz. Yarg\u0131tay 8. Ceza Dairesinin 8\/1\/2020 tarihli ve E.2019\/13436, K.2020\/261 say\u0131l\u0131 karar\u0131: „…k\u0131smi ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131 bulunan h\u00fck\u00fcml\u00fcye zorunlu m\u00fcdafii tayininin gerekti\u011fi g\u00f6zetilmeden, savunma hakk\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 suretiyle yarg\u0131lamaya devamla yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde karar verilmesi…<\/em>„<\/span><\/p>\n

H\u00fckm\u00fcn A\u00e7\u0131klanmas\u0131 ve H\u00fckm\u00fcn A\u00e7\u0131klanmas\u0131ndan Sonra \u0130zlenen Usul<\/strong><\/span><\/h3>\n

San\u0131\u011f\u0131n denetim s\u00fcresi i\u00e7inde kasten yeni bir su\u00e7 i\u015fledi\u011fini veya denetimli serbestlik tedbiri kapsam\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yerine getirmedi\u011fini tespit eden mahkeme, a\u00e7\u0131klanmas\u0131 geri b\u0131rak\u0131lan h\u00fckm\u00fc 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 231. maddesinin (11) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca a\u00e7\u0131klayacakt\u0131r. A\u00e7\u0131klanmas\u0131, bir h\u00fckm\u00fcn kesinle\u015fti\u011fi ve dolay\u0131s\u0131yla derh\u00e2l infaz edilebilece\u011fi anlam\u0131na gelmez. Kanunda yaz\u0131lan istisnai h\u00e2ller d\u0131\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131klanan h\u00fckme kar\u015f\u0131 istinaf ve ko\u015fullar\u0131 olu\u015fursa temyiz kanun yollar\u0131na ba\u015fvurulabilir. H\u00fckm\u00fc a\u00e7\u0131klayacak olan mahkeme, HAGB karar\u0131 veren mahkemedir.<\/span><\/p>\n

H\u00fckm\u00fcn nas\u0131l a\u00e7\u0131klanaca\u011f\u0131 konusunda 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’da bir a\u00e7\u0131kl\u0131k olmamakla birlikte Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 uyar\u0131nca denetim s\u00fcresi i\u00e7inde kas\u0131tl\u0131 bir su\u00e7 i\u015fleyen veya y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmeyen san\u0131k ile ilgili davalarda mahkemenin duru\u015fma a\u00e7mas\u0131, san\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer ilgilileri duru\u015fmaya \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131, san\u0131\u011fa savunmas\u0131n\u0131 yapmas\u0131 i\u00e7in imk\u00e2n tan\u0131mas\u0131 gerekmektedir (\u00e7ok say\u0131da karar aras\u0131ndan bkz. Yarg\u0131tay 4. Ceza Dairesinin 7\/4\/2016 tarihli ve E.2015\/22506, K.2016\/6619 say\u0131l\u0131 karar\u0131, Yarg\u0131tay 13. Ceza Dairesinin 11\/6\/2020 tarihli ve E.2020\/2154, K.2020\/5389 say\u0131l\u0131 karar\u0131, Yarg\u0131tay 11. Ceza Dairesinin 16\/6\/2020 tarihli ve E.2017\/1076, K.2020\/3137 say\u0131l\u0131 karar\u0131).<\/span><\/p>\n

Mahkeme ko\u015fullar\u0131n olu\u015ftu\u011funu, denetimli serbestlik s\u00fcresi i\u00e7inde san\u0131\u011f\u0131n kas\u0131tl\u0131 bir su\u00e7 i\u015fledi\u011fini veya y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere uymamakta kusuru bulundu\u011funu tespit etti\u011fi takdirde h\u00fckm\u00fc aynen a\u00e7\u0131klar. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 272. maddesinde belirtilen ko\u015fullar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde ilk derece mahkemelerince verilen h\u00fck\u00fcmlere kar\u015f\u0131 istinaf yoluna ba\u015fvurulabilir. Dolay\u0131s\u0131yla daha \u00f6nce a\u00e7\u0131klanmas\u0131 geri b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131yla veya denetim s\u00fcresi i\u00e7inde kas\u0131tl\u0131 yeni bir su\u00e7 i\u015flenmemesi h\u00e2linde d\u00fc\u015fme karar\u0131yla yarg\u0131lama nihai olarak sona erdi\u011finden h\u00fck\u00fcm niteli\u011fi olan bu kararlara kar\u015f\u0131 da istinaf kanun yoluna ba\u015fvurulabilir.<\/span><\/p>\n

\u0130stinaf kanun yolu ise ilk derece mahkemesinin kesin olmayan nihai kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan, itiraz kanun yolu gibi maddi ve hukuki denetimin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kanun yoludur. \u0130stinaf mahkemesi karar\u0131 bozmak yerine yeniden tahkikat yaparak ve hukuka ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hususlar\u0131 gidererek yeni bir karar verebilir. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 286. maddesinde b\u00f6lge adliye mahkemesi ceza dairelerinin hangi kararlar\u0131n\u0131n temyiz edilebilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Kural olarak daha hafif nitelikli cezalar istinaf incelemesinde kesinle\u015fmektedir.<\/span><\/p>\n

HAGB Kurumunun Uygulanmas\u0131n\u0131n Baz\u0131 Sonu\u00e7lar\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB karar\u0131 verilmesi h\u00e2linde san\u0131k hakk\u0131nda verilmi\u015f ancak kesinle\u015fmemi\u015f bir h\u00fck\u00fcm vard\u0131r, bu sebeple dava derdesttir ve hakk\u0131nda HAGB verilen ki\u015fi san\u0131k s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maya devam etmektedir (Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 29\/6\/2010 tarihli ve E.2010\/11-70, K.2010\/159 say\u0131l\u0131 karar\u0131).<\/span><\/p>\n

\u00c7ocuklar \u00fc\u00e7, yeti\u015fkinler be\u015f y\u0131ll\u0131k denetim s\u00fcresine tabi tutulmaktad\u0131r. Denetim s\u00fcresi i\u00e7inde zamana\u015f\u0131m\u0131 durur. San\u0131k ayr\u0131ca denetimli serbestlik tedbiri olarak belli s\u00fcrelerle baz\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere tabi tutulabilir.<\/span><\/p>\n

San\u0131k, denetim s\u00fcresinde kas\u0131tl\u0131 bir su\u00e7 i\u015flerse veya y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ihlal ederse hakk\u0131ndaki h\u00fck\u00fcm a\u00e7\u0131klan\u0131r. San\u0131k denetim s\u00fcrecini ihlal etmezse hakk\u0131ndaki karar ortadan kald\u0131r\u0131larak davan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine karar verilir.<\/span><\/p>\n

Ayn\u0131 denetim s\u00fcresi i\u00e7inde i\u015flenen ba\u015fka su\u00e7lar i\u00e7in HAGB kurumunun bir daha uygulanma imk\u00e2n\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

HAGB Kurumunun Kanunilik \u00d6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc Kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 Etkileyen Fakt\u00f6rler<\/strong><\/span><\/h3>\n

Usul \u0130stismar\u0131na A\u00e7\u0131k Olmas\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

HAGB sisteminin usul istismar\u0131na<\/em> kar\u015f\u0131 yeterli g\u00fcvencelere sahip oldu\u011funu iddia etmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u00a0 \u015e\u00f6yle ki,<\/span><\/p>\n

Gerek\u00e7eli Karar Hakk\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n

Anayasa’n\u0131n 141. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda \u201cB\u00fct\u00fcn mahkemelerin her t\u00fcrl\u00fc kararlar\u0131 gerek\u00e7eli olarak yaz\u0131l\u0131r.\u201d<\/em> denilerek mahkemelere kararlar\u0131n\u0131 gerek\u00e7eli yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcklenmi\u015ftir. Anayasa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesi gere\u011fi an\u0131lan Anayasa kural\u0131 da gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r (Abdullah Top\u00e7u,<\/em> B. No: 2014\/8868, 19\/4\/2017, \u00a7 76). Bunun yan\u0131nda kanun koyucu 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un \u00e7e\u015fitli maddelerinde de mahkemelerin her t\u00fcrl\u00fc kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7layan d\u00fczenlemeler getirmi\u015ftir (bkz. \u00a7\u00a7 70-72).<\/span><\/p>\n

Gerek\u00e7eli karar hakk\u0131, ki\u015filerin adil bir \u015fekilde yarg\u0131lanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 ve denetlemeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu nedenle mahkemeler, kararlar\u0131n\u0131 hangi temele dayand\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 yeterince a\u00e7\u0131k olarak belirtme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131ndad\u0131r. Bu hak, taraflar\u0131n muhakeme s\u0131ras\u0131nda ileri s\u00fcrd\u00fckleri iddialar\u0131n\u0131n kurallara uygun bi\u00e7imde incelenip incelenmedi\u011fini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlar\u0131na verilen yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n sebeplerini toplumun \u00f6\u011frenmesinin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in de gereklidir (Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri<\/em> [GK], B. No: 2013\/7800, 18\/6\/2014, \u00a7\u00a7 31, 34). Derece mahkemeleri kendilerine sunulan t\u00fcm iddialara yan\u0131t vermek zorunda de\u011filse de davan\u0131n esas sorunlar\u0131n\u0131n incelenmi\u015f oldu\u011fu gerek\u00e7eli karardan anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r (Yasemin Ek\u015fi<\/em>, B. No: 2013\/5486, 4\/12\/2013, \u00a7 56). Derece mahkemeleri dava konusu maddi olay ve olgular\u0131n kan\u0131tlanmas\u0131n\u0131, delillerin de\u011ferlendirilmesini, hukuk kurallar\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131 ve uygulanmas\u0131n\u0131, uyu\u015fmazl\u0131kla ilgili vard\u0131\u011f\u0131 sonucu, sonuca var\u0131lmas\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 takdir yetkisinin sebeplerini makul bir \u015fekilde gerek\u00e7elendirmek zorundad\u0131r (\u0130brahim Ata\u015f<\/em>, B. No: 2013\/1235, 18\/6\/2013, \u00a7 23).<\/span><\/p>\n

Yarg\u0131lama s\u00fcjeleri, ceza muhakemesi s\u00fcrecinde hakl\u0131 veya haks\u0131z g\u00f6r\u00fclme nedenlerini anlay\u0131p de\u011ferlendirebilmeleri ve hukuka uygunluk denetimini yapabilmeleri i\u00e7in usul\u00fcne uygun \u015fekilde olu\u015fturulmu\u015f bir h\u00fckme ve o h\u00fckm\u00fcn hangi nedenle o i\u00e7erik ve kapsamda verildi\u011fini ku\u015fkuya yer vermeyecek a\u00e7\u0131kl\u0131kta g\u00f6steren bir gerek\u00e7eye ihtiya\u00e7 duyar. Nitekim bu ihtiyac\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alabilmek amac\u0131yla kanun koyucu, Anayasa’n\u0131n 141. maddesinin yan\u0131 s\u0131ra 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’da da birden fazla d\u00fczenleme yapma yoluna gitmi\u015ftir (bkz. \u00a7\u00a7 70-72). Buna g\u00f6re kanun koyucu; h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinin iddia ve savunmada ileri s\u00fcr\u00fclen g\u00f6r\u00fc\u015fleri, delillerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesini, h\u00fckme esas al\u0131nan ve reddedilen delillerin belirtilmesini ve bunun sonucunda ula\u015f\u0131lan kanaat ile san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 olu\u015fturdu\u011fu sabit g\u00f6r\u00fclen fiili ve bunun nitelendirilmesini kapsamas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131n somut ba\u015fvurularda mahkemeler; eldeki davalara konu maddi olgular\u0131n nas\u0131l nitelendirildi\u011fini, kurulan h\u00fckm\u00fcn hangi nedenlere ve hukuksal d\u00fczenlemelere dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, maddi olgular ile h\u00fck\u00fcm aras\u0131ndaki mant\u0131ksal ba\u011flant\u0131y\u0131 herhangi bir \u015fekilde g\u00f6sterebilmi\u015f de\u011fildir<\/strong>.<\/span><\/p>\n

Mahkemelerin yukar\u0131da belirtilen kararlar\u0131nda yer verilen ifadeler incelendi\u011finde cezaland\u0131r\u0131lmaya neden olan s\u00f6z ya da davran\u0131\u015flar\u0131n herhangi bir \u015fekilde tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n esas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan hi\u00e7bir iddian\u0131n incelenmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun yan\u0131nda kararlarda iddia veya savunmadan birinin di\u011ferine \u00fcst\u00fcn tutulma sebebinin a\u00e7\u0131klanmad\u0131\u011f\u0131 ve savunman\u0131n reddedilmesi hususunda makul dayanaklar\u0131 olan bir bilgilendirmeyi sa\u011flayacak \u00f6l\u00e7\u00fc ve \u00f6zene sahip gerek\u00e7enin bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong> Mahkemelerce yukar\u0131da vurgulanan g\u00fcvencelere t\u00fcm\u00fcyle ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde, ilgili kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ya da ba\u015fvurucularca s\u00f6ylenen s\u00f6z ya da ger\u00e7ekle\u015ftirilen davran\u0131\u015f\u0131n tekrar\u0131ndan ibaret ifadelerle HAGB kararlar\u0131na gerek\u00e7eler olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. Eldeki ba\u015fvuruya konu mahkeme kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerine ili\u015fkin yukar\u0131da yap\u0131lan tespitler Anayasa Mahkemesinin inceledi\u011fi ve \u00e7e\u015fitli haklar\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verdi\u011fi (bkz. \u00a7 97) HAGB kararlar\u0131na ili\u015fkin tespitleri ile b\u00fcy\u00fck benzerlikler g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n

Silahlar\u0131n E\u015fitli\u011fi \u0130lkesi<\/strong><\/span><\/h3>\n

Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n unsurlar\u0131ndan bir di\u011feri silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesidir. Silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi, davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n usule ili\u015fkin haklar bak\u0131m\u0131ndan ayn\u0131 ko\u015fullara tabi tutulmas\u0131 ve taraflardan birinin di\u011ferine g\u00f6re daha zay\u0131f bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmeksizin iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 makul bir \u015fekilde mahkeme \u00f6n\u00fcnde dile getirme f\u0131rsat\u0131na sahip olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir (Ya\u015fas\u0131n Aslan<\/em>, B. No: 2013\/1134, 16\/5\/2013, \u00a7 32). Yarg\u0131lamada silahlar\u0131n e\u015fitli\u011finin temin edildi\u011finin kabul edilebilmesi i\u00e7in taraflara usule ili\u015fkin teminatlar\u0131n sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, iddia ve savunma aras\u0131nda adil bir dengenin korunup korunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya konulmas\u0131 gerekmektedir.<\/span><\/p>\n

gerek\u00e7esiz, soyut ve \u015fablon bir gerek\u00e7eyle reddedildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n

mahkemeden bu hususun dijital materyallerden kendisine bir suret verilmesi talebinde<\/span><\/p>\n

Nitekim mahkeme, ba\u015fvurucunun yarg\u0131lama boyunca davayla ilgisiz olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olan taleplerini ve toplanmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi delilleri makul hi\u00e7bir gerek\u00e7e g\u00f6stermeksizin ya reddetmi\u015f ya da g\u00f6rmezden gelmi\u015ftir.<\/strong> Bu ko\u015fullarda mahkemece izlenen usul ve y\u00f6ntemin silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesinin gereklerine uygun olmad\u0131\u011f\u0131, iddia kar\u015f\u0131s\u0131nda savunma makam\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu g\u00fcvenceleri yeterince koruyamad\u0131\u011f\u0131 ve onu dezavantajl\u0131 h\u00e2le getirdi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Savunma \u0130\u00e7in Gerekli Zaman ve Kolayl\u0131\u011fa Sahip Olma, M\u00fcdafi Yard\u0131m\u0131ndan Yararlanma Hakk\u0131<\/span><\/strong><\/p>\n

Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda savunma hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 demokratik toplumun temel ilkelerindendir (Erol Ayde\u011fer<\/em>, B. No: 2013\/4784, 7\/3\/2014, \u00a7 32). \u0130ddiaya kar\u015f\u0131 savunma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece adil muhakeme yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Savunma hakk\u0131 tan\u0131nmadan ki\u015filerin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 Anayasa’n\u0131n 38. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan masumiyet karinesine de uygun de\u011fildir. Su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131ndaki ki\u015fiye savunma hakk\u0131n\u0131n \u015feklen de\u011fil ger\u00e7ek anlamda sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Bunun i\u00e7in su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131ndaki ki\u015fi, savunma i\u00e7in yeterli imk\u00e2na yani gerekli zaman ve kolayl\u0131klara sahip olmal\u0131d\u0131r (Ufuk Rifat \u00c7obano\u011flu<\/em>, B. No: 2014\/6971, 1\/2\/2017, \u00a7\u00a7 36, 37).<\/span><\/p>\n

Savunman\u0131n iddia makam\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda dezavantajl\u0131 konuma d\u00fc\u015fmemesi i\u00e7in \u015f\u00fcpheli ve san\u0131\u011f\u0131n kendisini bireysel olarak (bizzat) savunabilmesinin yan\u0131 s\u0131ra m\u00fcdafi yard\u0131m\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmas\u0131 da gerekebilir. Su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131ndaki ki\u015finin m\u00fcdafi yard\u0131m\u0131na olan ihtiyac\u0131 delillere ula\u015fma bak\u0131m\u0131ndan ya\u015fanan g\u00fc\u00e7l\u00fcklerin a\u015f\u0131lmas\u0131, hukuki bilgi eksikli\u011fi veya i\u00e7inde bulunulan psikolojik durumdan kaynaklanabilir. Bu kapsamda savunma hakk\u0131n\u0131n etkin bir \u015fekilde kullanma imk\u00e2n\u0131n\u0131 sa\u011flayan m\u00fcdafi yard\u0131m\u0131ndan yararlanma hakk\u0131 ayn\u0131 zamanda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n di\u011fer bir unsuru olan silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi <\/em>ilkesinin de gere\u011fidir. Di\u011fer bir ifadeyle m\u00fcdafi yard\u0131m\u0131ndan yararlanma hakk\u0131 hem savunma hakk\u0131n\u0131n etkin bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta hem de silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesine i\u015flerlik kazand\u0131rmaktad\u0131r (Yusuf Karaku\u015f ve di\u011ferleri<\/em>, B. No: 2014\/12002, 8\/12\/2016, \u00a7 74). Su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131ndaki ki\u015fiye sa\u011flanmas\u0131 zorunlu kolayl\u0131klar, savunma i\u00e7in gerekli<\/em> olanlard\u0131r. Bu kolayl\u0131klardan biri de kovu\u015fturma evresinde san\u0131\u011f\u0131n m\u00fcdafii arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla deliller \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015f sunmas\u0131na imk\u00e2n verilmesidir (baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle birlikte bkz. Ufuk Rifat \u00c7obano\u011flu<\/em>, \u00a7\u00a7 43, 45).<\/span><\/p>\n

Usul \u0130stismar\u0131n\u0131n Bir G\u00f6r\u00fcn\u00fcm \u015eekli: HAGB’ye Kar\u015f\u0131 \u0130tiraz Kanun Yolu<\/strong><\/span><\/h3>\n

Verilen bir karar\u0131n hatal\u0131 ya da hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi amac\u0131yla bireyler i\u00e7in bir hukuki \u00e7are olarak kanun yoluna ba\u015fvurma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kanun yolunun amac\u0131, yarg\u0131 yerleri taraf\u0131ndan verilen kararlar\u0131n kural olarak ba\u015fka bir yarg\u0131 yeri taraf\u0131ndan denetlenmesine imk\u00e2n tan\u0131nmak suretiyle daha g\u00fcvenceli bir yarg\u0131 hizmeti sunmakt\u0131r (AYM, E.2014\/164, K.2015\/12, 14\/1\/2015). Kanun yoluna ba\u015fvurmak, hukuka uygun ve do\u011fru kararlar vermek i\u00e7in son derece \u00f6nemli oldu\u011fundan san\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan oldu\u011fu kadar toplum i\u00e7in de bir teminatt\u0131r. Bunun yan\u0131nda Anayasa Mahkemesi i\u00e7tihad\u0131nda, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na ili\u015fkin g\u00fcvencelerin kanun yolu a\u015famas\u0131nda da sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir (Emine Karag\u00fclmez,<\/em> B. No: 2013\/3673, 11\/12\/2014, \u00a7 21). Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, ilk derece mahkemelerinin anayasal g\u00fcvencelere ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde HAGB karar\u0131 vermeleri h\u00e2linde bu ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n itiraz mercilerince de\u011ferlendirilip de\u011ferlendirilmedi\u011fini temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6nemli g\u00f6rmektedir.<\/span><\/p>\n

Bilindi\u011fi gibi kanun koyucu 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’da HAGB karar\u0131na kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a itiraz<\/em> kanun yolunu \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ola\u011fan bir kanun yolu olan itiraz, h\u00e2kim kararlar\u0131 ile -kanunun g\u00f6sterdi\u011fi h\u00e2llerde- mahkeme kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulabilen bir kanun yoludur. \u0130tiraz, maddi<\/em> ve hukuki<\/em> meselelere ili\u015fkin yap\u0131labildi\u011fi i\u00e7in as\u0131l derece <\/em>kanun yoludur. \u0130kinci derece olarak da adland\u0131r\u0131lan as\u0131l derece kanun yollar\u0131, bir h\u00fckme <\/em>kar\u015f\u0131 gidilip gidilememesine g\u00f6re istinaf<\/em> ve itiraz<\/em> olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. \u0130tiraz kanun yolu, h\u00fck\u00fcm d\u0131\u015f\u0131ndaki kararlara<\/em> kar\u015f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. \u0130tiraz kanun yolunda itiraz mercii -temyizden farkl\u0131 olarak- gerekiyorsa hukuki sorun yan\u0131nda maddi sorunu da ele alabilir, 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 270. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapabilir ya da yap\u0131lmas\u0131n\u0131 emredebilir. Yine kanun yolu incelemesi yapan itiraz mercii 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 270. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca duru\u015fma a\u00e7abilir; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131, m\u00fcdafiyi ya da vekili dinleyebilir.<\/span><\/p>\n

Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131na g\u00f6re kural olarak kanun yolu incelemesi yapan mercinin yarg\u0131lamay\u0131 yapan mahkemenin karar\u0131n\u0131 uygun bulmas\u0131 h\u00e2linde bunu ya ayn\u0131 gerek\u00e7eyi kullanarak ya da bir at\u0131fla karar\u0131na yans\u0131tmas\u0131 yeterlidir (Yasemin Ek\u015fi<\/em>, \u00a7 57). Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ilk derece mahkemesi karar\u0131nda esasl\u0131 iddialar\u0131n kar\u015f\u0131lanmamas\u0131 veya bu iddialara makul bir gerek\u00e7e ile cevap verilmemesi h\u00e2linde kanun yolu incelemesi yapan mercinin -ayn\u0131 iddialar\u0131n kendisi \u00f6n\u00fcnde de ileri s\u00fcr\u00fclmesi h\u00e2linde- ilgili iddialara y\u00f6nelik at\u0131f yapaca\u011f\u0131 bir ilk derece mahkemesi de\u011ferlendirmesi s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r. Bu durumda kanun yolu incelemesi yapan mercinin davayla do\u011frudan ilgili olan bu hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddialar\u0131n\u0131 ayr\u0131ca de\u011ferlendirerek makul bir gerek\u00e7e ile cevap vermesi anayasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck gere\u011fidir (\u00dcmm\u00fcg\u00fcls\u00fcm Salgar <\/em>[GK], B. No: 2016\/12847, 21\/10\/2021, \u00a7 69).<\/span><\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k HAGB kurumunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten bug\u00fcne HAGB karar\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz kanun yolunun inceleme kapsam\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131lamas\u0131 gereken hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n neler oldu\u011funa dair ciddi uygulama farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r (bkz. \u00a7 76). Nitekim HAGB\u2019ye itiraz h\u00e2linde Yarg\u0131tay ilk zamanlar, itiraz\u0131 incelemeye yetkili makam\u0131n HAGB\u2019nin yaln\u0131zca \u015fekl\u00ee ko\u015fullar\u0131n\u0131n olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 bir inceleme yapmas\u0131 ve su\u00e7un s\u00fcbutuna ili\u015fkin bir inceleme yapmamas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde, daha sonra ise HAGB\u2019nin \u015fekl\u00ee ko\u015fullar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra maddi y\u00f6nden de bir inceleme yapmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde kararlar vermi\u015f; ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde Yarg\u0131tay daireleri aras\u0131nda farkl\u0131 uygulamalara gidildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu noktada ya\u015fanan uygulama uyumsuzlu\u011fu, HAGB kurumunun bu kez itiraz kanun yolu tecr\u00fcbesinde ya\u015fanan sorunlar\u0131n yaln\u0131zca birini te\u015fkil etmektedir.<\/span><\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede Anayasa Mahkemesinin daha \u00f6nce ihlal sonucuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok dosyada ba\u015fvurularda ba\u015fvurucular HAGB kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 ola\u011fan ba\u015fvuru yolu olarak belirlenen itiraz makamlar\u0131na ba\u015fvuruda bulunabilmi\u015f olsalar da itiraz makamlar\u0131 ba\u015fvurucular\u0131n iddialar\u0131n\u0131 ve delillerini dikkate almam\u0131\u015f, \u00e7at\u0131\u015fan menfaatleri dengelemeye y\u00f6nelik bir \u00e7aba i\u00e7inde olmam\u0131\u015f, m\u00fcdahalenin demokratik toplum d\u00fczeninin gereklerine uygunlu\u011funu ve m\u00fcdahalenin orant\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmemi\u015flerdir. Mevcut sistemde itiraz mercilerinin HAGB itirazlar\u0131 \u00fczerine verdikleri kararlar\u0131n dosya \u00fczerinden yeknesak bir \u015fekilde ve \u00e7o\u011fu kez sadece \u015fekl\u00ee ko\u015fullar y\u00f6n\u00fcnden, ilk derece mahkemelerince verilen kararlarda hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu sebeple de itiraz\u0131n reddedildi\u011fini bildiren bir c\u00fcmleden ibaret gerek\u00e7elerden olu\u015ftu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6ylelikle uygulamada HAGB kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz mercilerinin davayla do\u011frudan ilgili olan hususlar\u0131 ayr\u0131ca de\u011ferlendirerek makul bir gerek\u00e7e ile cevap vermeleri gerekirken sistemsel olarak bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmedikleri sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

12.03.2024 tarihli ve 32487 \u00a0say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 7499 say\u0131l\u0131 „Ceza Muhakemesi Kanunu ile Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun<\/a>\u201d ile H\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131na kar\u015f\u0131 istinaf kanun yoluna ba\u015fvuru imkan\u0131 getirilmi\u015ftir. H\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131n ilk derece mahkemesi s\u0131fat\u0131yla b\u00f6lge adliye mahkemesi veya Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan verilmesi halinde temyiz yoluna gidilebilecektir.<\/span><\/p>\n

Usul \u0130stismar\u0131n\u0131n Kaynaklar\u0131ndan Bir Di\u011feri: San\u0131klar\u0131n HAGB’yi Kabule \u0130li\u015fkin \u0130rade Beyanlar\u0131n\u0131n Al\u0131nmas\u0131 Usul\u00fc<\/strong><\/span><\/h3>\n

Kanunda belirtilen ko\u015fullar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine kar\u015f\u0131n san\u0131\u011f\u0131n kabul etmemesi h\u00e2linde HAGB karar\u0131 verilemez. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 231. maddesinin (6) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na 22\/7\/2010 tarihinde eklenen „San\u0131\u011f\u0131n kabul etmemesi h\u00e2linde, h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmez.<\/em>“ bi\u00e7imindeki c\u00fcmlenin amir h\u00fckm\u00fc bu y\u00f6ndedir (bkz. \u00a7 66). Bu tarihten \u00f6nce HAGB karar\u0131n\u0131n verilebilmesi i\u00e7in san\u0131\u011f\u0131n r\u0131zas\u0131 aranmamakta; san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbmiyetine karar veren mahkeme, ko\u015fullar\u0131 olu\u015fmu\u015fsa resen HAGB karar\u0131 vermektedir.<\/span><\/p>\n

Bir Cumhuriyet savc\u0131s\u0131nca haz\u0131rlan\u0131p sunulan bir iddianamenin 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019daki \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kanaatine varan ceza mahkemesi taraf\u0131ndan ayn\u0131 Kanun\u2019un 174. maddesine g\u00f6re iddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 verilir. Bu karar teorik olarak h\u00e2kimin savc\u0131n\u0131n sundu\u011fu delillerin bir yarg\u0131lamay\u0131 temin etmeye yeterli oldu\u011funa ikna oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Dolay\u0131s\u0131yla iddianamenin ceza mahkemesince kabul edilmesiyle birlikte san\u0131k \u00fczerinde -ceza alma ihtimali nedeniyle- belirli derece bir bask\u0131<\/em> olu\u015faca\u011f\u0131 kabul edilebilir. Nitekim HAGB taleplerinin de b\u00f6yle bir korku ortam\u0131nda zorlamayla al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n

S\u00f6z konusu bask\u0131y\u0131 art\u0131ran bir ba\u015fka \u00f6nemli etmenin ise san\u0131klar\u0131n haklar\u0131nda HAGB karar\u0131 verilmesine muvafakat g\u00f6sterip g\u00f6stermediklerinin duru\u015fman\u0131n hen\u00fcz ba\u015f\u0131nda<\/em> ve \u00e7o\u011fu kez savunmas\u0131 al\u0131n\u0131rken sorulmas\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Ger\u00e7ekten de yarg\u0131lama hen\u00fcz sonu\u00e7lanmadan \u00f6nce iradesini ortaya koymas\u0131n\u0131n istenmesi, kendisini g\u00fcvenceye almak isteyen san\u0131\u011f\u0131n hen\u00fcz deliller ortaya konulup tart\u0131\u015f\u0131lmadan bir t\u00fcr ihtimal hesab\u0131na giri\u015fmesine ve bilinmezlik i\u00e7inde iradesini a\u00e7\u0131klamas\u0131na neden olabilecektir. Bu durumun da san\u0131klar\u0131n temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleriyle ilgili konularda hen\u00fcz duru\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda haks\u0131z bir bask\u0131 olu\u015fturdu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/span><\/p>\n

Nitekim h\u00e2kim duru\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda delillerin hen\u00fcz ortaya konulmad\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famada san\u0131\u011fa gelecekte verilmesi muhtemel bir h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n ertelenmesini isteyip istemedi\u011fini sormaktad\u0131r. Ancak bu durumda san\u0131\u011f\u0131n ne esas\u0131na ne de ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na dair bir bilgiye sahip oldu\u011fu bir h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 isteyip istemedi\u011fine ne \u015fekilde karar verece\u011fi tamam\u0131yla belirsizdir. Hen\u00fcz verilmemi\u015f ve a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f bir h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n ertelenmesini isteyip istemedi\u011fi sorulan san\u0131k hi\u00e7bir \u015f\u00fcphenin ayd\u0131nlat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famada, kendi yarg\u0131lama sonucunu tahmin edip hen\u00fcz ayd\u0131nlat\u0131lmam\u0131\u015f bir iradeyle beyanda bulunmak zorunda b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Bu noktada san\u0131k \u00e2deta kendi hayat\u0131 hakk\u0131nda olas\u0131l\u0131klar \u00fczerinden „kumar oynamaya<\/em>“ mahk\u00fbm edilmektedir. Oysa Birle\u015fmi\u015f Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyinin 24\/7\/2002 tarihinde kabul etti\u011fi 2002\/12 say\u0131l\u0131 onar\u0131c\u0131 adalet programlar\u0131n\u0131n ceza konular\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin Birle\u015fmi\u015f Milletler temel ilkelerinin (c) bendi gere\u011fince (bkz. \u00a7 87) „fail onar\u0131c\u0131 s\u00fcrece kat\u0131lmaya veya onar\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 kabul etmeye zorlanmamal\u0131 veya adil olmayan y\u00f6ntemlerle buna te\u015fvik edilmemelidir.“<\/em><\/span><\/p>\n

Kendisinden -\u015fartl\u0131 bi\u00e7imde- ileride hakk\u0131nda mahk\u00fbmiyet karar\u0131 verilecek olursa<\/em> HAGB’ye muvafakati sorulan san\u0131k, HAGB\u2019yi kabul etmenin mahkeme \u00fczerinde su\u00e7u i\u015fledi\u011fini kabul etti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir kanaat olu\u015fturaca\u011f\u0131n\u0131 ve bu iradesinin istismar edilebilece\u011fini veya y\u00fcklenen su\u00e7u i\u015flemedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in teklifi reddedebilir. Bu durumda san\u0131\u011f\u0131n h\u00e2kimde pe\u015finen su\u00e7lu oldu\u011funu kabul etti\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc uyand\u0131racak davran\u0131\u015flardan uzak durmas\u0131 da olduk\u00e7a muhtemeldir. Oysa bu durum san\u0131\u011f\u0131n serbest\u00e7e savunmas\u0131n\u0131 yapma hakk\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmakta ve onu \u00e2deta bilinmeyen se\u00e7enekler aras\u0131nda kahramanl\u0131k yapmaya zorlamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda Anayasa Mahkemesinin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencelerinin HAGB dosyalar\u0131nda istismar edilmesine ili\u015fkin yukar\u0131da yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmeler, HAGB uygulanmas\u0131n\u0131 yarg\u0131laman\u0131n hen\u00fcz ba\u015f\u0131nda kabul eden san\u0131klar hakk\u0131nda derece mahkemelerinin yarg\u0131laman\u0131n sonraki a\u015famalar\u0131nda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n neredeyse b\u00fct\u00fcn g\u00fcvencelerini ask\u0131ya almalar\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Di\u011fer bir ifadeyle mevcut durumda san\u0131klar\u0131n yarg\u0131laman\u0131n en ba\u015f\u0131nda al\u0131nan irade beyanlar\u0131yla hissettikleri bask\u0131y\u0131 adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli g\u00fcvenceleriyle telafi edecek bir sistemin bulundu\u011fundan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan mevcut sistemde haklar\u0131nda HAGB karar\u0131 verilmesini hen\u00fcz duru\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131nda kabul eden san\u0131klar\u0131n bu irade beyanlar\u0131n\u0131n da istismar edildi\u011fini s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

12.03.2024 tarihli ve 32487 \u00a0say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 7499 say\u0131l\u0131 „Ceza Muhakemesi Kanunu ile Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun<\/a>\u201d ile san\u0131\u011f\u0131n kabul etmemesi halinde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmeyece\u011fi h\u00fckm\u00fc kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

M\u00fcsadere\u00a0<\/span><\/h3>\n

12.03.2024 tarihli ve 32487 \u00a0say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 7499 say\u0131l\u0131 „Ceza Muhakemesi Kanunu ile Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun<\/a>\u201d ile h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131 verilmesi durumunda m\u00fcsadereye ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131 konusu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmu\u015ftur. Buna g\u00f6re; h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131, m\u00fcsadereye ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler hari\u00e7, kurulan h\u00fckm\u00fcn san\u0131k hakk\u0131nda bir hukuk\u00ee sonu\u00e7 do\u011furmamas\u0131n\u0131 ifade eder.<\/span><\/p>\n

\u00d6neriler I\u015f\u0131\u011f\u0131nda De\u011fi\u015fiklikler<\/strong><\/span><\/h3>\n

Bir ceza davas\u0131n\u0131n HAGB ile sonu\u00e7land\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lu oldu\u011fu mahkemece kabul edilmeli ve daha sonra h\u00fck\u00fcm devresine ge\u00e7ilmelidir. Duru\u015fman\u0131n hen\u00fcz ba\u015f\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n HAGB’yi kabul etti\u011fine y\u00f6nelik beyan\u0131n\u0131n sorulmas\u0131n\u0131n mahzurlar\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde san\u0131\u011fa HAGB’yi kabul edip etmedi\u011fi, h\u00fck\u00fcm devresinde mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc okunduktan sonra -tefhim ya da tebli\u011f yoluyla- sorulmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylelikle san\u0131\u011fa, durumunu bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirmesi ve lehine oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc istikamette hareket etmesi imk\u00e2n\u0131 verilmelidir. Bu ele\u015ftiri ve \u00f6neri do\u011frultusunda; san\u0131\u011f\u0131n kabul etmemesi halinde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmeyece\u011fi h\u00fckm\u00fc kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

HAGB kurumunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten 2024 y\u0131l\u0131na kadar \u00f6zellikle itiraz <\/em>mekanizmas\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015flemedi\u011fi, yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n da bu i\u015flerli\u011fi sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 ve b\u00f6ylelikle 7188 say\u0131l\u0131 Kanun’un getirili\u015f ama\u00e7lar\u0131na t\u00fcm\u00fcyle ayk\u0131r\u0131 bir uygulaman\u0131n yerle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu\u00a0 uygulaman\u0131n s\u00fcregelen ihlalleri \u00f6nlemede a\u00e7\u0131k\u00e7a yetersiz kalmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ihlal edildi\u011fi iddialar\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle ola\u011fan yasa yollar\u0131 ile \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in (itiraz yolunun etkinle\u015ftirilmesi ya da istinaf\/temyiz kanun yollar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 gibi) birtak\u0131m yasal d\u00fczenlemeler yap\u0131lmas\u0131 ve b\u00f6ylelikle HAGB kararlar\u0131n\u0131n Anayasa Mahkemesince ilk elden incelenmesi ihtimalinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi gerekmektedir. Bu ele\u015ftiri ve \u00f6neri do\u011frultusunda; h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131na kar\u015f\u0131 istinaf kanun yoluna ba\u015fvuru yolu, 1 Haziran\u00a0 2024 tarihi itibariyle getirilmi\u015ftir.\u00a0<\/span><\/p>\n

HAGB Rejimine \u0130li\u015fkin <\/span>Anayasa Mahkemesi <\/span>\u0130ptal <\/span>Karar\u0131 ve Ge\u00e7i\u015f S\u00fcreci (31.12.2025)<\/span><\/h2>\n

Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda \u00f6zetle; HAGB kurumunun mevcut yap\u0131s\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle Anayasa\u2019n\u0131n 17. maddesi kapsam\u0131nda devletin pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleriyle ba\u011fda\u015fmayan sonu\u00e7lar do\u011furabildi\u011fi tespit edilmi\u015ftir. Mahkeme, HAGB\u2019nin baz\u0131 su\u00e7 tipleri bak\u0131m\u0131ndan fiil\u00ee cezas\u0131zl\u0131k alg\u0131s\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ma\u011fdur y\u00f6n\u00fcnden etkili bir giderim sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle kamu g\u00f6revlilerinin g\u00f6revi sebebiyle i\u015fledi\u011fi i\u015fkence, eziyet ve k\u00f6t\u00fc muamele niteli\u011findeki fiiller bak\u0131m\u0131ndan uygulanmas\u0131na a\u00e7\u0131k bir yasal engel bulunmamas\u0131n\u0131n anayasal g\u00fcvencelerle \u00e7eli\u015fti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Buna ek olarak, HAGB karar\u0131n\u0131n niteli\u011fi gere\u011fi ki\u015fiyi uzun s\u00fcre ceza tehdidi alt\u0131nda b\u0131rakan bir sonu\u00e7 do\u011furdu\u011fu, buna kar\u015f\u0131n kanun yolu denetimi, m\u00fcsadere uygulamas\u0131 ve ma\u011fdurun yarg\u0131sal korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yeterli ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir g\u00fcvenceler i\u00e7ermedi\u011fi de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Mahkeme, daha \u00f6nce benzer d\u00fczenlemeler hakk\u0131nda verdi\u011fi iptal kararlar\u0131nda ortaya koydu\u011fu ilkelerin yasama organ\u0131 taraf\u0131ndan yeterince g\u00f6zetilmedi\u011fi sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Bu iptal karar\u0131yla birlikte HAGB kurumu, normatif d\u00fczeyde toptan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak iptal h\u00fck\u00fcmlerinin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn dokuz ay ertelenmi\u015f olmas\u0131, yasama organ\u0131na bu s\u00fcre i\u00e7inde yeni ve anayasal g\u00fcvenceleri g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f bir HAGB modeli olu\u015fturma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi<\/span><\/span>\u2019nin ge\u00e7i\u015f s\u00fcresi i\u00e7inde;<\/span><\/p>\n

31 Aral\u0131k 2025 tarihli ve 33124 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete<\/a>\u2019de yay\u0131mlanan Anayasa Mahkemesi<\/span><\/span> karar\u0131yla, Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 231. maddesinde h\u00fckm\u00fcn a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na (HAGB) ili\u015fkin olarak yer alan (5) ila (14) f\u0131kralar ile CMK m. 247\/3 h\u00fckm\u00fc iptal edilmi\u015ftir (AYM, E.2024\/98, K.2025\/149, 10\/07\/2025<\/em>).\u00a0<\/span>Anayasa Mahkemesi, s\u00f6z konusu d\u00fczenlemelerin iptali h\u00e2linde do\u011facak hukuksal bo\u015flu\u011fun kamu yarar\u0131n\u0131 ihlal edici nitelikte olaca\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirerek, Anayasa\u2019n\u0131n 153. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131 ile 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 66. maddesinin (3) f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca iptal h\u00fck\u00fcmlerinin Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanmas\u0131ndan itibaren dokuz ay sonra y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesine karar vermi\u015ftir (\u00a7173). Bu nedenle, HAGB kurumu 31.12.2025 tarihi itibar\u0131yla y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkm\u0131\u015f de\u011fildir; mevcut haliyle ge\u00e7i\u015f s\u00fcresi boyunca uygulanmaya devam etmektedir.<\/span><\/p>\n